19 Ιανουαρίου 2026
Ιωάννης Παντελίδης Ταξίαρχος ε.α. (Μ)
Κύριο συμπέρασμα
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα σηματοδοτεί μια κανονιστική μετάβαση από την παραδοσιακή αρχή του mare liberum (ελευθερία των θαλασσών) προς την έννοια της Κοινής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Η διατήρηση της ακεραιότητας των ωκεανών αναγνωρίζεται πλέον ως αναπόσπαστο στοιχείο της παγκόσμιας κλιματικής ρύθμισης και της διασφάλισης της διεθνούς επισιτιστικής ασφάλειας.
Συμπεράσματα
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα αντιπροσωπεύει μια μετατόπιση από την ελευθερία των θαλασσών προς την κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας.
Η προστασία των ωκεανών είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με τη ρύθμιση της κλιματικής αλλαγής και τη διατήρηση της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.
Εμανουέλ Μακρόν:
Τα καταφέραμε.
Σήμερα, η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα² τίθεται σε ισχύ.
Είναι μια τεράστια νίκη για τους ωκεανούς, για τη ζωή, για την ανθρωπότητα.
Οι ανοιχτές θάλασσες δεν θα αποτελούν πλέον μια Άγρια Δύση ανοιχτή στην αρπαγή· μετατρέπονται σε έναν χώρο κοινής ευθύνης.
Από 8 χώρες το 2024, σε 60 κράτη δεσμευμένα το 2025 στη Σύνοδο Ωκεανών της Νίκαιας, και σε 83 σήμερα, η κοινότητα των εθνών κράτησε τον λόγο της.
Μαζί, αποκτούμε τα μέσα να προστατεύσουμε το 30% των θαλασσών και των ωκεανών έως το 2030 — περισσότερο από το μισό της συνολικής επιφάνειας του πλανήτη μας.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας εξαιρετικής συλλογικής κινητοποίησης, με επικεφαλής διαπραγματευτές, επιστήμονες και πολίτες, όλοι πεπεισμένοι ότι το μέλλον χτίζεται από κοινού. Τους ευχαριστώ.
Είναι η επιλογή της ευθύνης αντί της αδιαφορίας, της συνεργασίας αντί της απομόνωσης, της τιμής της ανθρωπότητας αντί της αταξίας του κόσμου.
Όταν ενωνόμαστε γύρω από όσα πραγματικά έχουν σημασία, αποδεικνύουμε ότι η πρόοδος είναι εφικτή. Ας συνεχίσουμε, λοιπόν. Μαζί.
Εξαιρετική φωτογραφία: @thom_astro.1
Emmanuel Macron
We did it.
Today, the High Seas Treaty enters into force.
It is a tremendous victory for the oceans, for life, for humanity.
The high seas will no longer be a Wild West open to predation: they are becoming a space of shared responsibility.
From 8 countries in 2024,… pic.twitter.com/C4YJGX8obq
— Emmanuel Macron (@EmmanuelMacron) January 17, 2026
2. Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα:
Παραδείγματα Παγκόσμιας Ωκεάνιας Διακυβέρνησης σε μια Νέα Εποχή
Ημερομηνία: 17 Ιανουαρίου 2026
Πεδία: Διεθνές Δίκαιο, Θαλάσσια Βιολογία, Περιβαλλοντική Πολιτική
Περίληψη
Οι ανοιχτές θάλασσες καλύπτουν περίπου το ήμισυ της επιφάνειας της Γης και το 95% του παγκόσμιου όγκου των ωκεανών· ωστόσο, ιστορικά παρέμεναν εκτός ενός πλαισίου ισχυρής νομικής προστασίας. Μετά την υιοθέτηση της Συμφωνίας BBNJ (Βιολογική Ποικιλότητα Πέραν της Εθνικής Δικαιοδοσίας) στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η διεθνής κοινότητα θέσπισε ένα οριστικό νομικό πλαίσιο για τη διατήρηση και τη βιώσιμη αξιοποίηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας [1].
