Οι πολιτικοί σπεύδουν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για να εμποδίσουν την πρόσβαση των εφήβων στις εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, ειδικοί και ακτιβιστές ανησυχούν τόσο για την αποτελεσματικότητα των μέτρων όσο και για τις απρόβλεπτες συνέπειές τους.
Το κύμα νέων νόμων και οι αντιδράσεις που ακολούθησαν κάνουν πολλούς να αναρωτιούνται αν οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προχωρούν υπερβολικά μακριά και υπερβολικά γρήγορα. | Michael M. Santiago/Getty Images
11 Αυγούστου 2026, 11:16 π.μ. ώρα Κεντρικής Ευρώπης
Των Eliza Gkritsi, Owen Dahlkamp, Tyler Katzenberger και Mizy Clifton
Η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τους ανηλίκους έχει γίνει, τρόπον τινά, viral.
Μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, ο κόσμος έχει γίνει μάρτυρας μιας καταιγιστικής διαδοχής πολιτικών προτάσεων για τον περιορισμό της πρόσβασης των νέων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: από τον αριστερό πρωθυπουργό της Ισπανίας και τον δεξιό πρωθυπουργό της Ελλάδας μέχρι τον ηγέτη του Εργατικού Κόμματος της Αυστραλίας και έναν Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή από το Τέξας, αλλά και τις εθνικές πολιτικές ατζέντες της Βραζιλίας, της Ρουάντας και, πιο πρόσφατα, του Βιετνάμ.
Η επιβολή νέων κρατικών περιορισμών, με στόχο να κρατηθούν οι νέοι μακριά από τις ψηφιακές πλατφόρμες, θεωρείται ολοένα και περισσότερο μια πολιτικά δημοφιλής επιλογή: πρόκειται για νομοθεσία που προβάλλει την προστασία των παιδιών, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιεί τη διογκούμενη οργή απέναντι στους τεχνολογικούς κολοσσούς. Τρεις δεκαετίες μετά την έναρξη της ψηφιακής εποχής, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε ολόκληρο τον κόσμο συγκλίνουν στην άποψη ότι μεγάλο μέρος του χρόνου που περνάμε στο διαδίκτυο δεν μας κάνει καλό — και ότι τα παιδιά είναι τα πιο ευάλωτα.
Ωστόσο, οκτώ μήνες αφότου η πρωτοποριακή απαγόρευση της Αυστραλίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από άτομα κάτω των 16 ετών πυροδότησε ένα κύμα παρόμοιων νομοθετικών πρωτοβουλιών σε όλο τον κόσμο, αρχίζουν ήδη να εξαπλώνονται αμφιβολίες τόσο για την αποτελεσματικότητα όσο και για τις ανεπιθύμητες παρενέργειες μιας καθολικής απαγόρευσης.
Η πληθώρα νέων νόμων και οι αντιδράσεις που ακολούθησαν κάνουν πολλούς να αναρωτιούνται αν οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προχωρούν υπερβολικά μακριά και υπερβολικά γρήγορα — και αν υπάρχει ένας εξυπνότερος τρόπος προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο από το να εξαναγκάζονται να αποχωρήσουν από αυτό.
Η Lorena Giuberti Coutinho, επίτροπος διαδικτυακής ασφάλειας στην ανεξάρτητη αρχή προστασίας δεδομένων της Βραζιλίας, δήλωσε στο POLITICO ότι οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης φαίνονται ολοένα και «αρκετά δύσκολο να επιβληθούν», ενώ εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η παγκόσμια δυναμική υπέρ αυτής της προσέγγισης θα διατηρηθεί.
«Τα κίνητρα των εφήβων για να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πολύ ισχυρά, επειδή εκεί επικοινωνούν», δήλωσε η Coutinho.
Οι Βραζιλιάνοι νομοθέτες ψήφισαν πέρυσι έναν νόμο που επιτρέπει στους εφήβους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά υποχρεώνει νομικά τις πλατφόρμες να προβλέπουν και να περιορίζουν πιθανές βλάβες για τα παιδιά. Για τα άτομα κάτω των 16 ετών, ο νόμος απαγορεύει επίσης τη στοχευμένη διαφήμιση και τα «loot boxes» —τα πακέτα τυχαίων ψηφιακών ανταμοιβών που προσφέρονται συχνά στα διαδικτυακά παιχνίδια— ενώ απαιτεί να διατίθενται εργαλεία γονικού ελέγχου.
