Cathrin Schaer
Παρατηρητές εκτιμούν ότι η νέα συμμαχία μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν δεν πρόκειται να οδηγήσει τις τρεις χώρες να πολεμήσουν η μία για λογαριασμό της άλλης. Αντιθέτως, υποστηρίζουν ότι αποσκοπεί στην αποτροπή της περιφερειακής κυριαρχίας του Ιράν και του Ισραήλ.
Το αμυντικό σύμφωνο υπεγράφη από τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (αριστερά), τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (στο κέντρο) και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.
Φωτογραφία: Murat Cetinmuhurdar/Γραφείο Τύπου της Τουρκικής Προεδρίας/Handout/REUTERS
Η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία επισφράγισαν την Παρασκευή ένα ιστορικό αμυντικό σύμφωνο, υπογράφοντας μια συμφωνία «που αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής απέναντι σε κάθε πράξη επιθετικότητας».
Η αποκαλούμενη «Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας» μεταξύ των τριών κρατών, όπου η πλειονότητα του πληθυσμού είναι σουνίτες μουσουλμάνοι, έχει σκοπό να ενισχύσει τη συνεργασία σε μια περίοδο περιφερειακής αβεβαιότητας και απειλών που απορρέουν από τον πόλεμο με το Ιράν.
Η συμφωνία υπεγράφη στη Μέκκα της Σαουδικής Αραβίας από τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.
Η συμμαχία έχει παρομοιαστεί με το ΝΑΤΟ, ενώ την Παρασκευή το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν δήλωσε ότι μια επίθεση εναντίον οποιουδήποτε μέλους θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Ωστόσο, ειδικοί και αναλυτές έσπευσαν να επισημάνουν ότι η συμφωνία είναι απίθανο να λειτουργήσει με αυτόν τον τρόπο — τουλάχιστον αρχικά.
Στήλη καπνού υψώνεται μετά τις επιχειρήσεις των Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν, εναντίον εγκαταστάσεων της Saudi Aramco στο Τζιζάν, τον Ιούλιο του 2026.
Το Σάββατο, οι Χούθι της Υεμένης έβαλαν στο στόχαστρο πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας στο Τζιζάν. Εδώ απεικονίζεται επίθεση του Ιουλίου στις ίδιες εγκαταστάσεις.
Φωτογραφία: Μέσα κοινωνικής δικτύωσης/REUTERS
Για παράδειγμα, το Σαββατοκύριακο οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης επιτέθηκαν και πάλι σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας. Οι Χούθι θεωρούν τη Σαουδική Αραβία εχθρό τους και είναι επίσης ευθυγραμμισμένοι με το Ιράν. Το τελευταίο έχει επίσης επιτεθεί στη Σαουδική Αραβία μετά τις επιθέσεις που εξαπέλυσαν εναντίον του οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, πυροδοτώντας έναν πόλεμο στα τέλη Φεβρουαρίου, επειδή θεωρεί τους Σαουδάραβες συμμάχους των ΗΠΑ.
Ωστόσο, μετά την επίθεση των Χούθι το Σαββατοκύριακο, ούτε η Τουρκία ούτε το Πακιστάν έσπευσαν να υπερασπιστούν τη Σαουδική Αραβία. Ούτε είναι πιθανό να επιτεθούν στο Ιράν, σύμφωνα με τους αναλυτές. Στην πραγματικότητα, το Πακιστάν λειτουργεί αυτήν την περίοδο ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ.
Η συμφωνία της Μέκκας ως «ευέλικτο αμυντικό σύμφωνο»
Η συγκεκριμένη διευθέτηση προορίζεται να λειτουργήσει περισσότερο ως μέσο αποτροπής και ως ένα «ευέλικτο αμυντικό σύμφωνο», δήλωσε στη DW στα τέλη της περασμένης εβδομάδας η Ντάνια Θάφερ, εκτελεστική διευθύντρια της δεξαμενής σκέψης Gulf International Forum (GIF), η οποία εδρεύει στην Ουάσιγκτον.
