Τρίτη, 16 Ιουνίου 2026
Tom Nichols
Συντάκτης
Τα σχόλια του Τραμπ στη σημερινή σύνοδο κορυφής της G7 αποκάλυψαν ότι δεν καταλαβαίνει τον πόλεμο που ο ίδιος ξεκίνησε — ούτε καν τις λέξεις που βγαίνουν από το στόμα του.
Προεδρική ψευδολογία
Ο Ντόναλντ Τραμπ έφτασε χθες στη Γαλλία για τη σημερινή σύνοδο κορυφής της G7 και αμέσως επιβεβαίωσε τη συνθηκολόγηση της Αμερικής απέναντι στο Ιράν. Αντί όμως απλώς να επαναλάβει τα βασικά σημεία αυτού που μοιάζει να είναι μια τρομερά κακή ειρηνευτική συμφωνία, ο Τραμπ έκανε μια σειρά δηλώσεων τόσο αλλόκοτων, ακόμη και για τα δικά του συνηθισμένα μέτρα, ώστε εγείρεται το ερώτημα αν ο πρόεδρος εξακολουθεί να καταλαβαίνει τις λέξεις που βγαίνουν από το ίδιο του το στόμα.
Ο πρόεδρος ξεκίνησε με μια κλασική τραμπική κίνηση: προκάλεσε τους ακροατές του να ξεχάσουν σήμερα όσα γνώριζαν χθες. Μόλις τον περασμένο χειμώνα, ο Τραμπ είχε υποσχεθεί στον ιρανικό λαό ότι οι τύραννοι που τον κυβερνούσαν θα έφευγαν. Τώρα όμως; «Ποτέ δεν με ενδιέφερε η αλλαγή καθεστώτος», είπε στους δημοσιογράφους, αποτινάσσοντας την αποτυχία του να επιτύχει έναν βασικό στρατηγικό στόχο, αρνούμενος ότι υπήρξε ποτέ τέτοιος στόχος.
Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιο παράξενα όταν περιέγραψε τους Ιρανούς που ανέλαβαν να αντικαταστήσουν τους ηγέτες του καθεστώτος που σκοτώθηκαν από τα αμερικανικά πλήγματα: «Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που πιστεύω ότι είναι πολύ λογικοί. Και ήταν ευχάριστοι στις διαπραγματεύσεις».
«Ήταν ισχυροί άνθρωποι, έξυπνοι άνθρωποι», πρόσθεσε. Και μετά διατύπωσε αυτόν τον αξιοσημείωτο ισχυρισμό: «Δεν είναι ριζοσπαστικοποιημένοι και, ξέρετε, θέλουν να βοηθήσουν τη χώρα τους».
Αυτή η υποτίθεται καθόλου ριζοσπαστικοποιημένη ομάδα, την οποία ο Τραμπ φαίνεται να συμπαθεί, περιλαμβάνει τον νέο ανώτατο ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ — του οποίου ο πατέρας, η σύζυγος και ο γιος σκοτώθηκαν από αμερικανικά πλήγματα — καθώς και τους Ισλαμικούς Φρουρούς της Επανάστασης, που εξακολουθούν να στέκονται όρθιοι. Όλοι αυτοί δεν έχουν δείξει κανέναν ενδοιασμό να χτυπούν προς κάθε κατεύθυνση κατά τη διάρκεια της «εκεχειρίας» του Τραμπ, αυτής της φανταστικής παύσης του πολέμου κατά την οποία στην πραγματικότητα κανείς δεν σταμάτησε να πυροβολεί.
