Ιδιαίτερη Ανταπόκριση
Η Αίγυπτος επιβεβαιώνει τη στρατηγική της σχέση με Ελλάδα και Κύπρο, χωρίς να ανακόπτει την προσέγγισή της με την Τουρκία Ενέργεια, θαλάσσιες ζώνες, Κυπριακό και περιφερειακές κρίσεις στο επίκεντρο
Σαφές μήνυμα ότι η τριμερής συνεργασία Αιγύπτου, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει σταθερή και δεν επηρεάζεται από τις μεταβαλλόμενες περιφερειακές ισορροπίες εξέπεμψε η Σύνοδος Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου στο Ελ Αλαμέιν. Η συνάντηση του Αιγύπτιου Προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη επιβεβαίωσε ότι ο τριμερής μηχανισμός έχει εξελιχθεί από σχήμα πολιτικού συντονισμού σε θεσμοθετημένη στρατηγική εταιρική σχέση με ενεργειακή, οικονομική και γεωπολιτική διάσταση.
Σε συνέντευξη Τύπου μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, ο Πρόεδρος Σίσι χαρακτήρισε τη συνεργασία των τριών χωρών περιφερειακό πρότυπο που δεν συγκροτείται εναντίον τρίτων, αλλά στηρίζεται στη σταθερότητα, στην ανάπτυξη και στην ειρηνική διευθέτηση των διαφορών.
«Η εμπειρία μας έχει αποδείξει ότι αυτό που ενώνει την Αίγυπτο, την Ελλάδα και την Κύπρο είναι η κοινή βούληση να οικοδομήσουμε ένα περιφερειακό πρότυπο, τα θεμέλια του οποίου βασίζονται στην επίτευξη σταθερότητας και ανάπτυξης και το οποίο προσφέρει πρακτικές λύσεις για τον περιορισμό των κύκλων έντασης», δήλωσε Ο Σίσυ.
«Επιβεβαιώνω τη δέσμευσή μας να συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε αυτό το θεσμικό πλαίσιο και να ενισχύουμε τους μηχανισμούς του, κατά τρόπο ανάλογο προς τη σημασία της εταιρικής μας σχέσης και τις ευκαιρίες που αυτή προσφέρει για την εκπλήρωση των προσδοκιών των λαών μας για ένα ασφαλέστερο, σταθερότερο και πιο ευημερούν μέλλον», πρόσθεσε.
Οι ηγέτες Ελλάδας και Κύπρου υπογράμμισαν, από την πλευρά τους, ότι ο τριμερής μηχανισμός έχει καταστεί «πρωτοπόρος πλατφόρμα για την εδραίωση της ειρήνης και την ενίσχυση της περιφερειακής ασφάλειας», εξυπηρετώντας παράλληλα τα συμφέροντα των τριών χωρών και των λαών τους, όπως μετέδωσε η Asharq Al-Awsat.
Διεθνές δίκαιο και σαφές μήνυμα για τις θαλάσσιες ζώνες
Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα αποκτά η αναφορά της κοινής δήλωσης στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι τρεις χώρες υπογράμμισαν ότι κάθε συμφωνία ή μνημόνιο σχετικά με τον καθορισμό θαλάσσιων συνόρων οφείλει να συνάπτεται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και ειδικότερα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η διατύπωση αυτή συνιστά έμμεση αλλά σαφή επαναβεβαίωση των κοινών θέσεων απέναντι σε μονομερείς διεκδικήσεις και συμφωνίες που επηρεάζουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών στην Ανατολική Μεσόγειο. Αποκτά δε πρόσθετη σημασία λόγω της συνέχισης της αιγυπτοτουρκικής προσέγγισης και της εκκρεμότητας που δημιουργεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Η κοινή δήλωση επανέλαβε ότι ο μηχανισμός συνεργασίας, από την ίδρυσή του στο Κάιρο τον Νοέμβριο του 2014, έχει εξελιχθεί σε «επιτυχημένο μοντέλο περιφερειακής συνεργασίας», βασισμένο στην εμπιστοσύνη, στον αμοιβαίο σεβασμό και στη συνεργασία. Παράλληλα, οι τρεις ηγέτες υπογράμμισαν την ανάγκη σεβασμού της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, καθώς και την αποχή από την απειλή ή τη χρήση βίας.
