Των Κόστια Μανένκοφ, Λόραν Νίεργκαρντ και Αντίτι Ραμακρίσναν — Associated Press
Ενημέρωση: 5 Οκτωβρίου 2026, 15:41
ΣΤΟΚΧΟΛΜΗ (AP) — Το Νόμπελ Ιατρικής απονεμήθηκε τη Δευτέρα σε τρεις επιστήμονες, των οποίων η εργασία οδήγησε στη δημιουργία ενός εργαλείου που χρησιμοποιεί το φως για να βοηθήσει στην αποκάλυψη του τρόπου λειτουργίας του εγκεφάλου.
Οι Καρλ Ντάισεροθ, Πέτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ πραγματοποίησαν έρευνες στους φωτοελεγχόμενους διαύλους ιόντων και στην οπτογενετική. Η Συνέλευση Νόμπελ εξήρε το έργο τους και ανέφερε ότι το εργαλείο τους χρησιμοποιείται πλέον σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο για τη διερεύνηση των μυστηρίων του εγκεφάλου.
Ο Ντάισεροθ, 54 ετών, είναι ερευνητής του Ιατρικού Ινστιτούτου Χάουαρντ Χιουζ και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ της Καλιφόρνιας. Ο Χέγκεμαν, 71 ετών, εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου, ενώ ο Νάγκελ, 73 ετών, εργαζόταν πιο πρόσφατα στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ, επίσης στη Γερμανία, σύμφωνα με τη Συνέλευση.
Η έρευνα άνοιξε μια νέα εποχή στη νευροεπιστήμη
Η οπτογενετική εγκαινίασε αυτό που η Συνέλευση Νόμπελ χαρακτήρισε «μια νέα εποχή στη νευροεπιστήμη». Η ανακάλυψη ενός διακόπτη που ελέγχεται με το φως επέτρεψε την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση νευρικών κυττάρων και κυκλωμάτων στον εγκέφαλο, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα η λειτουργία του. Η έρευνα έχει αρχίσει να αποκαλύπτει τις νευρωνικές οδούς που συνδέονται με τη συμπεριφορά και τις ασθένειες.
Η σημαντική ανακάλυψη ξεκίνησε όταν ο Χέγκεμαν μελέτησε πώς ένας μονοκύτταρος τύπος πράσινου φύκους μπορεί να κολυμπά προς το φως. Μαζί με τον Νάγκελ ανακάλυψαν μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη η οποία, όταν φωτίζεται με μπλε φως, ανοίγει έναν δίαυλο, δημιουργώντας ηλεκτρικό παλμό. Η εισαγωγή αυτής της πρωτεΐνης σε άλλα κύτταρα τα καθιστά φωτοευαίσθητα.
Στη συνέχεια, ο Ντάισεροθ αξιοποίησε το γονίδιο που ελέγχει την παραγωγή αυτής της πρωτεΐνης, δημιουργώντας έναν φωτοελεγχόμενο διακόπτη για τα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο ζωντανών ποντικών.
«Οι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται το φως ως έναν τρόπο συλλογής πληροφοριών για την παρατήρηση πραγμάτων», είπε. «Εδώ, όμως, συμβαίνει το αντίθετο. Χρησιμοποιούμε το φως για να ελέγχουμε πράγματα, να προκαλούμε γεγονότα και να το κάνουμε με πολύ μεγάλη ακρίβεια».
Αρχικά, ο Ντάισεροθ ανέπτυξε μικροσκοπικές οπτικές ίνες για να μεταφέρει φως σε κύτταρα που είχαν τροποποιηθεί με το γονίδιο φωτοευαισθησίας. Όπως ανέφερε, σήμερα υπάρχουν και άλλες τεχνικές για την ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση των νευρώνων που μελετώνται.
Η οπτογενετική αποτελεί κυρίως ερευνητική τεχνική για την κατανόηση της λειτουργίας συγκεκριμένων νευρώνων και νευρωνικών κυκλωμάτων. Αυτή η γνώση μπορεί στη συνέχεια να οδηγήσει στην ανάπτυξη θεραπειών, μεταξύ άλλων για τον αυτισμό και τη σχιζοφρένεια, τις οποίες διερευνούν άλλοι επιστήμονες, εξήγησε.
Μια τεχνική που ο ίδιος ονόμασε «άμεση οπτογενετική» χρησιμοποιείται για τη δοκιμή θεραπείας μιας γενετικής μορφής απώλειας της όρασης, της μελαγχρωστικής αμφιβληστροειδοπάθειας.
Ένα παράθυρο στη δραστηριότητα του εγκεφάλου
Ο Τζέρεμι Μπεργκ, του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ, εργαζόταν στα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν αυτά χορήγησαν σημαντική χρηματοδότηση στον Ντάισεροθ για «αυτό το όραμα της οπτογενετικής, που εξελίχθηκε σχεδόν ακριβώς όπως το είχε προβλέψει».
