03/10/2026 | 06:20
Της ΛΟΡΙΑΣ ΜΑΡΚΙΔΗ* – Λευκωσία
Από καιρού εις καιρόν ανατρέχουμε στις δέλτους της σύγχρονης ιστορίας του τόπου μας και ιδιαίτερα στην περίοδο λίγο πριν και μετά το προδοτικό πραξικόπημα που άνοιξε την κερκόπορτα στον Τούρκο εισβολέα και σημάδεψε τη συλλογική μας μνήμη.
Νέα ντοκουμέντα που έρχονται στο φως προερχόμενα από κέντρα του ξένου παράγοντα προσθέτουν νέα στοιχεία και φωτίζουν άγνωστες μέχρι σήμερα πτυχές των γεγονότων.
Εξ αφορμής του άρθρου του συγγραφέα και ιστορικού ερευνητή, Παναγιώτη Παπαδημήτρη, στην έκδοση της εφημερίδας Φιλελεύθερος, ημερ. 27 Σεπτεμβρίου 2026, με τίτλο ” Το καλύτερο σχέδιο που προτάθηκε ποτέ για το Κυπριακό-Οι Δυτικοί προτείνουν επιστροφή του Βαρωσίου”, θα ήθελα να παραθέσω νέα στοιχεία από αμερικανικές πηγές τα οποία μου κοινοποίησε ο καθηγητής Μάριος Ευρυβιάδης και συγκεκριμένα τα πρακτικά της ακροαματικής διαδικασίας (hearing), ενώπιον της Υποεπιτροπής για την Ευρώπη της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας της οποίας προέδρευε ο Joe Biden, ημερ. 19 Απριλίου 1991.
- Ενώπιον της οποίας κλήθηκε ως μάρτυρας ο γνωστός Αμερικανός αξιωματούχος, Μάθιου Νίμιτς ως ο κύριος αρμόδιος για το Κυπριακό (point person on Cyprus) της κυβέρνησης Κάρτερ.
Ο οποίος αυτοπαρουσιάζεται ως ο συγγραφέας του λεγόμενου Αμερικανο-Αγγλο-Καναδικού σχεδίου για την Κύπρο το οποίο και παρέδωσε στον τότε Υπουργό Εξωτερικών της Δημοκρατίας, Νίκο Ρολάνδη, στη Νέα Υόρκη, στις 10 Νοεμβρίου 1978.
Η ενέργεια αυτή της Αμερικανικής διοίκησης στόχευε στην δημιουργία συνθηκών για άρση του μερικού εμπάργκο όπλων εναντίον της Τουρκίας, λόγω της χρήσης αμερικανικού πολεμικού υλικού κατά την εισβολή της στην Κύπρο.
Υπενθυμίζεται η σχετική πρόνοια για απαγόρευση παροχής στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ στην Τουρκία,” εκτός εάν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ πιστοποιούσε προς το Κογκρέσο ότι σημειώθηκε πρόοδος για λύση του Κυπριακού, με συγκεκριμένο πρώτο βήμα την απελευθέρωση της Αμμοχώστου”.
- Είναι γνωστό ότι ο Μ. Νίμιτς πρωτοστάτησε για την άρση του εμπάργκο. Η κατάθεση του ενώπιον της Υποεπιτροπής αποτελεί μνημείο συγκλονιστικού κυνισμού παραδεχόμενος σαφώς ότι δέν έκανε τίποτε για την Κύπρο αλλά συνέδεσε την άρση του εμπάργκο με τα αμερικανικά θέματα ασφαλείας βάσεων στην Τουρκία και στρατιωτικής συνεργασίας.
Κατωτέρω παρατίθενται οι ερωτήσεις του Γερουσιαστού Πωλ Σαρμπάνη και οι απαντήσεις/σχόλια του Μ. Νίμιτς. (αυτολεξεί):
Σαρμπάνης: Συνδέσατε την επιστροφή των Βαρωσίων με μια γενικότερη προσέγγιση για λύση στην Κύπρο;
Νίμιτς : Θα πρέπει να πάω πίσω Γερουσιαστή. Πραγματικά δεν θυμάμαι. Θυμάμαι είχαμε ένα συγκεκριμένο….
Σαρμπάνης: Ώστε στην πραγματικότητα μου λες βρεθήκατε σε μια θέση να μην αποσπάσετε τίποτα έναντι της άρσης του εμπάργκο.
Νίμιτς : Η άρση του εμπάργκο είχε τη δική της λογική λόγω των συμφερόντων ασφαλείας μας στην Τουρκία. Και τότε διαπραγματευτήκαμε και μια νέα συμφωνία για τη βάση και στρατιωτική συνεργασία , την οποία διαπραγματεύτηκα εγώ , και ήταν πολύ σημαντική για μας.
Σαρμπάνης: Βρίσκεσαι ενώπιον της Επιτροπής σήμερα και μας λες, όπως καλύτερα εσύ γνωρίζεις , πως πρέπει να βάζουμε πίεση και να δείχνουμε ενδιαφέρον σε ζητήματα όπως η Κύπρος. Και είχατε στα χέρια σας εκείνη την περίοδο ένα εξαιρετικά σημαντικό όπλο. Και στην ουσία το εγκαταλείψατε και εισπράξατε το απόλυτο μηδέν για την Κύπρο. Και εννοώ ότι θα ήσασταν , αν χρησιμοποιούσατε αυτό το όπλο , θα ήσασταν σε μια πολύ καλύτερη θέση, αλλά δεν πήρατε τίποτα.
Νίμιτς Όχι. Δηλαδή…
Νίμιτς : Έτσι νομίζαμε κι εμείς.
Σαρμπάνης: Ρωτώ κατ αρχήν και άσχετα με το τελικό σχέδιο για την λύση του Κυπριακού. Έχω δίκαιο;
Νίμιτς : Έτσι νομίζαμε κι εμείς. Πρέπει να πάμε πίσω στα πρακτικά για να δούμε τί ακριβώς συνέβαινε χρονολογικά. Αλλά επί της ουσίας δεν πήραμε τίποτε για την Κύπρο. Κανένας δεν πήρε τίποτε για την Κύπρο. (We thought so too. We have to go back in the record on the timing of that. We got effectively nothing on Cyprus. No one has gotten anything on Cyprus).
Σαρμπάνης: Είχατε ένα εξαιρετικό όπλο στα χέρια σας και το αφήσατε να φύγει και δεν κάνατε τίποτα, καθόλου. Τίποτα για το ζήτημα Και όπως γνωρίζεις πολεμούμε το πρόβλημα από τότε.
Αδιαμφισβήτητα ντοκουμέντα που μόνο οργή προκαλούν.
- Εν κατακλείδι αξίζει να σημειωθεί το κέρδος της Τουρκίας από το Σχέδιο. Σύμφωνα με κείμενο με τίτλο Το Αμερικανικό Σχέδιο στο βιβλίο “Τα “σχέδια” για το Κυπριακό από το 1956 ως το 1984- Τάσσος Παπαδόπουλος” σελ. 205, ο Ραούφ Ντενκτάς το μόνο που απαίτησε για λύση του Κυπριακού ήταν “Πλήρη αυτονομία στο Βορρά και ισότιμο συνεταιρισμό στον Νότο”.
Θέση που υιοθετήθηκε από τον Νίμιτς , βρήκε έκφραση στο Αμερικανικό Σχέδιο και, έκτοτε, έγινε το θεμέλιο της κάθε μορφής πρότασης για λύση του Κυπριακού”.
* Λόρια Μαρκίδη
Πρέσβης ε.τ.