«Αν εξετάσετε τα μέρη αυτής της συμφωνίας, έχετε τη Σαουδική Αραβία, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της σύγκρουσης. Έχετε όμως επίσης την Τουρκία και το Πακιστάν, που διατηρούν σχέσεις τόσο με το Ιράν όσο και με τις ΗΠΑ. Πιστεύω, λοιπόν, ότι πρόκειται, αν θέλετε, για ένα επιπλέον επίπεδο αποτροπής για τη Σαουδική Αραβία», εξήγησε η Θάφερ. «Θεωρώ ότι η Σαουδική Αραβία επιδιώκει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση αποτροπής απέναντι στις περιφερειακές απειλές, καθώς αυτές ανακύπτουν».
Η νέα αυτή συμμαχία είναι πιθανό να αναπτυχθεί σε διάφορα στάδια, με βραχυπρόθεσμο στόχο μια «σταθεροποιημένη περιοχή», δήλωσε στη DW ο Κάμραν Μποκάρι, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Policy Council της Ουάσιγκτον.
Μεταφορά τεχνολογίας και επενδύσεις
Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι θα αφορούν περισσότερο την αμυντική συνεργασία παρά την από κοινού συμμετοχή σε πολεμικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με άλλους ειδικούς.
«Οι τρεις χώρες αλληλοσυμπληρώνονται σε ασυνήθιστα μεγάλο βαθμό», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο Agence France-Presse ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας σε θέματα ασφάλειας στο King’s College του Λονδίνου.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει πετρελαϊκό πλούτο, αλλά περιορισμένη αμυντική τεχνολογία, και μέχρι σήμερα εξαρτιόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, η Τουρκία και το Πακιστάν χρειάζονται επενδύσεις και διαθέτουν ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, ενώ ειδικά η Τουρκία έχει έναν προηγμένο αμυντικό-βιομηχανικό τομέα, εξήγησε ο Κριγκ. Από τις τρεις χώρες, μόνο το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικά όπλα.
«Η Τουρκία διαθέτει τεχνολογία και παραγωγική ικανότητα, αλλά χρειάζεται αγορές και επενδύσεις. Το Πακιστάν διαθέτει εργατικό δυναμικό, στρατιωτικούς θεσμούς και πυρηνική αποτρεπτική ισχύ, αλλά χρειάζεται χρηματοδότηση και βιομηχανικές δυνατότητες», επισήμανε ο Κριγκ.
Ποιους βάζει στο στόχαστρο το σύμφωνο της Μέκκας;
Τούρκος αξιωματούχος, τον οποίο επικαλείται το Reuters, δήλωσε ότι η συμφωνία έχει αμιγώς αμυντικό χαρακτήρα και είναι ανοιχτή σε οποιαδήποτε γειτονική χώρα της περιοχής επιθυμεί να προσχωρήσει. Η Αίγυπτος θεωρείται πιθανός εταίρος, ωστόσο πρέπει να λάβει υπόψη και άλλους συμμάχους της, μεταξύ των οποίων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τα τελευταία δεν έχουν προσχωρήσει, ενώ οι σχέσεις τους με τη Σαουδική Αραβία είναι αυτήν την περίοδο τεταμένες.
Ο Τούρκος αξιωματούχος δήλωσε επίσης ότι το σύμφωνο ούτε αντικαθιστά ούτε ακυρώνει προηγούμενες διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ των υπογραφόντων και ότι δεν στρέφεται εναντίον κάποιου συγκεκριμένου παράγοντα ή κάποιας συγκεκριμένης απειλής.
Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συμφωνία έχει ερμηνευτεί ως μέσο αποτροπής, κυρίως απέναντι σε δύο άλλες χώρες: το Ιράν και το Ισραήλ.
Οι στόχοι του συμφώνου της Μέκκας δεν αφορούν κάποιου είδους στρατιωτική νίκη, έγραψε ο Χάλιντ αλ-Τζάμπερ, διευθυντής του Middle East Council on Global Affairs, που εδρεύει στην Ντόχα, σε άρθρο γνώμης το οποίο δημοσιεύθηκε την Κυριακή στο καταριανό δίκτυο Al Jazeera. «Στόχος είναι η αποτροπή της ηγεμονίας».