Σε θεσμικό επίπεδο, επαναβεβαιώθηκε η πρόθεση ενεργοποίησης μόνιμης γραμματείας του τριμερούς μηχανισμού με έδρα τη Λευκωσία. Στόχος είναι η συστηματικότερη παρακολούθηση των συμφωνιών και η μετατροπή της πολιτικής σύγκλισης σε συγκεκριμένα έργα και προγράμματα, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, δημόσιων φορέων και ιδιωτικού τομέα. Η επόμενη, ενδέκατη τριμερής Σύνοδος θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο.
Ενέργεια: Από την πολιτική σύγκλιση στα κοινά έργα
Η ενέργεια αναδείχθηκε στον πλέον χειροπιαστό πυλώνα της τριμερούς συνεργασίας. Η κοινή δήλωση αναφέρει ρητά το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Αιγύπτου–Ελλάδας GREGY, το οποίο προορίζεται να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια με αυξανόμενη συμμετοχή ανανεώσιμων πηγών από την Αίγυπτο προς την Ελλάδα και, μέσω αυτής, στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στη σύνδεση των κυπριακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου με τις αιγυπτιακές υποδομές και τις εγκαταστάσεις υγροποίησης. Οι τρεις ηγέτες ζήτησαν την ολοκλήρωση των σχετικών έργων το συντομότερο δυνατόν, εκτιμώντας ότι μπορούν να ενισχύσουν τόσο την περιφερειακή όσο και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Το αιγυπτιακό ενδιαφέρον είναι διπλό: αφενός η χώρα επιδιώκει να αξιοποιήσει τις υποδομές υγροποίησης και τα δίκτυα μεταφοράς που ήδη διαθέτει· αφετέρου επιθυμεί να παγιώσει τον ρόλο της ως ενεργειακού και διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ Μέσης Ανατολής, Ανατολικής Μεσογείου και Ευρώπης.
Σύμφωνα με αναλύσεις που φιλοξενεί η αιγυπτιακή εφημερίδα Al-Ahram, οι προοπτικές δεν περιορίζονται στο φυσικό αέριο και στην ηλεκτρική διασύνδεση. Περιλαμβάνουν το πράσινο υδρογόνο, την ηλιακή και αιολική ενέργεια, τη σύνδεση λιμένων και τη δημιουργία ολοκληρωμένων εφοδιαστικών και βιομηχανικών αλυσίδων με αφετηρία τη Διώρυγα του Σουέζ και προορισμό την ευρωπαϊκή αγορά.
Το αιγυπτιακό δόγμα της «στρατηγικής ισορροπίας»
Ο πρώην βοηθός υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου και πρώην γραμματέας του Προγράμματος Εταιρικής Σχέσης Αιγύπτου Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέσβης Γκαμάλ Μπαγιούμι, δήλωσε στην Asharq Al-Awsat ότι η Σύνοδος αποτελεί συνέχεια και περαιτέρω εδραίωση της στρατηγικής συμμαχίας των τριών χωρών. Κατά την εκτίμησή του, διαψεύδει τα σενάρια σύμφωνα με τα οποία οι σχέσεις αυτές θα μπορούσαν να επηρεαστούν από άλλες περιφερειακές προσεγγίσεις ή ανακατατάξεις.
Όπως επισήμανε, η εταιρική σχέση αποτελεί φυσική συνέχεια της θεσμικής συνεργασίας που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία του Φόρουμ Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου, με έδρα το Κάιρο, και στηρίζεται στις ιστορικές και σταθερές σχέσεις της Αιγύπτου με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Παρόμοια είναι η εκτίμηση του Καράμ Σαΐντ, αναπληρωτή αρχισυντάκτη του αιγυπτιακού περιοδικού Democracy και αναλυτή περιφερειακών ζητημάτων. Σύμφωνα με τον ίδιο, η σύγκληση της Συνόδου αντανακλά την επιδίωξη της Αιγύπτου να εφαρμόσει μια πολιτική «στρατηγικής ισορροπίας» στις σχέσεις της με τις περιφερειακές δυνάμεις. Υπό αυτή την έννοια, η συνεργασία με την Ελλάδα και την Κύπρο αποτελεί «θεμελιώδες σημείο αναφοράς για τη ρύθμιση της πυξίδας της ασφάλειας και της ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η Αίγυπτος, πρόσθεσε, επιδιώκει να οικοδομήσει ένα ισορροπημένο δίκτυο περιφερειακών συμφερόντων, το οποίο δεν στρέφεται κατά κανενός, παραμένοντας προσηλωμένη στον σεβασμό της κυριαρχίας, στη μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις και στην επίλυση των διαφορών με διπλωματικά μέσα.