«Πρόκειται για ένα σύνολο εργαλείων μεγάλης ακρίβειας, που επιτρέπουν πειράματα σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου τα οποία θα ήταν πολύ δύσκολο να πραγματοποιηθούν με άλλον τρόπο», δήλωσε ο Μπεργκ.
Ο Αμπντέλ Ελ Μανίρα, μέλος της Συνέλευσης Νόμπελ, ανέφερε ότι η επίδραση της οπτογενετικής ξεπερνά την κατανόηση του υγιούς εγκεφάλου.
«Έχει επίσης βοηθήσει να αποκαλυφθεί πώς διαταράσσονται συγκεκριμένα εγκεφαλικά κυκλώματα, με συνέπειες για καταστάσεις όπως η τύφλωση, η κατάθλιψη, ο εθισμός και η άνοια», είπε.
«Ωστόσο, παρά αυτές τις εξαιρετικές προόδους, ο εγκέφαλος εξακολουθεί να κρύβει αμέτρητα μυστήρια και απομένουν πολλά ακόμη να μάθουμε και να ανακαλύψουμε. Η οπτογενετική μάς έχει προσφέρει ένα ισχυρό μέσο για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις».
Μόλις είχε ξαπλώσει όταν έμαθε ότι βραβεύτηκε
Ο Ντάισεροθ, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται νυχτοπούλι, είπε ότι είχε μείνει ξύπνιος μέχρι αργά στο σπίτι του στη Βόρεια Καλιφόρνια, δουλεύοντας σε επιστημονικές εργασίες και στέλνοντας μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στους φοιτητές του. Μόλις είχε ξαπλώσει όταν δέχθηκε το τηλεφώνημα από τη Συνέλευση Νόμπελ.
«Δεν κατάφερα πραγματικά να κοιμηθώ», είπε στο Associated Press σε τηλεφωνική συνομιλία μία ώρα μετά την ανακοίνωση.
Πρόσθεσε ότι η επόμενη δουλειά στη λίστα του ήταν να ετοιμάσει το φαγητό που θα έπαιρναν τα παιδιά του στο σχολείο, ενώ εκείνα κοιμούνταν ακόμη βαθιά.
«Αυτή είναι η μοναδική μου υποχρέωση για τις επόμενες ώρες: να φροντίσω να τους ετοιμάσω τα σάντουιτς», είπε.
Ο Τόμας Πέρλμαν, γραμματέας της επιτροπής Ιατρικής, δήλωσε ότι κατάφερε να επικοινωνήσει και με τους τρεις νικητές τη Δευτέρα. Το AP δεν κατόρθωσε να επικοινωνήσει αμέσως με τον Χέγκεμαν και τον Νάγκελ.
Το Νόμπελ Ιατρικής ανοίγει την εβδομάδα των βραβείων
Το βραβείο ανακοινώθηκε στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης, εγκαινιάζοντας την εβδομάδα των Νόμπελ. Το χρηματικό έπαθλο φέτος ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια, είτε απονέμεται σε ένα άτομο είτε σε μικρή ομάδα βραβευμένων είτε σε οργανισμό.
Πέρυσι, το βραβείο απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες που ερευνούσαν το ανοσοποιητικό σύστημα.
Μετά το Νόμπελ Ιατρικής της Δευτέρας ακολουθούν το Νόμπελ Φυσικής την Τρίτη, Χημείας την Τετάρτη και Λογοτεχνίας την Πέμπτη.
Μετά την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης την Παρασκευή, το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ θα ανακοινωθεί στις 12 Οκτωβρίου.
Η Νίεργκαρντ μετέδωσε από την Ουάσιγκτον και η Ραμακρίσναν από τη Νέα Υόρκη. Στο ρεπορτάζ συνέβαλε η συντάκτρια του Associated Press Στέφανι Ντάτσιο από το Βερολίνο.
ΛΟΡΑΝ ΝΙΕΡΓΚΑΡΝΤ
Η Νίεργκαρντ είναι συντάκτρια του Associated Press σε θέματα ιατρικής. Καλύπτει έρευνες για την υγεία του εγκεφάλου, τις λοιμώδεις νόσους, τις μεταμοσχεύσεις οργάνων και άλλα συναφή θέματα. Έχει έδρα την Ουάσιγκτον.
ΑΝΤΙΤΙ ΡΑΜΑΚΡΙΣΝΑΝ
Η Ραμακρίσναν είναι δημοσιογράφος στην ομάδα του Associated Press για το Κλίμα και το Περιβάλλον. Καλύπτει λύσεις σε περιβαλλοντικά ζητήματα και την τρέχουσα επιστημονική επικαιρότητα. Έχει έδρα τη Νέα Υόρκη.
