Deutsche Welle
Έντι Μίκα Τζούνιορ | Ζίλια Φρέλιχ
2 Οκτωβρίου 2026
Η Αιθιοπία ενδέχεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με την πιο σύνθετη ένοπλη σύγκρουση της σύγχρονης ιστορίας της. Η εύθραυστη ειρηνευτική συμφωνία του 2022 έχει καταρρεύσει. Οι διεθνείς μεσολαβητές έχουν αποτύχει. Πώς θα επιστρέψει η χώρα στην ομαλότητα;
Η φωτογραφία Αιθιόπων στρατιωτών που περιπολούν σε περιοχές του Τιγκράι τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2020–2022. Ωστόσο, μια τέτοια εικόνα είναι όλο και πιθανότερο να επαναληφθεί σε διάφορα μέρη της χώρας.
Μόλις τέσσερα χρόνια αφότου μια ιστορική ειρηνευτική συμφωνία έθεσε επισήμως τέλος στον καταστροφικό πόλεμο του Τιγκράι, οι μάχες κλιμακώθηκαν ξανά στη βόρεια Αιθιοπία τις τελευταίες εβδομάδες.
Λίγες μόλις ημέρες πριν επαναληφθούν οι μάχες πλήρους κλίμακας, αρκετές ένοπλες ομάδες, οι οποίες προηγουμένως θεωρούσαν η μία την άλλη εχθρό, ανακοίνωσαν επισήμως μια συμμαχία με κοινό στόχο: την ανατροπή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του πρωθυπουργού Άμπιι Άχμεντ.
Αυτή τη φορά, όμως, η κατάσταση φαίνεται αρκετά διαφορετική από την προηγούμενη σύγκρουση. Παράγοντες εκτός της χώρας κατηγορούνται ότι παρεμβαίνουν, ο καθένας με τα δικά του κίνητρα για την αποσταθεροποίηση της κυβέρνησης του Άμπιι.
Η εξέλιξη αυτή έχει εντείνει τους φόβους για παρατεταμένη αστάθεια στο Κέρας της Αφρικής.
Οι λόγοι της κατάρρευσης της ειρηνευτικής συμφωνίας
Η ειρηνευτική συμφωνία της Πρετόριας του 2022 τερμάτισε τη σύγκρουση μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Αιθιοπίας και του Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου του Τιγκράι (TPLF), η οποία κόστισε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές μέσα σε δύο χρόνια.
Ο Νεγκάς Μοχάμεντ, δημοσιογράφος του αμχαρικού τμήματος της Deutsche Welle, πιστεύει ότι η συμφωνία κατέρρευσε για τρεις βασικούς λόγους — ή, ακριβέστερα, επειδή τρεις βασικοί παράγοντες της σύγκρουσης παραμερίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στις διαπραγματεύσεις.
Η τελική συμφωνία δεν έλαβε υπόψη τον ρόλο της Ερυθραίας, η οποία είχε πολεμήσει στο πλευρό της Αιθιοπίας εναντίον του TPLF, δήλωσε ο Μοχάμεντ. Αγνόησε επίσης τον ρόλο των πολιτοφυλακών των Αμχάρα, γνωστών ως Φάνο, οι οποίες αργότερα ένιωσαν έντονα αποκλεισμένες από τις διαπραγματεύσεις. Τέλος, αγνόησε τους σκληροπυρηνικούς μέσα στο TPLF, οι οποίοι αντιμετώπιζαν την ειρήνη ως στρατιωτική ήττα.
Οι εντάσεις μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των Φάνο κλιμακώθηκαν περαιτέρω όταν η κυβέρνηση του Άμπιι επιχείρησε να αφοπλίσει διά της βίας τις πολιτοφυλακές, αντί να αντιμετωπίσει τα παράπονα και τα αιτήματά τους.
«Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει και τις δικές της αδυναμίες», δήλωσε ο Μοχάμεντ. «Αντί να πείσει την άλλη πλευρά, επιδείνωσε τα παράπονα που εκείνη ήδη είχε».
Μέλη του Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου του Τιγκράι διακρίνονται να περπατούν σε κεντρικό δρόμο της Μεκέλε τον Σεπτέμβριο του 2026.