Η Coutinho δήλωσε ότι ο νόμος της Βραζιλίας, την εφαρμογή του οποίου έχει αναλάβει η υπηρεσία της, αποσκοπεί στην «επίτευξη ισορροπίας ανάμεσα στα οφέλη που προσφέρουν στα παιδιά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το ψηφιακό περιβάλλον και στους κινδύνους».
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι καθολικές απαγορεύσεις ενδέχεται να προσκρούσουν σε συνταγματικές προσφυγές που αφορούν το δικαίωμα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, οι νομοθέτες έχουν επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση του τρόπου σχεδιασμού των πλατφορμών.
Ακόμη και στην Καλιφόρνια, όπου οι πολιτικοί συχνά προηγούνται της Ουάσινγκτον σε ζητήματα διαδικτυακής ασφάλειας και επιδιώκουν αυστηρότερες ρυθμίσεις, τους τελευταίους μήνες οι νομοθέτες έχουν απομακρυνθεί από την ιδέα μιας αυστηρής απαγόρευσης κατά το αυστραλιανό πρότυπο. Με επικεφαλής τον Δημοκρατικό βουλευτή της πολιτειακής Συνέλευσης Josh Lowenthal, οι νομοθέτες της Καλιφόρνιας περιόρισαν τον περασμένο μήνα το εύρος μιας προτεινόμενης απαγόρευσης για τους εφήβους. Έτσι, τα άτομα κάτω των 16 ετών θα μπορούν να χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTok, υπό την προϋπόθεση ότι οι πλατφόρμες θα απενεργοποιούν ορισμένες «εθιστικές» λειτουργίες για τους νεαρούς χρήστες.
Η Γέφυρα του Λιμανιού του Σίδνεϊ φωταγωγημένη στις 10 Δεκεμβρίου 2025, την πρώτη ημέρα εφαρμογής της πανεθνικής απαγόρευσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών. | Brendon Thorne/Getty Images
«Περιμένω ότι και άλλες χώρες θα αντλήσουν διδάγματα από το μοντέλο που εφαρμόζουμε εδώ στην Καλιφόρνια», δήλωσε ο Lowenthal στο POLITICO. «Καλώς ή κακώς, αυτό είναι το μοντέλο που θα λειτουργήσει».
Δεύτερο κύμα
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η προστασία των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί προτεραιότητα για πολιτικούς από ολόκληρο το κομματικό φάσμα — από τον γερουσιαστή του Τέξας Τεντ Κρουζ έως τον κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ. Ωστόσο, καμία νομοθετική απαγόρευση για τους έφηβους χρήστες δεν έχει προχωρήσει ούτε σε πολιτειακό ούτε σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Υπάρχουν εκτεταμένες ανησυχίες ότι οι απαγορεύσεις θα μπορούσαν να παραβιάσουν το δικαίωμα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να έρχονται σε επαφή με νόμιμο περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Αντιδράσεις εκφράζουν επίσης ακτιβιστές, όπως εκείνοι της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, οι οποίοι επισημαίνουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αποτελούν έναν χώρο όπου νέοι που διαφορετικά θα ήταν απομονωμένοι ενημερώνονται και συνδέονται με συνομηλίκους τους.
Αντί γι’ αυτό, στις ΗΠΑ —όπου εδρεύουν οι μεγαλύτεροι τεχνολογικοί κολοσσοί— η προσπάθεια προστασίας των παιδιών από τις βλαβερές συνέπειες της διαδικτυακής ζωής στρέφεται προς την απόδοση ευθύνης στις πλατφόρμες. Οι γενικοί εισαγγελείς των πολιτειών έχουν καταθέσει καταιγισμό αγωγών κατά της Meta, της Google, της Roblox και άλλων εταιρειών, ακολουθώντας μια νομική στρατηγική παρόμοια με εκείνη που γονάτισε την καπνοβιομηχανία τη δεκαετία του 1990.
