geopoliticalmonitor
Situation Reports – 19 Ιανουαρίου 2026
Της Eve Register
Τον Οκτώβριο του 2025, το Πακιστάν απέστειλε το πρώτο του φορτίο σπάνιων γαιών στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο μιας νέας συμφωνίας ύψους 500 εκατ. δολαρίων μεταξύ των δύο χωρών. Έπειτα από μήνες εμπορικών διαπραγματεύσεων, η αποστολή αυτή είχε έντονο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς στόχευε να δείξει ότι το Πακιστάν μπορεί να τηρήσει την υπόσχεσή του να προμηθεύσει τις ΗΠΑ με τα κρίσιμα ορυκτά που απαιτούνται για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας ευάλωτων αλυσίδων εφοδιασμού. Οι δύο χώρες αποκάλυψαν ένα τριφασικό σχέδιο για την ανάπτυξη της συνεργασίας, προβλέποντας σημαντική κλιμάκωση των εξορυκτικών έργων έως το 2028. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να κατανοηθεί το εύρος των εμποδίων που αντιμετωπίζει το Πακιστάν όσον αφορά την αξιοποίηση του δυνητικού πλούτου των ορυκτών του αποθεμάτων.
Τα κρίσιμα ορυκτά αποθέματα του Πακιστάν: υπερβολή και πραγματικότητα
Παρότι το Πακιστάν διαθέτει εκτεταμένα αποθέματα, τα οποία η κυβέρνηση αποτιμά σε περίπου 6 τρισ. δολάρια και εκτείνονται σε 230.000 τετραγωνικά μίλια, η κατοχή τους αποτελεί μόνον ένα στοιχείο ενός πολύ πιο σύνθετου πλαισίου που απαιτείται για την πραγματική αξιοποίηση και κερδοφορία αυτών των πόρων. Στην πράξη, υπάρχει ένα έντονο χάσμα ανάμεσα στις υποσχέσεις που δίνονται για την προσέλκυση επενδύσεων και στις δυνατότητες υλοποίησης όσων εξαγγέλλονται.
Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να τεθεί είναι γιατί το Πακιστάν δεν έχει ήδη αξιοποιήσει τον πλούσιο ορυκτό του πλούτο, ιδίως δεδομένου ότι εδώ και χρόνια βρίσκεται βυθισμένο σε σοβαρή οικονομική κρίση. Παρά το γεγονός ότι διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα ορυκτά αποθέματα παγκοσμίως, ο τομέας των ορυκτών αντιστοιχεί μόλις στο 3,2% του ΑΕΠ και σε μόλις 0,1% των παγκόσμιων εξαγωγών ορυκτών. Ο Σέχμπαζ Σαρίφ έχει μιλήσει για το όραμά του να πει το Πακιστάν «αντίο σε θεσμούς όπως το ΔΝΤ» χάρη στα «τρισεκατομμύρια δολάρια» των ορυκτών του αποθεμάτων. Αυτό μοιάζει εξαιρετικά μη ρεαλιστικό, ιδίως αν ληφθεί υπόψη το χρονοδιάγραμμα που φαίνεται να προτείνει η κυβέρνηση: αν ο κλάδος αυτός προορίζεται να επιλύσει την κρίση χρέους της χώρας, προφανώς αναμένεται μια σχετικά γρήγορη απόδοση κερδών.
Η αδιαφάνεια της πακιστανικής κυβέρνησης ως προς τα στοιχεία για τα ορυκτά αποθέματα ενισχύει περαιτέρω τις αμφιβολίες για την αξιοπιστία των ισχυρισμών ότι αυτά αποτιμώνται στα 6 τρισ. δολάρια. Το Πακιστάν δεν έχει δημοσιεύσει δεδομένα κατά τα πρότυπα JORC ή NI 43-101, τα οποία αποτελούν δύο διεθνώς πιστοποιημένα πρότυπα γεωλογικών δεδομένων. Τα πρότυπα αυτά απαιτούν ανεξάρτητη πιστοποίηση, λεπτομερείς αξιολογήσεις και —το κυριότερο— μελέτες οικονομικής βιωσιμότητας. Δεν τα χρησιμοποιούν όλες οι χώρες, όμως όλες οι μεγάλες παραγωγικές χώρες (όπως η Κίνα, η Αυστραλία, η Βραζιλία και η Ινδία) είτε εφαρμόζουν αυτά είτε διαθέτουν δικό τους εθνικό κώδικα αναφοράς ορυκτών, σύμφωνο με τα πρότυπα της Επιτροπής Διεθνών Προτύπων Αναφοράς Ορυκτών Αποθεμάτων. Το Πακιστάν δεν συμμορφώνεται με τέτοια πρότυπα, γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι οι κυβερνητικές εκτιμήσεις είναι σε μεγάλο βαθμό διογκωμένες.