Οι Τέσσερις Πυλώνες της Συμφωνίας
Η Συνθήκη δομείται γύρω από τέσσερις βασικούς θεματικούς άξονες που αποσκοπούν στον ανασχεδιασμό της διαχείρισης των ωκεανών:
Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (MPAs):
Η θέσπιση χωρικών εργαλείων διαχείρισης και Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών, όπου οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες ρυθμίζονται ώστε να ενισχύεται η ανθεκτικότητα και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων. Το πλαίσιο αυτό είναι καθοριστικό για την υλοποίηση του στόχου «30×30» (προστασία του 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου χώρου έως το 2030) [2].
Θαλάσσιοι Γενετικοί Πόροι (MGRs):
Η ρύθμιση της πρόσβασης και της δίκαιης κατανομής των οφελών που προκύπτουν από γενετικό υλικό προερχόμενο από τις ανοιχτές θάλασσες και τον βυθό. Ο πυλώνας αυτός διασφαλίζει ότι οι βιοτεχνολογικές εξελίξεις αποδίδουν κοινά οφέλη, ιδίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες [3].
Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (EIAs):
Η θεσμοθέτηση αυστηρών, τυποποιημένων πρωτοκόλλων για την αξιολόγηση των οικολογικών επιπτώσεων αναδυόμενων δραστηριοτήτων, όπως η εξόρυξη βαθέων υδάτων, στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Ενίσχυση Ικανοτήτων και Μεταφορά Θαλάσσιας Τεχνολογίας (CB&TMT):
Ένα υποχρεωτικό πλαίσιο που διασφαλίζει ότι τα ανεπτυγμένα κράτη παρέχουν την αναγκαία τεχνική και επιστημονική υποστήριξη στα αναπτυσσόμενα κράτη, προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητά τους για βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων.
Σύγχρονες Προκλήσεις και Κατάσταση Εφαρμογής (2026)
Έως το 2026, το επίκεντρο έχει μετατοπιστεί από τη διπλωματική διαπραγμάτευση στη θεσμική επιχειρησιακή εφαρμογή. Παρότι η Συνθήκη έχει υπερβεί το απαιτούμενο όριο επικύρωσης από 60 κράτη για την έναρξη ισχύος της, η συγκρότηση της Γραμματείας και της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής (STC) παραμένει σε εξέλιξη ως διοικητική προτεραιότητα.
«Η αποτελεσματικότητα της Συνθήκης δεν ερείδεται απλώς στην τυπική επικύρωσή της, αλλά στη στιβαρή χρηματοδότηση των μηχανισμών παρακολούθησης και στη πολυμερή δέσμευση για επιβολή της σε θαλάσσιους χώρους που έως πρότινος χαρακτηρίζονταν από κενό δικαιοδοσίας» [4].
Συμπέρασμα
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα σηματοδοτεί μια κανονιστική μετάβαση από την παραδοσιακή αρχή του mare liberum (ελευθερία των θαλασσών) προς την έννοια της Κοινής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Η διατήρηση της ακεραιότητας των ωκεανών αναγνωρίζεται πλέον ως αναπόσπαστο στοιχείο της παγκόσμιας κλιματικής ρύθμισης και της διασφάλισης της διεθνούς επισιτιστικής ασφάλειας.
Βιβλιογραφία και Τεχνικές Υποσημειώσεις
[1] United Nations (2023). Agreement under the United Nations Convention on the Law of the Sea on the conservation and sustainable use of marine biological diversity of areas beyond national jurisdiction. Νέα Υόρκη: UN Publishing.
[2] Gjerde, K. M., et al. (2024). «Implementing the BBNJ Treaty: Strategies for Marine Protected Areas.» Marine Policy, Τόμ. 152.
[3] Blasiak, R., et al. (2025). «Equity and the Ocean: The role of Genetic Resources in the High Seas Treaty.» Nature Communications.
[4] Τεχνική Σημείωση: Η χρηματοδοτική κινητοποίηση παραμένει το βασικό γεωπολιτικό σημείο τριβής για την περίοδο 2025–2026· οι διαπραγματεύσεις επικεντρώνονται επί του παρόντος στις δομικές παραμέτρους του προτεινόμενου «Παγκόσμιου Ταμείου Ωκεανών».