Η περιγραφή του σημερινού καθεστώτος της Τεχεράνης από τον Τραμπ ως μιας παρέας καλών παιδιών φαίνεται να έχει παρασκευαστεί μέσα σε ένα βαρύ καζάνι ευσεβών πόθων. Είναι μια ακραία εκδοχή της τάσης του Τραμπ, όταν έχει ξεπεραστεί από ισχυρούς εχθρούς, να παρουσιάζει τους αντιπάλους του ως κατά βάση λογικούς ανθρώπους. Το έχει κάνει αυτό επανειλημμένα όλα αυτά τα χρόνια με δικτάτορες και αυταρχικούς ηγέτες στη Βόρεια Κορέα, τη Ρωσία και την Κίνα, μεταξύ άλλων χωρών. Είναι ο τρόπος του να διαβεβαιώνει το κοινό ότι δεν τον ξεγέλασαν — επειδή, φυσικά, οι «φιλικοί» συνομιλητές του δεν θα έκαναν ποτέ κάτι τέτοιο.
Ο Τραμπ δεν τα πήγε καλύτερα όταν μίλησε για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν υπάρχει σε μεγάλο βαθμό επειδή ο Τραμπ ακύρωσε μονομερώς τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης, τη συμφωνία του 2015 που είχε ως στόχο να εμποδίσει το Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο πέρα από τα ελάχιστα επίπεδα που απαιτούνται για μη στρατιωτικές χρήσεις. Μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις πέρυσι, και ύστερα από ακόμη περισσότερα πλήγματα κατά την Επιχείρηση Epic Fury, εκείνο το ουράνιο παραμένει υπόγεια, είτε κρυμμένο σε αποθήκες είτε θαμμένο κάτω από τόνους ερειπίων. Ένα μέρος του πιθανότατα μπορεί να ανακτηθεί και να εμπλουτιστεί για στρατιωτική χρήση. Ο Τραμπ έχει πει επανειλημμένα ότι το Ιράν πρέπει να το παραδώσει.
Μέχρι σήμερα.
«Το αποκαλώ πυρηνική σκόνη, το εμπλουτισμένο υλικό τους, σωστά;» είπε ο Τραμπ. Γιατί το αποκαλεί έτσι παραμένει μυστήριο. Επιμένει ακόμη η Αμερική στην απομάκρυνσή του από το Ιράν; Ίσως.
«Ολόκληρο το βουνό έχει καταρρεύσει από πάνω. Έχουμε κάμερες στραμμένες εκεί», είπε ο Τραμπ. «Θα μπορούσε κανείς να πει: “Γιατί ασχολείστε καν;”, επειδή δεν έχει πραγματικά μεγάλη αξία. Είναι, ξέρετε, πιθανώς αξίας μισού εκατομμυρίου δολαρίων. Δεν είναι πολύ πολύτιμο πράγμα, αλλά νομίζω ότι, ψυχολογικά, θέλουμε να το πάρουμε».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ υποτίθεται ότι πήγαν σε πόλεμο με το Ιράν το περασμένο καλοκαίρι λόγω της προοπτικής το καθεστώς της Τεχεράνης να αναπτύξει πυρηνική βόμβα. Η ίδια απειλή υποτίθεται ότι βρέθηκε στο επίκεντρο της μεγαλύτερης αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης εδώ και δεκαετίες. Και τώρα, το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού δεν έχει μεγάλη αξία; Ο πρόεδρος το θέλει για «ψυχολογικούς» λόγους; Αυτό θυμίζει το σχόλιό του ότι η Αμερική πρέπει να καταλάβει τη Γροιλανδία επειδή ήταν «ψυχολογικά» σημαντική για εκείνον. Καταλαβαίνει ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων τι λέει; Και, ακόμη σημαντικότερο, θα κρατήσει ή όχι το Ιράν τόνους ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού με βάση τη νέα συμφωνία;
«Το σημαντικότερο», είπε σήμερα ο Τραμπ, είναι ότι «το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο». Αυτό ακούγεται καλό, μόνο που δεν είχε πυρηνικό όπλο ούτε πριν, ενώ τώρα έχει ακόμη ισχυρότερο κίνητρο να αποκτήσει ένα. Αλλά τα πυρηνικά ζητήματα είναι πολύ περίπλοκα και τεχνικά, οπότε ας περάσουμε στα σχόλια του Τραμπ για κάτι λιγότερο σύνθετο: την πολιτική της Μέσης Ανατολής.