Ένα δεύτερο εύλογο ερώτημα είναι το εξής: αν το μόνο που χρειάζεται το Πακιστάν για να αξιοποιήσει τα ορυκτά του αποθέματα είναι οι άμεσες ξένες επενδύσεις, γιατί δεν έχουν αξιοποιηθεί προς αυτόν τον σκοπό οι κινεζικές επενδύσεις; Η Κίνα έχει διοχετεύσει 65 δισ. δολάρια στο Πακιστάν μέσω του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας–Πακιστάν και είναι δύσκολο να κατανοηθεί πώς μια τέτοια επενδυτική ροή δεν έχει μεταμορφώσει τον τομέα των σπάνιων γαιών της χώρας. Η Κίνα διατηρεί ορισμένα ενεργά μεταλλευτικά έργα στο Πακιστάν, όμως πολλά από αυτά δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ενώ όσα αποδίδουν έχουν εμπλακεί σε σοβαρές αντιπαραθέσεις και σκάνδαλα.
Το μεταλλείο χαλκού Saindak, που αναπτύχθηκε με κινεζική χρηματοδότηση τη δεκαετία του 1990, παρότι λειτούργησε πλήρως, έχει δεχθεί σφοδρή κριτική για απόκρυψη εσόδων, για έλλειψη επαρκών αδειών από τις επαρχιακές αρχές και για περιορισμένα οφέλη προς τις τοπικές κοινωνίες. Κάτοικοι της περιοχής έχουν καταγγείλει χαμηλές αγροτικές αποδόσεις και σοβαρή υποβάθμιση της τοπικής υδροδότησης, η οποία περιγράφεται ως περισσότερο αλμυρή παρά πόσιμη.
Θα μπορούσε επίσης να υποστηριχθεί ότι η Κίνα βρίσκεται σε σαφώς πλεονεκτικότερη θέση από τις ΗΠΑ όσον αφορά την αξιοποίηση της πακιστανικής μεταλλευτικής βιομηχανίας, καθώς ελέγχει το 92% της παγκόσμιας βιομηχανίας διύλισης ορυκτών και το 61% της παραγωγής σπάνιων γαιών. Ακόμη και αν οι ΗΠΑ καταwhile successfully help Pakistan extract its minerals, θα εξακολουθούσαν να εξαρτώνται από την Κίνα για τη διαδικασία της διύλισης. Δεδομένου ότι τα περισσότερα πακιστανικά κοιτάσματα είναι διάσπαρτα και γεωγραφικά απομονωμένα, η ανάπτυξη υποδομών διύλισης σε κάθε περιοχή θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρή, περιορίζοντας τα πραγματικά οφέλη μιας τόσο μεγάλης επένδυσης.
Παρότι η Κίνα ανακοίνωσε, στο πλαίσιο συμφωνίας με τις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, ετήσια αναστολή των σχεδιαζόμενων περιορισμών εξαγωγών σε πέντε σπάνια ορυκτά, αυτή αποτελεί μόνο προσωρινή λύση στην αμερικανική εξάρτηση από την Κίνα. Το Πεκίνο διατηρεί τη δυνατότητα να αξιοποιήσει εκ νέου την κυριαρχία του στον κλάδο τους επόμενους μήνες και, μόλις λήξει η περίοδος αναστολής, οι ΗΠΑ θα βρεθούν και πάλι σε ευάλωτη θέση. Ακόμη κι αν τα αμερικανικά εγχειρήματα στο Πακιστάν αποδειχθούν επιτυχή, εκτιμάται ότι θα απαιτηθεί τουλάχιστον μία δεκαετία έως ότου υπάρξει απτό αποτέλεσμα. Επιπλέον, ελλείψει μιας μακροπρόθεσμης συμφωνίας ΗΠΑ–Κίνας, η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να βασίζεται στη βούληση του Πεκίνου να παρέχει πρόσβαση στις εγκαταστάσεις διύλισης. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι, αν τα αμερικανικά μεταλλευτικά έργα στο Πακιστάν αποδειχθούν πιο επιτυχή από τα κινεζικά, η Κίνα θα έχει ακόμη λιγότερα κίνητρα να συμβάλει στη διύλιση αυτών των πρώτων υλών.
Ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο στο αμερικανικό σχέδιο είναι η απαρχαιωμένη τεχνολογία του πακιστανικού μεταλλευτικού κλάδου. Οι διαδικασίες εξόρυξης είναι ιδιαίτερα αναποτελεσματικές και ιστορικά η χώρα επικεντρώνεται στην εξαγωγή ακατέργαστων ορυκτών, αφήνοντας μεγάλο μέρος της επεξεργασίας και της διύλισης σε τρίτους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το Πακιστάν να χάνει σημαντικό μέρος της δυνητικής προστιθέμενης αξίας, καθώς τα ορυκτά σε ακατέργαστη μορφή αποφέρουν σαφώς χαμηλότερα έσοδα.
Επιπρόσθετα, σοβαρό πρόβλημα συνιστά και το περίπλοκο ρυθμιστικό και γραφειοκρατικό πλαίσιο. Το 2010, το Πακιστάν υιοθέτησε τη 18η συνταγματική τροπολογία, η οποία ανακατένειμε τις εξουσίες, ενισχύοντας σημαντικά τις αρμοδιότητες των επαρχιών. Οι επαρχιακές κυβερνήσεις απέκτησαν εκτεταμένη αυτονομία επί των φυσικών τους πόρων, γεγονός που σημαίνει ότι η κεντρική κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να «υποσχεθεί» τα ορυκτά της χώρας στις ΗΠΑ ή σε οποιονδήποτε άλλο ενδιαφερόμενο. Υπό αυτό το πρίσμα, οποιεσδήποτε εγγυήσεις δίνονται από το Ισλαμαμπάντ είναι, στην καλύτερη περίπτωση, παραπλανητικές.
Ήδη έχουν καταγραφεί σοβαρές καθυστερήσεις στο μεγάλο έργο Reko Diq (ορυχείο χαλκού και χρυσού) στο Μπαλουχιστάν, με την έναρξη λειτουργίας του να μετατίθεται πλέον για το 2028. Υπάρχουν καταγγελίες ότι η κεντρική κυβέρνηση δεν έχει ακόμη μεταφέρει τα αναγκαία κονδύλια για τις ρυθμίσεις ασφαλείας, γεγονός που έχει ανησυχήσει τους επενδυτές. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Υπουργείο Εσωτερικών ζήτησε επιχορήγηση 1,8 δισ. ρουπιών για την κάλυψη του κόστους ασφάλειας, όμως το Υπουργείο Οικονομικών ενέκρινε μόλις 257 εκατ. ρουπίες — ένα μικρό κλάσμα του αιτήματος. Όλα δείχνουν ότι το κράτος δεν διαθέτει ούτε κατά διάνοια τα απαιτούμενα κεφάλαια για την ασφάλεια του έργου, το οποίο υποτίθεται ότι αποτελεί το «κοσμηματοστέφανο» της πακιστανικής μεταλλευτικής βιομηχανίας.
Όταν ερωτήθηκαν για την επιδεινούμενη κατάσταση, κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι όλες οι ανησυχίες είναι αβάσιμες. Η ίδια όμως η εταιρεία Reko Diq Mining παραδέχθηκε τις ανησυχίες της, διαψεύδοντας τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης. Πλέον, οι αξιωματούχοι αποφεύγουν να μιλούν επισήμως για την υπόθεση, γεγονός που εκλαμβάνεται ως προσπάθεια συγκάλυψης ενός έργου που έχει βαλτώσει και αντιμετωπίζει προβλήματα τα οποία είναι πιθανό να συναντήσουν και άλλοι επενδυτές. Οι επενδυτές, ωστόσο, δεν φαίνονται διατεθειμένοι να στηρίξουν αυτή την κυβερνητική βιτρίνα.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι και το γεγονός ότι περίπου το 80% των πακιστανικών ορυκτών πόρων βρίσκεται στο Μπαλουχιστάν, την πιο ασταθή περιοχή της χώρας. Παρά τα πολυάριθμα έργα υποδομής που έχουν χρηματοδοτηθεί από ξένους επενδυτές, ο τοπικός πληθυσμός αποκομίζει ελάχιστα οφέλη και αισθάνεται ότι οι πόροι του λεηλατούνται από ξένα συμφέροντα, ενώ ο ίδιος παραμένει σε συνθήκες φτώχειας, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω από τα 1.000 δολάρια.