Εισαγωγή
Η Ανοιχτή Θάλασσα καλύπτει σχεδόν το ήμισυ της επιφάνειας της Γης και το 95% του συνολικού όγκου των ωκεανών· ωστόσο, μέχρι πρόσφατα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό εκτός ουσιαστικού καθεστώτος προστασίας. Με την υιοθέτηση της Συνθήκης BBNJ στο πλαίσιο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η διεθνής κοινότητα έθεσε για πρώτη φορά στέρεες βάσεις για τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας [1].
Οι Τέσσερις Πυλώνες της Συνθήκης
Η Συνθήκη εστιάζει σε τέσσερις κρίσιμους τομείς που αναδιαμορφώνουν ριζικά τη διακυβέρνηση των ωκεανών:
• Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (MPAs):
Παρέχεται η δυνατότητα ίδρυσης περιοχών στις οποίες οι ανθρώπινες δραστηριότητες περιορίζονται ή ρυθμίζονται αυστηρά, με στόχο την αποκατάσταση και την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων. Ο πυλώνας αυτός είναι καθοριστικός για την επίτευξη του στόχου «30×30» (προστασία του 30% των ωκεανών έως το 2030) [2].
• Θαλάσσιοι Γενετικοί Πόροι (MGRs):
Ρυθμίζεται η πρόσβαση και η δίκαιη κατανομή των οφελών από τη χρήση γενετικού υλικού που προέρχεται από την ανοιχτή θάλασσα και τον βυθό, διασφαλίζοντας ότι και οι αναπτυσσόμενες χώρες θα επωφελούνται από τις βιοτεχνολογικές εξελίξεις [3].
• Εκτιμήσεις Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (EIAs):
Θεσπίζονται αυστηρά και τυποποιημένα πρότυπα για την αξιολόγηση των επιπτώσεων νέων ή αναδυόμενων δραστηριοτήτων —όπως η εξόρυξη σε μεγάλα βάθη— στο θαλάσσιο περιβάλλον.
• Ανάπτυξη Ικανοτήτων και Μεταφορά Τεχνολογίας:
Καθιερώνεται η δέσμευση των ανεπτυγμένων κρατών να στηρίζουν τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες μέσω τεχνικής, επιστημονικής και θεσμικής υποστήριξης, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητά τους στη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων.
Προκλήσεις και Τρέχουσα Κατάσταση (2026)
Το 2026, η κύρια πρόκληση δεν είναι πλέον η διαπραγμάτευση αλλά η επικύρωση και, κυρίως, η αποτελεσματική εφαρμογή της Συνθήκης. Παρότι έχει επιτευχθεί ο απαιτούμενος αριθμός των 60 κρατών-μελών για την έναρξη ισχύος της, η συγκρότηση της Γραμματείας και της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
«Η επιτυχία της Συνθήκης δεν εξαρτάται μόνο από την τυπική επικύρωσή της, αλλά από την επαρκή χρηματοδότηση των μηχανισμών ελέγχου και από τη συνεργασία των κρατών για την επιβολή της σε θαλάσσιες περιοχές που παραδοσιακά θεωρούνταν “κανενός η γη”» [4].
Συμπεράσματα
Η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα σηματοδοτεί μια ιστορική μετατόπιση από την αρχή της ελευθερίας των θαλασσών προς την αντίληψη της κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας.
Η προστασία των ωκεανών αναγνωρίζεται πλέον ως αναπόσπαστο στοιχείο τόσο της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής όσο και της διατήρησης της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.
Παραπομπές και Υποσημειώσεις
[1] United Nations (2023). Agreement under the United Nations Convention on the Law of the Sea on the conservation and sustainable use of marine biological diversity of areas beyond national jurisdiction. New York: UN Publishing.
[2] Gjerde, K. M., et al. (2024). «Implementing the BBNJ Treaty: Strategies for Marine Protected Areas.» Marine Policy, Τόμ. 152.
[3] Blasiak, R., et al. (2025). «Equity and the Ocean: The role of Genetic Resources in the High Seas Treaty.» Nature Communications.
[4] Υποσημείωση: Η χρηματοδότηση παραμένει το κεντρικό σημείο τριβής στις διαπραγματεύσεις της περιόδου 2025–2026, με τη δημιουργία ενός «Global Ocean Fund» να βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση.