Αντάρτες του Τιγκράι στη βόρεια Αιθιοπία κατέλαβαν στρατηγικής σημασίας αεροδρόμια, ενώ βρίσκονταν σε αντιπαράθεση με τα ομοσπονδιακά στρατεύματα.
Μια συμμαχία πρώην εχθρών
Ο Μοχάμεντ τόνισε επίσης ότι ο συνασπισμός εναντίον της ομοσπονδιακής κυβέρνησης περιλαμβάνει αρκετές ομάδες που, κατά τα άλλα, έχουν ελάχιστα κοινά μεταξύ τους.
Σε αυτόν συμμετέχουν ο Στρατός Απελευθέρωσης των Ορόμο, μια πτέρυγα του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου του Ογκαντέν, αρκετές μικρότερες ένοπλες ομάδες από τη δυτική περιφέρεια Μπενισανγκούλ-Γκουμούζ, καθώς και ένοπλες εθνοτικές παρατάξεις από το Αφάρ, το οποίο συνορεύει με το Τιγκράι.
Η Ερυθραία, στο μεταξύ, φαίνεται να έχει αλλάξει στρατόπεδο: παρότι δεν αποτελεί επισήμως μέλος της συμμαχίας, εκτιμάται ότι παρέχει υποστήριξη στους αντάρτες.
Η νέα συμμαχία ανταρτών που μεταμορφώνει τη σύγκρουση στο Τιγκράι.
Η Πατρίσια Ροντρίγκες, ανώτερη αναλύτρια της Control Risks, μιας διεθνούς εταιρείας συμβούλων σε θέματα πληροφοριών και ασφάλειας, χαρακτήρισε το επίπεδο στρατηγικού συντονισμού μεταξύ αυτών των διαφορετικών ομάδων στη σημερινή σύγκρουση «αρκετά σημαντικό» και «οπωσδήποτε ανησυχητικό για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση».
Σημείωσε, ωστόσο, ότι ενδέχεται τελικά να εμφανιστούν ρωγμές: «Μένει να φανεί πόσο θα διαρκέσει αυτός ο συνασπισμός, καθώς όλες οι ομάδες έχουν πολύ διαφορετικά συμφέροντα και εκπροσωπούν πολύ διαφορετικές εθνοτικές κοινότητες», δήλωσε στην Deutsche Welle.
Η Ροντρίγκες πρόσθεσε ότι, σύμφωνα με την εκτίμηση της Control Risks, οι μάχες πιθανότατα θα παραμείνουν περιορισμένες στις βόρειες περιφέρειες της Αιθιοπίας, ιδιαίτερα στις περιοχές κατά μήκος των συνόρων μεταξύ Τιγκράι, Αμχάρα και Αφάρ.
Υπογράμμισε επίσης ότι η εξάπλωσή τους σε ολόκληρη τη χώρα είναι μάλλον απίθανη, λόγω της δυσκολίας συντονισμού σε εθνικό επίπεδο, δεδομένων του δύσβατου εδάφους και του κατακερματισμού των υπόλοιπων αντιπολιτευόμενων ομάδων.
Καπνός υψώνεται στο σημείο αεροπορικής επιδρομής στη Μεκέλε, πρωτεύουσα της περιφέρειας Τιγκράι, το 2021. Θα μπορούσε η Αιθιοπία να βυθιστεί ξανά σε μια πολεμική κατάσταση όπως εκείνη που έζησε μόλις πριν από λίγα χρόνια;
Θα μπορούσε να είχε αποτραπεί η σύγκρουση;
Η Ροντρίγκες επισήμανε επίσης ότι η απουσία διαρκούς διεθνούς εμπλοκής μετά το τέλος της κρίσης το 2022 αποτελεί βασική αιτία της σημερινής σύγκρουσης.
Σημείωσε ότι, παρότι υπήρξαν αρχικά ορισμένα δείγματα εφαρμογής της συμφωνίας της Πρετόριας —μεταξύ αυτών η παράδοση του βαρέος οπλισμού του TPLF το 2022 και το 2023—, η διεθνής προσοχή στράφηκε σύντομα σε άλλες παγκόσμιες κρίσεις, αφήνοντας και τις δύο πλευρές ελεύθερες να επανεξοπλίζονται αθόρυβα και να στρατολογούν υποστηρικτές.