Για ακόμη μία φορά, ο πρόεδρος φάνηκε ανίκανος να κατανοήσει είτε την κατάσταση είτε τα ίδια του τα λόγια. Κανείς εκτός της κυβέρνησης Τραμπ δεν έχει ακόμη δει το τελικό μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν ο Τραμπ και οι Ιρανοί — και, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, ούτε καν οι Ισραηλινοί. Αν τα βασικά σημεία της συμφωνίας ευθυγραμμίζονται με τα ίδια τα επιχειρήματα της κυβέρνησης, τότε είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν σοβαρή αναστάτωση στην Ιερουσαλήμ. Οι όροι, σύμφωνα με τις πληροφορίες, απαιτούν τον τερματισμό των ισραηλινών εχθροπραξιών με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο — ένας δύσκολος όρος, δεδομένου ότι το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις. Αυτός είναι πιθανώς και ο λόγος που ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε χθες ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει την παρουσία του στη Γάζα, τον Λίβανο και τη Συρία για «όσο χρειαστεί».
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ προσπαθεί να διαπραγματευθεί μακριά το δικαίωμα του Ισραήλ να υπερασπίζεται τον εαυτό του, αντιμετωπίζοντάς το λιγότερο ως κυρίαρχο κράτος και περισσότερο σαν ένα είδος 51ης πολιτείας των ΗΠΑ, την οποία διοικεί ένας ενοχλητικός κυβερνήτης που πρέπει να συμμορφωθεί με τη γραμμή. Αλλά τι γίνεται αν ο πληρεξούσιος του Ιράν, η Χεζμπολάχ, επιτεθεί στο Ισραήλ; Σύμφωνα με τον πρόεδρο, οι Ισραηλινοί πρέπει να ηρεμήσουν, ενώ υποβάθμισε τη Χεζμπολάχ αποκαλώντας την «ένα μικρό τσιμπηματάκι εκεί έξω, που συνεχώς σηκώνει κεφάλι».
Άλλωστε, ο Τραμπ έχει απάντηση και για το πρόβλημα της Χεζμπολάχ: να αναθέσει την εξάλειψή της στον Σύρο ηγέτη Άχμεντ αλ-Σαράα. Ο Τραμπ είπε ότι πρότεινε στο Ισραήλ να «αφήσει τη Συρία να αναλάβει τη Χεζμπολάχ, γιατί, για να είμαι ειλικρινής μαζί σας, νομίζω ότι εκείνοι θα κάνουν καλύτερη δουλειά».
Είναι αλήθεια ότι η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ, η οργάνωση που βρίσκεται τώρα στην εξουσία στη Συρία, έχει μεγάλη εμπειρία στον πόλεμο εναντίον της Χεζμπολάχ. Όμως η Συρία, ένα καθεστώς που ακόμη προσπαθεί να σταθεί στα πόδια του, δεν πρόκειται να εισβάλει στη γειτονική χώρα και να ειρηνεύσει τον Λίβανο — ιδίως όχι όσο το Ισραήλ κατέχει τμήματα της Συρίας.
Ο Τραμπ δεν έχει δείξει ποτέ ιδιαίτερη ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις οπουδήποτε — συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στη Γάζα, τον οποίο αντιμετώπιζε κυρίως ως πρόβλημα δημοσίων σχέσεων. Τώρα όμως που χρειάζεται να συγκρατήσει την Ιερουσαλήμ κατ’ απαίτηση της Τεχεράνης, υιοθέτησε τη θέση ότι οι Ισραηλινοί προκαλούν υπερβολικά μεγάλες καταστροφές στον Λίβανο. Και, σε μια εντυπωσιακή υπενθύμιση ότι για τον Τραμπ οι συμμαχίες είναι απλώς πρόσκαιρα εργαλεία, πέρασε στον έπαινο του αλ-Σαράα και στην κριτική προς το Ισραήλ, λέγοντας ότι αν το Ισραήλ «δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά χωρίς να σκοτώσει όλους τους άλλους, τότε θα την κάνει εκείνος».