Στην Καλιφόρνια, ένα σώμα ενόρκων έκρινε ότι η Meta και το YouTube επέδειξαν αμέλεια κατά τον σχεδιασμό πλατφορμών που προκαλούσαν εθισμό στα παιδιά. Την περασμένη εβδομάδα, δικαστής στο Νέο Μεξικό διέταξε τη Meta να καταβάλει πρόστιμο 567 εκατομμυρίων δολαρίων, επιπλέον των 375 εκατομμυρίων δολαρίων που επιδίκασε σώμα ενόρκων τον Μάρτιο. Στην υπόθεση αυτή, η εταιρεία κρίθηκε ένοχη για έκθεση παιδιών σε κίνδυνο και παραπλάνηση του κοινού. Μια μητέρα από τον Καναδά κατέθεσε αγωγή στην Καλιφόρνια κατά της OpenAI, δημιουργού του ChatGPT, ισχυριζόμενη ότι το chatbot ενθάρρυνε την κόρη της να αυτοκτονήσει.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν γίνει αισθητές και στην Ευρώπη. Τον Φεβρουάριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέταξε το TikTok να τροποποιήσει τον εθιστικό σχεδιασμό του, βάσει των πορισμάτων έρευνας που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις πλατφόρμες, της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Σε παρόμοιο συμπέρασμα κατέληξε και έρευνα για τον εθιστικό σχεδιασμό της Meta το φετινό καλοκαίρι.
Στη Βρετανία, παρότι ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει εκφράσει την υποστήριξή του σε μια απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ορισμένοι παρατηρητές του κλάδου υποστηρίζουν ότι ίσως να μην πρόκειται για καθολική απαγόρευση. Αντίθετα, το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να επιλέξει να ακολουθήσει τον προτεινόμενο Νόμο του Καναδά για Ασφαλή Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Η πρόταση προβλέπει ηλικιακούς περιορισμούς στις πλατφόρμες, εκτός εάν και έως ότου αυτές εφαρμόσουν «επαρκείς δικλίδες ασφαλείας» για την προστασία των παιδιών.
«Στην πραγματικότητα, βλέπουμε τις δύο πλευρές του Ατλαντικού να συγκλίνουν στον κοινωνικό διάλογο: στην αντιμετώπιση της βλάβης που προκαλείται στο διαδίκτυο όσον αφορά την ψυχική υγεία και στην αντιμετώπιση της διαδικτυακής βλάβης όσον αφορά τους ανηλίκους», δήλωσε τον Μάρτιο ανώτερος αξιωματούχος της Επιτροπής, ανακοινώνοντας έρευνα για το Snapchat και κάνοντας αναφορά στα αποτελέσματα των δικαστικών υποθέσεων στις ΗΠΑ.
Σημείο καμπής στην Αυστραλία
Η ενεργοποίηση της απαγόρευσης στην Αυστραλία στις 10 Δεκεμβρίου αποτέλεσε σημείο καμπής για τις κυβερνήσεις που επιδιώκουν να θέσουν περιορισμούς στη χρήση του διαδικτύου. Η απαγόρευση δεν επιτρέπει σε κανέναν κάτω των 16 ετών να διατηρεί ή να δημιουργεί λογαριασμούς σε εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, όπως το TikTok, το Instagram, το YouTube, το Snapchat, το X και το Facebook.
Οι αιρετοί αξιωματούχοι διέκριναν γρήγορα στα μέτρα αυτά ένα έτοιμο και εύληπτο πολιτικό αφήγημα, ενώ το κοινό διαπίστωσε ότι πράγματι μπορούν να ληφθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.
Η δυναμική υπέρ των απαγορεύσεων έγινε ιδιαίτερα εμφανής στη Γαλλία, η οποία τον περασμένο μήνα έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ενέκρινε ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στην τελική ευθεία της δεύτερης προεδρικής θητείας του, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανέδειξε την απαγόρευση σε εμβληματική προτεραιότητά του. Τον Απρίλιο, ο Μακρόν προγραμμάτισε ιδιωτική συνάντηση με τον Jonathan Haidt, του οποίου το βιβλίο Η αγχώδης γενιά έχει γίνει σημείο αναφοράς για γονείς και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι επιδιώκουν να προστατεύσουν τα παιδιά από όσα θεωρούν επιβλαβείς συνέπειες του διαδικτύου.
Ο Αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος δήλωσε ότι παρουσίασε στον Μακρόν στοιχεία για τη «ραγδαία επιδείνωση της ψυχικής υγείας» στη Γαλλία, καθώς και δεδομένα από δημοσκοπήσεις που έδειχναν ότι γονείς τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά υποστηρίζουν τα ηλικιακά όρια. «Όταν ολοκληρώσαμε εκείνη τη συνάντηση, μου έσφιξε το χέρι και είπε: “Θα αναλάβουμε δράση”».
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συμμετέχει σε τηλεδιάσκεψη για τους ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στο Μέγαρο των Ηλυσίων στο Παρίσι, στις 16 Απριλίου 2026. | Φωτογραφία αρχείου από τον Benoit Tessier/AFP μέσω Getty Images
Έκτοτε, ο Γάλλος πρόεδρος αναδημοσιεύει τακτικά ειδήσεις για άλλες χώρες που ακολουθούν το παράδειγμα της Αυστραλίας και της Γαλλίας, γράφοντας: «Ευχαριστούμε που συμμετέχετε στο κίνημα».