«Ήταν περισσότερο μια προσωρινή λύση ή μια εκεχειρία, αλλά στο παρασκήνιο οι εμπλεκόμενοι επανεξοπλίζονταν γρήγορα», δήλωσε στην Deutsche Welle.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πρόσφατα άρει τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν κατά τη σύγκρουση του 2020–2022. Σύμφωνα με τον Μοχάμεντ, αυτή η κίνηση μειώνει τη δυνατότητα της Δύσης να ασκήσει πίεση στις εμπόλεμες πλευρές ώστε να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ένα κορίτσι σε καταυλισμό εσωτερικά εκτοπισμένων έξω από την πόλη Γκοντάρ της Αιθιοπίας. Πολλοί Αιθίοπες εξακολουθούν να ζουν σε τέτοιους καταυλισμούς εξαιτίας της προηγούμενης σύγκρουσης στην περιοχή.
Το πραγματικό κόστος του πολέμου
Στο μεταξύ, οι άμαχοι πληρώνουν το τίμημα της σύγκρουσης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών. Άνθρωποι που βρίσκονται ανάμεσα στα πυρά εγκαταλείπουν και πάλι τις εστίες τους, αυξάνοντας τον ήδη μεγάλο πληθυσμό των εσωτερικά εκτοπισμένων, ο οποίος δεν έχει ακόμη ανακάμψει από τον προηγούμενο πόλεμο.
«Από το 2020 δεν έχουν επιστρέψει στις περιοχές τους. Παραμένουν σε πρόχειρα κέντρα φιλοξενίας εσωτερικά εκτοπισμένων», δήλωσε ο Μοχάμεντ. Πρόσθεσε ότι υπάρχουν επίσης μεμονωμένες αναφορές για επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε περιοχές αμάχων και για ανάπτυξη στρατιωτικού εξοπλισμού από αντάρτικες ομάδες μέσα σε σχολεία και κλινικές.
Οι τηλεφωνικές συνδέσεις και η πρόσβαση στο διαδίκτυο έχουν επίσης διακοπεί σε τμήματα του Τιγκράι και της Αμχάρα. Η ηλεκτροδότηση παρουσιάζει διακοπές, ενώ έχουν ανασταλεί οι πτήσεις προς αρκετές πόλεις, μεταξύ των οποίων η Κομπόλτσα και η Λαλιμπέλα.
Παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις όλων των πλευρών ότι οι άμαχοι θα προστατευθούν, ο Μοχάμεντ λέει ότι η πραγματικότητα στο πεδίο είναι διαφορετική: «Τα λόγια και οι πράξεις βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση».
Περιορισμένες προοπτικές διαμεσολάβησης
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες απέστειλε ειδικό απεσταλμένο στο Κέρας της Αφρικής, με αποστολή τη διαμεσολάβηση μεταξύ της Αφρικανικής Ένωσης, των περιφερειακών δυνάμεων και της Αιγύπτου. Πολλοί από αυτούς τους παράγοντες είχαν συμμετάσχει και στις προσπάθειες επίτευξης της συμφωνίας της Πρετόριας.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μοχάμεντ, οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις είναι απίθανο να αποδώσουν προτού τουλάχιστον μία από τις εμπλεκόμενες πλευρές «κατανοήσει ότι αυτή η βία δεν θα τη βοηθήσει να πετύχει όσα επιδιώκει».
Η Ροντρίγκες συμμερίζεται αυτή την άποψη, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να είναι αισιόδοξη πως «μια διεθνής ή περιφερειακή διαμεσολάβηση θα αποτελέσει τη λύση στις τρέχουσες συγκρούσεις». Προσθέτει ότι οι «έντονες, αλλά γεωγραφικά περιορισμένες» μάχες θα συνεχιστούν στο ορατό μέλλον.
Προσαρμογή από το podcast AfricaLink: Ζίλια Φρέλιχ.
Επιμέλεια: Σερτάν Σάντερσον.
Ο Έντι Μίκα Τζούνιορ είναι συντάκτης και παρουσιαστής ειδήσεων της Deutsche Welle (DW) στη Γερμανία.
Η Ζίλια Φρέλιχ είναι Γερμανίδα δημοσιογράφος και τηλεοπτική ρεπόρτερ.
