Τι Πέτυχε η Ευρώπη στη Σύνοδο της Ουάσιγκτον για την Ουκρανία;

Τέσσα Βάλτερ | Βρυξέλλες

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες στήριξαν τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, με σκοπό να πιέσει τον Ντόναλντ Τραμπ για εγγυήσεις ασφαλείας και να αποκλείσει παραχωρήσεις εδαφών. Τι πρόοδο έφεραν οι συνομιλίες;

Η ατμόσφαιρα στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα ήταν εμφανώς διαφορετική από το φιάσκο νωρίτερα φέτος, όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Αντιπρόεδρος JD Vance επέπληξαν δημόσια τον Ουκρανό Πρόεδρο Ζελένσκι μπροστά στις κάμερες.

Αυτή τη φορά, ο Ζελένσκι μπήκε στο Οβάλ Γραφείο φορώντας σκούρο μπλε κοστούμι, αντί για τη χαρακτηριστική του χακί στολή, και παρέδωσε στον Τραμπ προσωπική επιστολή της συζύγου του, Ολένα, προς τη Μελάνια Τραμπ. Η επιστολή, στην οποία η Ολένα ευχαριστούσε την Πρώτη Κυρία για την ανάδειξη του θέματος των απαχθέντων παιδιών της Ουκρανίας στον Πούτιν, έδωσε έναν πιο διπλωματικό τόνο στη συνάντηση.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήταν αποφασισμένοι να στηρίξουν τον Ζελένσκι. Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Βρετανός Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν μεταξύ αυτών που ταξίδεψαν στην Ουάσιγκτον με σύντομη ειδοποίηση. Κάθισαν σε προστατευτικό ημικύκλιο γύρω από τον Ζελένσκι, με στόχο να αποφευχθεί νέα δημόσια ταπείνωση και να διαφυλαχθεί η διατλαντική συμμαχία.

Πρόοδος στις εγγυήσεις ασφαλείας
Ο πιο σαφής στόχος των Ευρωπαίων στη συνάντηση στον Λευκό Οίκο ήταν η δημόσια δέσμευση του Τραμπ στις εγγυήσεις ασφαλείας. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανταποκρίθηκε· στεκόμενος δίπλα στον Ζελένσκι, δεσμεύθηκε ότι οι ΗΠΑ θα «συντονιστούν» με την Ευρώπη για την προστασία της Ουκρανίας.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, τις περιέγραψε ως «εγγυήσεις τύπου Άρθρου 5» χωρίς να απαιτείται ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Το Άρθρο 5 της Συμμαχίας αναφέρει ότι επίθεση σε ένα μέλος θεωρείται επίθεση σε όλα.

Αυτή η διαβεβαίωση είχε σημασία για την Ευρώπη, καθώς υπήρχαν φόβοι ότι ο Τραμπ θα επανερχόταν στη φιλορωσική του στάση, μετά τη συνάντησή του με τον Πούτιν στην Αλάσκα την Παρασκευή.

Ωστόσο, οι λεπτομέρειες των εγγυήσεων παραμένουν αδιευκρίνιστες. Ο Τραμπ απέρριψε, επίσης, την έκκληση της Ευρώπης για εκεχειρία ως προϋπόθεση.

Καμία αναφορά σε παραχωρήσεις εδαφών
Εξίσου σημαντικό ήταν και το τι δεν συνέβη. Κατά τη συνάντηση, δεν έγινε αναφορά σε παραχώρηση ουκρανικών εδαφών. Σύμφωνα με τους Financial Times, Ευρωπαίος αξιωματούχος που συμμετείχε στη σύνοδο ανέφερε ότι ο Τραμπ είπε: «Αυτό δεν είναι δική μου δουλειά, αυτό αφορά την Ουκρανία», αποκλείοντας ουσιαστικά την επιβολή ανταλλαγών εδαφών.

Παρόλα αυτά, η ερευνήτρια Τινατίν Αχβλεδιανί από το CEPS προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος παραμένει: «Θα πρέπει να δούμε τι θα ακολουθήσει, καθώς δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς συζητήθηκε πίσω από κλειστές πόρτες.»

Ο Πούτιν συνεχίζει να απαιτεί την αποχώρηση της Ουκρανίας από περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ. Ο Πρόεδρος Μακρόν δήλωσε δημοσίως τις αμφιβολίες του για τις προθέσεις του Κρεμλίνου: «Ο τελικός του στόχος είναι να καταλάβει όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη», προειδοποίησε.

Μια κρίσιμη συνάντηση στον ορίζοντα;
Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, ο Τραμπ διέκοψε τις συνομιλίες με τον Ζελένσκι και τους Ευρωπαίους ηγέτες για να πραγματοποιήσει 40λεπτη τηλεφωνική συνομιλία με τον Πούτιν. Στη συνέχεια, πρότεινε μια τριμερή σύνοδο με τον ίδιο, τον Ζελένσκι και τον Πούτιν, ενδεχομένως τις επόμενες εβδομάδες.

Παρόλο που δεν έχει οριστεί ημερομηνία ή τοποθεσία, οι Ευρωπαίοι δήλωσαν ότι θα στηρίξουν μια τέτοια συνάντηση, υπό την προϋπόθεση ότι θα ενισχύσει την κυριαρχία της Ουκρανίας και δεν θα επιβάλει παραχωρήσεις.

«Ο Πούτιν πρέπει τώρα να αποδείξει ότι θέλει ειρήνη», είπε η Μέλερ.

Ο νέος ρόλος της Ευρώπης
Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, η σύνοδος ξεπέρασε τα άμεσα αποτελέσματά της. Οι συνομιλίες έδειξαν ότι η Ευρώπη μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από θεατής και ότι είναι διατεθειμένη να κάνει το επιπλέον βήμα όσον αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας.

«Αφορά κάθε Ευρωπαίο ηγέτη που κάθισε σ’ εκείνη την αίθουσα, γνωρίζοντας ότι η απειλή θα μπορούσε να αγγίξει και τη δική του χώρα. Αυτό τους ένωσε», δήλωσε η Μέλερ.

Ο Καγκελάριος Μερτς το επιβεβαίωσε σε συνέντευξή του μετά τη σύνοδο: «Δεν πρόκειται μόνο για την ουκρανική επικράτεια· αφορά την πολιτική τάξη πραγμάτων της Ευρώπης. Η Γερμανία έχει τεράστιο συμφέρον και ευθύνη».

Η γενική διάθεση στην Ευρώπη μετά τη σύνοδο ήταν συγκρατημένα αισιόδοξη. «Από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, η διατλαντική συμμαχία δεν ήταν ποτέ τόσο ισχυρή», υποστήριξε η Αχβλεδιανί, τονίζοντας ότι οι Ευρωπαίοι κατάφεραν να τον επαναφέρουν κοντά στους παραδοσιακούς συμμάχους του.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα παραμένουν προσωρινά. «Ο Τραμπ μπορεί να αλλάξει γνώμη πολύ γρήγορα», παρατηρεί η Μέλερ. «Πρόκειται για μια διαρκώς μεταβαλλόμενη κατάσταση, και θα δίσταζα να χαρακτηρίσω αυτή τη στιγμή ως καθοριστική για την ειρήνη και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.»

Απαιτούνται κι άλλα βήματα, όμως ένα συμπέρασμα ξεχωρίζει: η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή από το να σταθεί ενωμένη. Η πρόκληση είναι τεράστια, λέει η Μέλερ, αλλά «η Ευρώπη δεν έχει εναλλακτική και ακολουθεί τον σωστό δρόμο».

dw.com