29 Σεπτεμβρίου 2026
Το GPS έχει γίνει τόσο συνηθισμένο ώστε συνήθως το προσέχουμε μόνο όταν σταματά να λειτουργεί. Σε άρθροτου ο Economist επισημαίνει ότι τα δορυφορικά σήματα πλοήγησης μπορούν να διαταραχθούν από φυσικά φαινόμενα, ακούσιες παρεμβολές ή σκόπιμες ενέργειες. Η λύση που αναζητούν ερευνητές και υπηρεσίες δεν είναι μία καινούργια «μαγική πυξίδα», αλλά τρόποι να εξακολουθεί ένα σύστημα να γνωρίζει πού βρίσκεται όταν το συνηθισμένο σήμα χάνεται.
Μια πρόσφατη έρευνα κάνει την απειλή πιο συγκεκριμένη. Ο Τοντ Χάμφρεϊς και συνεργάτες του, μελετώντας εκτεταμένα περιστατικά παρεμβολών από το 2019, απέδωσαν σύντομες διακοπές σήματος πάνω από την Ευρώπη σε εκπομπές ρωσικών δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης. Το εργαστήριό τους μιλά για διακοπές διάρκειας δευτερολέπτων. Η ταυτοποίηση της πηγής των εκπομπών δεν αποδεικνύει από μόνη της την πρόθεση πίσω από κάθε περιστατικό· δείχνει, πάντως, ότι μια διαταραχή μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη γεωγραφική εμβέλεια από μια τοπική συσκευή παρεμβολών.
Μία από τις εναλλακτικές βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας: το μαγνητικό πεδίο της Γης. Τα πετρώματα δημιουργούν μικρές τοπικές αποκλίσεις. Ένας ευαίσθητος μαγνητικός αισθητήρας μπορεί να τις συγκρίνει με έναν χάρτη, περίπου όπως κάποιος αναγνωρίζει τη θέση του συγκρίνοντας το τοπίο με έναν γεωγραφικό χάρτη. Η μέθοδος δεν χρειάζεται να λαμβάνει σήμα GPS την ώρα της πλοήγησης, απαιτεί όμως καλούς μαγνητικούς χάρτες και πρέπει να ξεχωρίζει το σήμα του περιβάλλοντος από τις παρεμβολές που παράγει το ίδιο το όχημα.
Οι δοκιμές έχουν προχωρήσει πέρα από το εργαστήριο. Σε δημοσιευμένη ερευνητική εργασία, ομάδα που ανέπτυξε σύστημα με κβαντικούς μαγνητικούς αισθητήρες αναφέρει δοκιμές σε αεροσκάφη και στο έδαφος. Στην καλύτερη από τις αεροπορικές δοκιμές της, το τελικό σφάλμα θέσης ήταν 22 μέτρα. Αυτό είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένης διαδρομής και διάταξης, όχι υπόσχεση ότι η μέθοδος προσφέρει παντού ακρίβεια 22 μέτρων. Το σύστημα συνδύαζε επίσης μαγνητικές μετρήσεις με αδρανειακή πλοήγηση και άλλα δεδομένα κίνησης.
Μια δεύτερη προσέγγιση χρησιμοποιεί δορυφόρους χαμηλής τροχιάς. Επειδή βρίσκονται πιο κοντά στη Γη από τους κλασικούς δορυφόρους πλοήγησης, μπορούν να προσφέρουν ισχυρότερα σήματα και πρόσθετες δυνατότητες υπολογισμού της θέσης. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος δοκιμάζει αυτή την ιδέα με το πρόγραμμα Celeste: οι πρώτοι δύο δορυφόροι εκτοξεύθηκαν τον Μάρτιο του 2026 και ο ένας μετέδωσε το πρώτο του σήμα πλοήγησης τον Απρίλιο. Το πρόγραμμα βρίσκεται ακόμη στη φάση επίδειξης σε τροχιά, όχι σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία.
Οι δύο λύσεις έχουν διαφορετικά πλεονεκτήματα και περιορισμούς. Η μαγνητική πλοήγηση μπορεί να λειτουργεί χωρίς λήψη δορυφορικού σήματος, αλλά εξαρτάται από την ποιότητα των χαρτών και των αισθητήρων. Οι δορυφόροι χαμηλής τροχιάς μπορούν να ενισχύσουν τη δορυφορική πλοήγηση, παραμένουν όμως σύστημα που βασίζεται σε ραδιοσήματα. Γι’ αυτό και οι αρμόδιες υπηρεσίες εξετάζουν συνδυασμούς τεχνολογιών ως πιο ανθεκτική λύση.
Το συμπέρασμα: το GPS δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από το κινητό ή το αυτοκίνητο. Εκείνο που αλλάζει είναι η ανάγκη για αξιόπιστη εφεδρεία, ιδίως σε αεροπλάνα, πλοία και κρίσιμες υποδομές, όπου ένα χαμένο ή παραπλανητικό σήμα μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Οι νέες μέθοδοι δείχνουν ότι η πλοήγηση χωρίς GPS είναι τεχνικά δυνατή σε πραγματικές δοκιμές. Η ευρεία και αξιόπιστη εφαρμογή τους παραμένει το επόμενο βήμα.