Στην περιοχή έχει καταγραφεί σειρά βίαιων επιθέσεων κατά Κινέζων εργαζομένων. Παρότι ο αρχηγός του στρατού Ασίμ Μουνίρ διαβεβαίωσε για ένα ισχυρό πλαίσιο ασφάλειας για μελλοντικούς επενδυτές, τέτοιες εγγυήσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες. Η βία στο Μπαλουχιστάν κλιμακώνεται, με το περσινό περιστατικό της κατάληψης του τρένου Jaffar να οδηγεί στον θάνατο 21 πολιτών-ομήρων.
Για την επεξεργασία και διύλιση σπάνιων γαιών απαιτείται σταθερή παροχή νερού, κάτι που το άνυδρο κλίμα του Μπαλουχιστάν δύσκολα μπορεί να εξασφαλίσει. Η εξόρυξη σε περιοχές με έλλειψη νερού μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές οικολογικές επιπτώσεις, όπως απώλεια ενδιαιτημάτων και διατάραξη τροφικών αλυσίδων, εντείνοντας περαιτέρω τις τοπικές εντάσεις. Δεδομένου ότι η 18η τροπολογία παρέχει στην επαρχιακή κυβέρνηση του Μπαλουχιστάν σημαντικό δικαίωμα βέτο εάν η εξόρυξη κριθεί περιβαλλοντικά ή κοινωνικά επιζήμια, το Πακιστάν είναι πιθανό να συναντήσει σοβαρά εμπόδια στη μετατροπή του περίπου 80% των σπάνιων γαιών του σε πραγματικό οικονομικό όφελος. Αν το Ισλαμαμπάντ αγνοήσει τις προβλέψεις της τροπολογίας, οι τοπικές εντάσεις θα ενταθούν περαιτέρω, καθιστώντας το περιβάλλον ακόμη πιο ασταθές για μεγάλα έργα υποδομής.
Σήματα αντί ουσίας;
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, μοιάζει απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να δεσμευθούν σταθερά σε μετασχηματιστικές επενδύσεις σε ένα τόσο ασταθές περιβάλλον. Παρότι οι ΗΠΑ χρειάζονται κρίσιμα ορυκτά για την ενεργειακή μετάβαση, καθώς και για τους αμυντικούς και τεχνολογικούς τους τομείς, η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να περιμένει δεκαετίες μέχρι το Πακιστάν να αναβαθμίσει την τεχνολογία του, τις υποδομές, τα προγράμματα κατάρτισης, το γραφειοκρατικό πλαίσιο και τα μέτρα ασφαλείας.
Είναι πιθανό ότι το αμερικανικό ενδιαφέρον για τα πακιστανικά ορυκτά έχει περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα: να δείξει στην Κίνα ότι υπάρχουν εναλλακτικές και ότι δεν μπορεί να ασκεί ανεμπόδιστα πιέσεις. Παράλληλα, οι κινεζικές προσπάθειες να πιέσουν τις ΗΠΑ μέσω απειλών περιορισμού των προμηθειών ορυκτών —και η προθυμία του Πακιστάν να καλύψει το κενό— πιθανότατα έχουν ενοχλήσει το Πεκίνο, ιδίως δεδομένων των μακροχρόνιων και εκτεταμένων κινεζικών επενδύσεων στη χώρα. Τελικά, οι ΗΠΑ χρειάζονται νέες πηγές ορυκτών άμεσα για να παραμείνουν ανταγωνιστικές σε πολλούς τομείς σε παγκόσμιο επίπεδο· ωστόσο, το Πακιστάν δεν φαίνεται σήμερα να βρίσκεται σε θέση να καλύψει αυτή την ανάγκη.
