Ο Τραμπ «θυμάται» την Ευρώπη όταν την χρειάζεται

Υπάρχει κάτι σχεδόν μόνιμο στον τρόπο με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει την Ευρώπη: τη μειώνει όταν θέλει να δείξει ισχύ και τη θυμάται όταν χρειάζεται πλοία, χρήμα, πολιτική κάλυψη ή στρατιωτικό βάρος. Αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα με τα Στενά του Ορμούζ. Ο Αμερικανός πρόεδρος ζητά από συμμάχους —ανάμεσά τους η Γαλλία και η Βρετανία— να βοηθήσουν στο άνοιγμα και την ασφάλεια του περάσματος, υποστηρίζοντας ότι όσοι ωφελούνται από αυτό οφείλουν να αναλάβουν και το κόστος της προστασίας του. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι το ΝΑΤΟ θα έχει «πολύ κακό μέλλον» αν οι σύμμαχοι δεν σταθούν στο πλευρό των ΗΠΑ. Δεν πρόκειται για πρόσκληση συνεργασίας. Πρόκειται για γνώριμη τραμπική απαίτηση, ντυμένη με τη γλώσσα της συμμαχικής ευθύνης.

Το επιχείρημα, βέβαια, δεν είναι εντελώς παράλογο. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG περνά από το Ορμούζ, άρα η ελεύθερη ναυσιπλοΐα εκεί δεν είναι μόνο αμερικανικό ζήτημα. Ο Τραμπ είπε καθαρά ότι θέλει συνεισφορές όπως ναρκαλιευτικά και άλλα στρατιωτικά μέσα, ενώ άσκησε πίεση όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Από καθαρά γεωπολιτική σκοπιά, έχει ένα σημείο: πολλοί απολαμβάνουν τα οφέλη της αμερικανικής στρατιωτικής ομπρέλας χωρίς να σηκώνουν ανάλογο βάρος. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι ζητά. Είναι και ποιος το ζητά, πώς το ζητά και σε ποιο πολιτικό πλαίσιο το ζητά.

Γιατί η Ευρώπη δεν ακούει τον Τραμπ σε συνθήκες εμπιστοσύνης. Τον ακούει σε συνθήκες καχυποψίας. Μόλις πριν λίγες ημέρες, η Κάγια Κάλας έλεγε ότι οι ΗΠΑ «θέλουν να διαιρέσουν την Ευρώπη» και «δεν συμπαθούν την Ευρωπαϊκή Ένωση». Η ίδια αναγνώρισε βέβαια ότι στον αμυντικό τομέα η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από αμερικανικά μέσα, επειδή δεν διαθέτει ακόμη όλες τις αναγκαίες δυνατότητες. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος: οι ΗΠΑ χρειάζονται ευρωπαϊκή νομιμοποίηση και συμμετοχή, αλλά η Ευρώπη ξέρει ότι η Ουάσιγκτον του Τραμπ δεν την αντιμετωπίζει ως ισότιμο στρατηγικό εταίρο. Την αντιμετωπίζει ως εφεδρεία που ενεργοποιείται όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.

Γι’ αυτό και οι αντιδράσεις υπήρξαν τόσο ψυχρές. Η Ιαπωνία δήλωσε ότι δεν σχεδιάζει αποστολή συνοδείας, η Αυστραλία δεν σκοπεύει να στείλει πλοία, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η συζήτηση περιορίζεται προς το παρόν σε ενδεχόμενη ενίσχυση της αποστολής Aspides και όχι σε άμεση επέκτασή της στα Στενά του Ορμούζ. Η ίδια η Κάλας μίλησε για ένα πιθανό μοντέλο τύπου Black Sea Initiative με εμπλοκή του ΟΗΕ, ενώ ο Γερμανός ΥΠΕΞ Γιόχαν Βάντεφουλ εμφανίστηκε επιφυλακτικός για το αν μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε πράγματι την ασφάλεια.

Με απλά λόγια: οι Ευρωπαίοι δεν λένε «ναι» επειδή δεν εμπιστεύονται ούτε τη στρατηγική κλιμάκωσης ούτε τον άνθρωπο που τους καλεί να τη μοιραστούν.

Υπάρχει κι ένα δεύτερο στοιχείο, ακόμη πιο ανησυχητικό. Ο Τραμπ δεν περιορίζεται στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με το Reuters, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων χτυπημάτων στην ιρανική πετρελαϊκή υποδομή στη νήσο Χαργκ. Δηλαδή ζητά από συμμάχους να συνδράμουν στη «σταθεροποίηση» της περιοχής, ενώ ταυτόχρονα κρατά πάνω στο τραπέζι κινήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερη ανάφλεξη.

Αυτό δεν είναι σχέδιο συλλογικής ασφάλειας· είναι μια πρόσκληση συνευθύνης σε μια στρατηγική που άλλοι σχεδιάζουν και άλλοι καλούνται να νομιμοποιήσουν.

 Ναι, η Ευρώπη χρειάζεται ακόμη τις ΗΠΑ σε επίπεδο στρατιωτικών δυνατοτήτων. Αλλά και οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ευρώπη: για να μην εμφανίζονται μόνες, για να μοιράζονται το κόστος, για να δίνουν στις επιχειρήσεις τους τη σφραγίδα της «συμμαχίας» και όχι της μονομερούς επιβολής. Ο Τραμπ μπορεί να παρουσιάζει την πίεσή του ως ρεαλισμό. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι και μια ομολογία: ακόμη και η ισχυρότερη δύναμη του κόσμου δεν θέλει να αναμετρηθεί μόνη της με το κόστος μιας νέας κρίσης στον Περσικό Κόλπο. Γι’ αυτό τους Ευρωπαίους τούς θυμάται ακριβώς τότε — όταν τους χρειάζεται.