Η Αθήνα στηρίζει μέσω ΕΕ
Η αμερικανική κυβέρνηση πέρασε από τις κυρώσεις σε δικαστές και εισαγγελείς του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) στην επιβολή μέτρων κατά του ίδιου του θεσμού. Η κίνηση, που ανακοίνωσε στις 9 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, προκάλεσε αντιδράσεις στην Ευρώπη και στον ΟΗΕ και έφερε την ελληνική κυβέρνηση ενώπιον ερωτημάτων για τη στάση της.
Ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι το ΔΠΔ επιχειρεί να ασκήσει δικαιοδοσία σε Αμερικανούς και Ισραηλινούς, παρότι οι δύο χώρες δεν είναι μέλη του Καταστατικού της Ρώμης. Παρουσίασε τις κυρώσεις ως μέτρο υπεράσπισης της αμερικανικής κυριαρχίας και προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον θα επιδιώξει να «τερματίσει» την απειλή που, κατά την ίδια, συνιστά το Δικαστήριο. Τα νέα μέτρα στρέφονται κατά του θεσμού και περιορίζουν τις συναλλαγές του με αμερικανικά πρόσωπα και επιχειρήσεις. Προβλέφθηκε μεταβατικό διάστημα 180 ημερών για ορισμένες δραστηριότητες.
Η απάντηση του ΔΠΔ ήταν ότι οι κυρώσεις συνιστούν επίθεση στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και στις βάσεις της διεθνούς έννομης τάξης. Η πρόεδρός του, Τομόκο Ακάνε, δήλωσε ότι το Δικαστήριο θα συνεχίσει να εκτελεί την αποστολή του, με βάση τον νόμο και τα αποδεικτικά στοιχεία.
Στις 12 Οκτωβρίου, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, εξέδωσε δήλωση εκ μέρους της Ένωσης. Η ΕΕ υπογραμμίζει ότι το ΔΠΔ αποτελεί βασικό μέρος της διεθνούς τάξης που στηρίζεται σε κανόνες, εκφράζει βαθιά λύπη για τις αμερικανικές κυρώσεις και καλεί την Ουάσιγκτον να τις ανακαλέσει. Επισημαίνει επίσης ότι το Δικαστήριο δεν στρέφεται κατά κρατών: ενεργεί όταν ένα κράτος δεν θέλει ή δεν μπορεί πραγματικά να ερευνήσει ή να διώξει τους υπευθύνους για τα σοβαρότερα διεθνή εγκλήματα. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να προστατεύσει τη λειτουργία του, ενώ η αναβολή της πλήρους εφαρμογής των αμερικανικών μέτρων αφήνει, όπως αναφέρει, χώρο για διπλωματία.
Στη Βουλή, στις 16 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης διευκρίνισε ότι το θέμα δεν συζητήθηκε στη συνάντησή του με τον Ρούμπιο. Τόνισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα στηρίζει την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα του ΔΠΔ. Σύμφωνα με τον υπουργό, η Αθήνα συμμετείχε στον συντονισμό των Ευρωπαίων υπουργών Εξωτερικών και έδωσε τη συγκατάθεσή της στη δήλωση Κάλας. Προανήγγειλε ακόμη ότι στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμενόταν αναφορά στη λύπη των ηγετών για τις κυρώσεις και έκκληση προς τις ΗΠΑ να τις επανεξετάσουν. Η σχετική συζήτηση στο Συμβούλιο βρισκόταν σε εξέλιξη, οπότε η πρόβλεψη του υπουργού δεν πρέπει να συγχέεται με ήδη εγκεκριμένο κείμενο.
Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν στην ΕΕ. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτήρισε την απόφαση σοβαρό πλήγμα στη διεθνή ποινική δικαιοσύνη. Παράλληλα, οι υπουργοί Εξωτερικών του Καναδά, της Δανίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ιαπωνίας, της Ολλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου εξέφρασαν τη διαφωνία τους και επανέλαβαν τη στήριξή τους στην ανεξαρτησία του Δικαστηρίου. Αντίθετα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου χαιρέτισε τις κυρώσεις. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 58 ευρωβουλευτές ζήτησαν να εξεταστεί η ενεργοποίηση του μηχανισμού αποκλεισμού, ώστε ευρωπαϊκές εταιρείες να μην υποχρεωθούν να συμμορφωθούν με αμερικανικές κυρώσεις. Η Επιτροπή, πάντως, έδινε προτεραιότητα στη διπλωματία.
Η ελληνική θέση, όπως την παρουσίασε ο Γεραπετρίτης, είναι σαφής ως προς τη στήριξη του Δικαστηρίου, αλλά εκφράζεται κυρίως μέσα από την ευρωπαϊκή κοινή γραμμή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ΕΕ θα περάσει από τις δηλώσεις σε συγκεκριμένα μέτρα προστασίας, σε περίπτωση που οι κυρώσεις αρχίσουν να επηρεάζουν πρακτικά τη λειτουργία του ΔΠΔ και όσους συνεργάζονται μαζί του.