Η προσέγγιση με την Τουρκία δεν αναιρεί την τριμερή
Η Σύνοδος πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο εντεινόμενης προσέγγισης μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας. Μία ημέρα πριν από τη συνάντηση του Ελ Αλαμέιν, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντέλ Ατί είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν. Οι δύο υπουργοί συζήτησαν την ενίσχυση του εμπορίου και των επενδύσεων, καθώς και την προετοιμασία της επόμενης συνεδρίασης του Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας στην Τουρκία.
Η παράλληλη ανάπτυξη των δύο σχημάτων δεν θεωρείται αντίφαση από αιγυπτιακής πλευράς. Σύμφωνα με τον Μπαγιούμι, η αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και ισορροπία, επιδιώκοντας τον συντονισμό διαφορετικών στρατηγικών εταιρικών σχέσεων χωρίς εγκατάλειψη υφιστάμενων δεσμεύσεων.
Το αραβικό ειδησεογραφικό δίκτυο Al-Araby Al-Jadeed παρατηρεί ότι η πραγματική πρόκληση για το Κάιρο δεν είναι πλέον η διατήρηση της τριμερούς η οποία έχει αποκτήσει σταθερή θεσμική βάση αλλά η διαχείριση των σχέσεών του με την Άγκυρα χωρίς επιστροφή σε έναν νέο ανταγωνισμό περιφερειακών αξόνων. Η Λιβύη, οι θαλάσσιες οριοθετήσεις και το Κυπριακό παραμένουν τα δυσκολότερα πεδία αυτής της εξισορρόπησης.
Η ουσία της Συνόδου είναι ότι το Κάιρο δεν αντιμετωπίζει την προσέγγιση με την Τουρκία ως υποκατάστατο της συνεργασίας με Ελλάδα και Κύπρο. Αντιθέτως, επιχειρεί να διατηρεί παράλληλες σχέσεις, θέτοντας όμως συγκεκριμένες κόκκινες γραμμές: σεβασμό του διεθνούς δικαίου, νόμιμη οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και αποφυγή μονομερών ενεργειών που θίγουν τα δικαιώματα άλλων κρατών.
Κυπριακό, Λιβύη, Γάζα και ασφάλεια των υδάτων
Η κοινή δήλωση επαναβεβαίωσε την υποστήριξη στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για συνολική διευθέτηση του Κυπριακού, εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Για τη Λιβύη, οι τρεις χώρες τάχθηκαν υπέρ μιας συνολικής πολιτικής διαδικασίας λιβυκής ιδιοκτησίας, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις, και ζήτησαν την αποχώρηση όλων των ξένων δυνάμεων και μισθοφόρων. Επανέλαβαν επίσης την υποστήριξή τους στη λύση των δύο κρατών για το Παλαιστινιακό, στην ανοικοδόμηση της Γάζας και στην απόρριψη του αναγκαστικού εκτοπισμού των Παλαιστινίων.
Ξεχωριστή σημασία για την αιγυπτιακή πλευρά είχε η αναφορά στην ασφάλεια των υδάτων. Ελλάδα και Κύπρος αναγνώρισαν τη μεγάλη εξάρτηση της Αιγύπτου από τον Νείλο και υποστήριξαν την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, της αρχής της μη πρόκλησης βλάβης, της προηγούμενης ενημέρωσης και της αποφυγής μονομερών ενεργειών που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις υφιστάμενες αιγυπτιακές ανάγκες. Η διατύπωση συνιστά ουσιαστική πολιτική στήριξη του Καΐρου στη διαμάχη του με την Αιθιοπία για το Φράγμα της Αναγέννησης.
Συνολικά, η Σύνοδος του Ελ Αλαμέιν επιβεβαίωσε ότι η τριμερής συνεργασία έχει περάσει σε ώριμη φάση. Η πολιτική της αντοχή δεν θα κριθεί πλέον από τη συχνότητα των συναντήσεων, αλλά από την ικανότητα των τριών κυβερνήσεων να ολοκληρώσουν τα ενεργειακά έργα, να ενεργοποιήσουν τη μόνιμη γραμματεία και να μετατρέψουν τη γεωπολιτική σύγκλιση σε μετρήσιμα οικονομικά αποτελέσματα. Σε ένα περιβάλλον ρευστών συμμαχιών, το Ελ Αλαμέιν έδειξε ότι Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο επιδιώκουν να διατηρήσουν τη συνεργασία τους ως σταθερό σημείο αναφοράς όχι ως κλειστό αντιτουρκικό μέτωπο, αλλά ως θεσμικό πλαίσιο ασφάλειας, συνδεσιμότητας και ανάπτυξης στην Ανατολική Μεσόγειο.
