Άντι Μπράουν
Φωτογραφία: Jonathan Ernst/Reuters
Πριν από αυτή την εβδομάδα, η τελευταία φορά που Αμερικανός πρόεδρος υποδέχθηκε ξένο ηγέτη στην αεροπορική βάση Άντριους ήταν το 1962, όταν ο Τζον Φ. Κένεντι καλωσόρισε τον Βρετανό πρωθυπουργό Χάρολντ Μακμίλαν.
Δεν είναι όμως αυτό που κάνει ιστορική την εικόνα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να περιμένει στη βάση της σκάλας ενός Boeing 747 της Air China για να υποδεχθεί προσωπικά τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ. Ο Μακμίλαν ηγούνταν ενός στενού συμμάχου των ΗΠΑ· ο Σι ηγείται του σημαντικότερου αντιπάλου τους. Στρώνοντας το κόκκινο χαλί, ο Τραμπ υπογράμμισε πόσο γρήγορα έχει μεταβληθεί η ισορροπία ισχύος μεταξύ των δύο χωρών.
Η καμπή ήρθε πέρυσι, όταν η Κίνα προχώρησε στην πιο αποφασιστική επίδειξη ισχύος της: απείλησε να διακόψει την προμήθεια σπάνιων γαιών —και να ακινητοποιήσει τα αμερικανικά εργοστάσια— αφότου ο Τραμπ αύξησε τους δασμούς στα κινεζικά προϊόντα πάνω από το 140%.
Ο Τραμπ υποχώρησε. Τότε ο Ρας Ντόσι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν και πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν, έγραψε ότι η Κίνα είχε αποδείξει πως είναι ένας «πραγματικά ισότιμος αντίπαλος» των ΗΠΑ, που δεν φοβάται να αντισταθεί. Η εκτίμησή του για την τελετή υποδοχής —η οποία περιλάμβανε επίσης 21 τιμητικές βολές και διέλευση βομβαρδιστικών B-1B, ξεπερνώντας κατά πολύ τις τιμές που είχαν αποδοθεί στον Τραμπ στο Πεκίνο τον Μάιο— είναι ότι η Κίνα πιστεύει πως «έχει ουσιαστικά δαμάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες».
«Οι τεκτονικές πλάκες έχουν μετακινηθεί κάτω από τα πόδια μας», μου είπε, «και οι δύο ηγέτες ενεργούν αναλόγως».
Ο μελετητής της Κίνας Όρβιλ Σελ γράφει ότι οι μεγάλες διπλωματικές επιτυχίες των ΗΠΑ τον 20ό αιώνα —η εξασφάλιση της άνευ όρων παράδοσης της Ιαπωνίας και της Γερμανίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η εκτόνωση της κρίσης των πυραύλων της Κούβας και οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών με τη Μόσχα που συνέβαλαν στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου— δημιούργησαν στους Αμερικανούς μη ρεαλιστικές προσδοκίες για όσα μπορούν να επιτευχθούν σήμερα. Αυτή η σύνοδος έθεσε έναν νέο, χαμηλότερο πήχη.
Στην κλασική διπλωματία, οι παραχωρήσεις στο εθιμοτυπικό αναμένεται να ανταποδίδονται με ουσιαστικές παραχωρήσεις. Διαφορετικά, ποιο το νόημα;
Ο Σι προσέφερε δύο πάντα —τον Πινγκ Πινγκ και τον Φου Σουάνγκ— στον ζωολογικό κήπο της Ατλάντα, επανέλαβε γενικόλογες διακηρύξεις ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα πρέπει να «συνυπάρχουν ειρηνικά» και, σύμφωνα με τον Τραμπ, έδειξε ενδιαφέρον για τον γρανίτη που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή του νέου ελικοδρομίου του Λευκού Οίκου.
Την ίδια στιγμή, όμως, η Κίνα προμηθεύει τη Ρωσία με τεχνολογία διπλής χρήσης που αξιοποιείται στους βομβαρδισμούς της Ουκρανίας. Και ενώ ο Σι προσγειωνόταν, η Wall Street Journal δημοσίευε λεπτομέρειες για το πώς το Πεκίνο είχε προμηθεύσει το Ιράν με προωθητικό υλικό πυραύλων και ηλεκτρονικά εξαρτήματα για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων. Η Τεχεράνη τα χρησιμοποιεί για να πλήττει τους γείτονές της στον Κόλπο —και, σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν προκαλέσει τον θάνατο Αμερικανών στρατιωτικών.
Όσο για τα απτά αποτελέσματα, έγινε λόγος για μια γραμμή άμεσης επικοινωνίας σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, ώστε οι δύο πλευρές να αλληλοενημερώνονται για κινδύνους που αγγίζουν την εθνική ασφάλεια, καθώς και για συμφωνία παράτασης της εμπορικής εκεχειρίας κατά δύο μήνες. Και πάλι, όμως, η πραγματικότητα δεν συμβαδίζει με τη ρητορική: κάθε άλλο παρά σαφές είναι ότι η Κίνα και οι ΗΠΑ αξιολογούν με τον ίδιο τρόπο τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης —ή ότι μια τέτοια γραμμή θα λειτουργούσε πράγματι. Επιπλέον, η σύντομη παράταση της εμπορικής εκεχειρίας απλώς αναδεικνύει πόσο εύθραυστη είναι. Το Πεκίνο εξακολουθεί να περιορίζει τη ροή σπάνιων γαιών για να αποσπά παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ και να πιέζει τους συμμάχους τους, μεταξύ των οποίων και η Ιαπωνία.
Αξίζει να θυμόμαστε ότι, μέχρι αρκετά πρόσφατα, οι ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας εξέθεταν τις διαφωνίες τους μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, σε κοινές συνεντεύξεις Τύπου, για ζητήματα από τα ανθρώπινα δικαιώματα έως την πρόσβαση ξένων εταιρειών στην αγορά. Οι Αμερικανοί πρόεδροι πίεζαν τότε για παραχωρήσεις.
Αντίθετα, αυτή η εβδομάδα χαρακτηρίστηκε από επιφανειακές εκδηλώσεις εγκαρδιότητας. Ακόμη και ορισμένοι πιστοί Ρεπουμπλικανοί ενοχλήθηκαν από τη φανταχτερή τελετουργία, που έμοιαζε σχεδιασμένη για να κολακεύσει τον Σι και να εντυπωσιάσει το κοινό στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Η απουσία τηλεοπτικών καμερών από την τελετή στον Κήπο των Ρόδων υπονόμευσε ακόμη και αυτόν τον περιορισμένο στόχο. Πριν από τη σύνοδο, ο πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, Ρότζερ Γουίκερ, αναρωτήθηκε γιατί ο Τραμπ επιφύλασσε μια τόσο «πολυτελή υποδοχή» σε έναν «βάναυσο, μη εκλεγμένο και καταπιεστικό δικτάτορα».
Μετά από ένα επίσημο δείπνο με πακ τσόι και λαβράκι με κρούστα σουσαμιού —και με την παρουσία μιας ομάδας μεγιστάνων της τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων ο Τιμ Κουκ, ο Ίλον Μασκ και ο Τζένσεν Χουάνγκ— το ερώτημα παραμένει: Γιατί ο Τραμπ ξόδεψε τόσο διπλωματικό κεφάλαιο για τόσο πενιχρά αποτελέσματα;
«Θα συμβούν σπουδαία πράγματα», έγραψε ο Τραμπ την Παρασκευή. Πρόκειται για διπλωματική προσδοκία, όχι για απτό αποτέλεσμα.