Ωστόσο, κατά τους πρώτους μήνες εφαρμογής της αυστραλιανής απαγόρευσης, τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Έκθεση της 31ης Ιουλίου από τη ρυθμιστική αρχή διαδικτύου της χώρας, eSafety, ανέφερε ότι περισσότεροι από οκτώ στους δέκα Αυστραλούς κάτω των 16 ετών εξακολουθούν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρά την απαγόρευση.
Έκθεση ομάδας ειδικών στη συμπεριφορά των νέων, η οποία υποβλήθηκε ενόψει μιας αναμενόμενης πανευρωπαϊκής πρότασης το φθινόπωρο, εξέφραζε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ηλικιακοί περιορισμοί αποτελούν από μόνοι τους τη λύση. Ένας από τους ειδικούς επισήμανε τις δυνατότητες «παράκαμψης» του αυστραλιανού μοντέλου. Οι ειδικοί τονίζουν την ανάγκη να προβλεφθούν οι μεταβαλλόμενες συνήθειες των χρηστών: προτείνουν οι λύσεις να καλύπτουν όλους τους διαδικτυακούς χώρους στους οποίους θα περνούν τον χρόνο τους οι νέοι — και στους οποίους περιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης.
Αρκετοί ειδικοί που συμβούλευσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα —μεταξύ των οποίων η Leanda Barrington-Leach του Ιδρύματος 5Rights και η Sonia Livingstone του London School of Economics— απέστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιώντας κατά των οριζόντιων μέτρων. Σύμφωνα με την επιστολή, οι καθολικές απαγορεύσεις δεν συνάδουν με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, επειδή τους στερούν την πρόσβαση στην πληροφόρηση και ενδέχεται να τα ωθήσουν σε πιο επικίνδυνους, μη ρυθμιζόμενους διαδικτυακούς χώρους.
Στην Ουάσινγκτον έχουν προταθεί αρκετά νομοσχέδια που θα περιόριζαν την πρόσβαση των ανηλίκων σε αλγοριθμικές ροές περιεχομένου, σχεδιασμένες ώστε να κάνουν τους χρήστες να συνεχίζουν επ’ αόριστον την κύλιση στην οθόνη. Άλλα νομοσχέδια θα περιόριζαν τη δυνατότητα των παιδιών να κατεβάζουν και να αγοράζουν εφαρμογές χωρίς γονική επίβλεψη. Μία πρόταση θα απαιτούσε γονική συναίνεση για τη δημιουργία λογαριασμού από χρήστες ηλικίας 13 έως 16 ετών, χωρίς όμως να απαγορεύει πλήρως την παρουσία τους στις πλατφόρμες.
Σε συζητήσεις κεκλεισμένων των θυρών στην Ουάσινγκτον, η Meta έχει προτείνει στους νομοθέτες νομοθεσία για τη διαδικτυακή ασφάλεια, η οποία θα παρείχε ευρεία νομική προστασία στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Η Google και η Apple, εν τω μεταξύ, έχουν εκφράσει τις ανησυχίες τους για νομοσχέδια που θα υποχρέωναν τους παρόχους καταστημάτων εφαρμογών να επαληθεύουν την ηλικία των χρηστών.
Ωστόσο, η επικεφαλής της ρυθμιστικής αρχής της Αυστραλίας, Julie Inman Grant, δήλωσε στο POLITICO ότι όσοι χαρακτηρίζουν αποτυχημένη την απαγόρευση της χώρας βιάζονται να βγάλουν συμπεράσματα. Όπως είπε, μια «αλλαγή κοινωνικών προτύπων και νοοτροπίας» που συνδέεται με τον περιορισμό της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους απαιτεί χρόνο.
Για τους πρωτοπόρους των ηλικιακών απαγορεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η διεύρυνση της διεθνούς στήριξης είναι καθοριστικής σημασίας για την υπέρβαση των αντιστάσεων του τεχνολογικού λόμπι, το οποίο στο παρελθόν κατάφερε να καθυστερήσει μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. «Όσο περισσότερες χώρες συμμετέχουν», δήλωσε η Inman Grant, «τόσο μεγαλύτερη πίεση ασκείται στις εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης [ώστε] να αναβαθμίσουν τα πρότυπά τους».