«Η εξασθένηση της αμερικανικής επιρροής θα μπορούσε να αφήσει την περιοχή εγκλωβισμένη σε μια τάξη πραγμάτων της οποίας οι κανόνες θα καθορίζονται αποκλειστικά από δύο παράγοντες: το Ισραήλ και το Ιράν», συνέχισε. «Το σύμφωνο της Μέκκας γίνεται καλύτερα κατανοητό ως μια πρώιμη προσπάθεια οικοδόμησης ενός τρίτου πόλου — ενός συνασπισμού που δεν χρειάζεται να πολεμήσει καμία από τις δύο δυνάμεις, αλλά διαθέτει αρκετό βάρος ώστε να εμποδίσει οποιαδήποτε από αυτές να αποκτήσει το μονοπώλιο ισχύος στην περιοχή».
Καταστροφές στο Ιράν: Η χώρα δέχθηκε επίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στα τέλη Φεβρουαρίου και ο πόλεμος συνεχίζεται, αν και παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη ειρηνευτικές συνομιλίες.
Φωτογραφία: Morteza Akhoondi/MEI/SIPA/picture alliance
Πώς αντιμετωπίζει το Ισραήλ τη συμφωνία;
Δύο από τις χώρες που υπέγραψαν τη συμφωνία —το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία— δεν αναγνωρίζουν το Ισραήλ και δεν διατηρούν επίσημες σχέσεις μαζί του, παρότι, τουλάχιστον στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, πιθανότατα υπάρχουν ορισμένες μυστικές επαφές. Η Τουρκία αναγνωρίζει το Ισραήλ, αλλά οι σχέσεις των δύο χωρών είναι αυτήν την περίοδο τεταμένες λόγω των ενεργειών του Ισραήλ στη Γάζα, τις οποίες η Τουρκία έχει χαρακτηρίσει γενοκτονία.
Ο Τούρκος ηγέτης Ερντογάν δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι ενέργειες του Ισραήλ στη Συρία και στον Λίβανο συνιστούν επίσης απειλή για την ασφάλεια της Τουρκίας.
«Η εξέλιξη [του συμφώνου της Μέκκας] δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για το Ισραήλ, απομακρύνει ακόμη περισσότερο την προοπτική εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ριάντ και βάζει πρόωρο τέλος στο όραμα μιας “νέας Μέσης Ανατολής”», έγραψε η Οσρίτ Μπιρβάντκερ, ερευνήτρια στο Jerusalem Institute for Strategy and Security, σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε το Σάββατο στην εφημερίδα Israel Hayom.
Η Μπιρβάντκερ εκτιμά επίσης ότι η νέα τριμερής συμμαχία θα εντείνει την αυξανόμενη αντιπαλότητα και τις εντάσεις μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ.
Ανάμεικτες αντιδράσεις στο Ιράν
Το Institute for National Security Studies του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ εξέτασε τις αντιδράσεις στο Ιράν.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δεν φάνηκε ιδιαίτερα ενοχλημένος από τη συμφωνία. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X (πρώην Twitter) έγραψε ότι «όταν οι μουσουλμάνοι στέκονται ενωμένοι, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο κάθε πρόκληση από κακόβουλους εξωτερικούς παράγοντες».
Iran’s Powerful Armed Forces have shown their readiness, capability, and might in face of the world’s most expensive military.
When Muslims stand together, we can face every challenge by malicious outsiders head-on.
Time to rely only on ourselves and embrace true brotherhood.
— Seyed Abbas Araghchi (@araghchi) August 7, 2026
Οι παρατηρητές εξέλαβαν τη δήλωση αυτή ως θετικό μήνυμα και ως μέρος της επιχειρηματολογίας του Ιράν υπέρ της απομάκρυνσης των Ηνωμένων Πολιτειών από την περιοχή.
Ορισμένοι Ιρανοί παρατηρητές εκτίμησαν ότι η Σαουδική Αραβία ενδέχεται να προσπαθεί να αξιοποιήσει τις καλύτερες σχέσεις που διατηρούν η Τουρκία και το Πακιστάν με το Ιράν, ώστε να προστατευτεί καλύτερα από ενδεχόμενες ιρανικές επιθέσεις. Άλλοι Ιρανοί πολιτικοί, ωστόσο, εμφανίστηκαν πιο επικριτικοί, υποστηρίζοντας ότι η Σαουδική Αραβία δεν ήταν ασφαλής έχοντας ως σύμμαχο τις ΗΠΑ και ότι δεν θα είναι ασφαλής ούτε με την Τουρκία και το Πακιστάν.
Επιμέλεια: Κάρλα Μπλάικερ
Cathrin Schaer — Συντάκτρια του τμήματος Μέσης Ανατολής.