Αυτό το είδος κυβίστησης δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ αντιλαμβάνεται την παγκόσμια πολιτική: τα κράτη είναι απλώς μια τράπουλα που μπορεί να ανακατεύει κατά βούληση. Έτσι, το να τον παρακολουθεί κανείς να μιλά με αυτόν τον τρόπο για την εξωτερική πολιτική μοιάζει με το να βλέπει κάποιον να κλέβει στην πασιέντζα. Ακόμη και τώρα, ύστερα από πολλά χρόνια στην προεδρία, απογοητεύεται συνεχώς όταν διαπιστώνει πόσο μικρή επιρροή έχει όταν άλλα έθνη αρνούνται να εγκαταλείψουν τα δικά τους συμφέροντα και να κάνουν ό,τι τους διατάζει.
Τα σχόλια του Τραμπ για τη Μέση Ανατολή μπορεί να μην βγάζουν κανένα νόημα, αλλά ένα πράγμα έχει αναδειχθεί με απόλυτη καθαρότητα: ο μόνος παγκόσμιος ηγέτης που ταπεινώθηκε χειρότερα από τον Τραμπ σε όλη αυτή την υπόθεση ήταν ο Νετανιάχου. Κανείς δεν πρέπει να λυπηθεί τον πρωθυπουργό του Ισραήλ: ο ίδιος έφερε αυτή την κατάσταση στον εαυτό του και στο έθνος του. Ο Νετανιάχου, μαζί με τα γεράκια του πολέμου κατά του Ιράν στις Ηνωμένες Πολιτείες, πίστεψε με κάποιον τρόπο ότι θα μπορούσε να είναι αρκετά έξυπνος, αρκετά κολακευτικός ή αρκετά πειστικός ώστε να αποφύγει το αναπόφευκτο κάψιμο που έρχεται όταν εμπιστεύεσαι τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Νετανιάχου αρνήθηκε να δει ότι ο Τραμπ, όταν πρόκειται για το προσωπικό του συμφέρον, είναι τόσο προβλέψιμος όσο και η ανατολή του ήλιου: όταν κάτι στο οποίο εμπλέκεται πηγαίνει στραβά, αποχωρεί και αφήνει τους άλλους να υποστούν το χάος που ο ίδιος δημιούργησε.
Στο παρελθόν, ο Τραμπ έχει προσπαθήσει να επινοήσει νέες πραγματικότητες λέγοντάς τες φωναχτά και επιχειρώντας να τις φέρει στην ύπαρξη μόνο με τη θέλησή του. Η κουρασμένη ασυναρτησία του στη Γαλλία, ωστόσο, είναι κάτι διαφορετικό. Υποδηλώνει ότι ο Τραμπ, περισσότερο από ποτέ, αδυνατεί να κατανοήσει τι συμβαίνει στον κόσμο γύρω του και έχει περιοριστεί στο να αναποδογυρίζει όλες τις προηγούμενες δηλώσεις του: ένα καθεστώς που κάποτε ήταν η επιτομή του κακού είναι τώρα ένας λογικός εταίρος· πυρηνικό υλικό που κάποτε αντιπροσώπευε υπαρξιακή απειλή για την Αμερική μπορεί τώρα να παραμείνει στο Ιράν για πάντα· η Συρία, το Ιράν, το Ισραήλ και ο Λίβανος θα κάνουν τώρα πράγματα που ποτέ δεν θα έκαναν, απλώς επειδή το θέλει εκείνος.
Τίποτα από όλα αυτά δεν βγάζει κανένα νόημα, παρά μόνο ως απελπισμένες εκλογικεύσεις ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να αντικρίσει τα γεγονότα και να παραδεχθεί την ήττα. Ο Τραμπ είχε πάντοτε μια χαλαρή σχέση με την αλήθεια, όμως πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι στα πιο κρίσιμα ζητήματα πολέμου και ειρήνης, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών φαίνεται να χάνει την επαφή του με την ίδια την πραγματικότητα.
