πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
Ο Μάρκο Ρούμπιο κατά την ομιλία του στην Πνύκα, στις 7 Οκτωβρίου 2026.
Φωτογραφία: Freddie Everett / U.S. Department of State — καταχωρισμένη ως public domain στο Wikimedia Commons. commons.wikimedia.org
Του Παντελή Σαββίδη
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα άφησε συγκεκριμένα αποτελέσματα αλλά το ερώτημα που προβάλλει είναι αν κέρδισε κάτι η Ελλάδα ή, απλώς, πλήρωσε τον λογαριασμό, μάλλον, τη δόση της παροχής ασφάλειας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι αν η ασφάλεια αυτή παρέχεται. Ποια οφέλη εξασφαλίζει η Ελλάδα και ποιες δεσμεύσεις αναλαμβάνει;
Η ανακοίνωση των 4 δισ. δολαρίων αφορά πωλήσεις μέσω του αμερικανικού προγράμματος Foreign Military Sales. Η κοινή δήλωση συνδέει τις προμήθειες με τον μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό και αναφέρει δυνατότητες βιομηχανικής συνεργασίας, χωρίς αναλυτική κατανομή συστημάτων, όρων χρηματοδότησης και παραδόσεων. Η κυβέρνηση οφείλει να ενημερώσει για το κόστος, το επιχειρησιακό όφελος και τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Οι αγορές εξοπλισμών χρειάζονται αξιολόγηση με βάση τις ανάγκες της χώρας και τη δυνατότητα υποστήριξής τους.
Η συνεργασία με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα έχει ενδιαφέρον. Δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο συνεκπαιδεύσεων και ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση της εφεδρείας, στην επιχειρησιακή ετοιμότητα, στην κυβερνοάμυνα και στην αντιμετώπιση καταστροφών. Η αμερικανική Εθνοφρουρά αποτελεί στρατιωτική δύναμη με επιχειρησιακές αποστολές και εμπειρία υποστήριξης πολιτικών αρχών. Το όφελος θα κριθεί από τις κοινές δραστηριότητες και τις πρακτικές που θα υιοθετηθούν. Η συμφωνία δεν δημιουργεί από μόνη της εγγύηση αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης υπέρ της Ελλάδας.
Αντίστοιχα, η ανταλλαγή πληροφοριών για την τρομοκρατία μπορεί να ενισχύσει την πρόληψη απειλών, εφόσον συνοδεύεται από αποτελεσματικό συντονισμό και σαφείς κανόνες. Η συμφωνία πιστοποίησης Αμερικανών ναυτικών σε ελληνικά πλοία και η ανανέωση της συνεργασίας για την πολιτιστική κληρονομιά δείχνουν ότι η διμερής σχέση αποκτά μεγαλύτερο εύρος. Δεν έχουν, ωστόσο, όλες οι συμφωνίες την ίδια στρατηγική βαρύτητα.
Η ουσιαστικότερη δοκιμασία βρίσκεται στην ενέργεια και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Ρούμπιο υποστήριξε την ενεργειακή συνεργασία, αλλά για τις διασυνδέσεις που εμπλέκουν άλλες χώρες, π.χ. την Τουρκία, παρέπεμψε τις ευαίσθητες πτυχές στη διπλωματία. Η τοποθέτηση αυτή δεν αποτελεί συγκεκριμένη εγγύηση για την ανεμπόδιστη υλοποίηση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Η Αθήνα χρειάζεται να εξηγήσει ποια πρακτική υποστήριξη έχει εξασφαλίσει και τι παραμένει υπό διαπραγμάτευση.
Ο Κάθετος Διάδρομος αναδεικνύει επίσης την απόσταση μεταξύ στρατηγικής επιδίωξης και οικονομικής εφαρμογής. Η μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη εξυπηρετεί κοινά συμφέροντα, αλλά απαιτεί υποδομές, ανταγωνιστικές χρεώσεις και επαρκή ζήτηση. Έχουν καταγραφεί αιτήματα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για την αύξηση της δυναμικότητας, με εμπόδια που συνδέονται με την ευρωπαϊκή πολιτική για έργα φυσικού αερίου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΕΕ καλείται να κατασκευάσει ολόκληρο τον διάδρομο. Θέτει, όμως, ένα εύλογο ερώτημα: πώς κατανέμονται το κόστος και το όφελος μεταξύ εξαγωγέων, επενδυτών και ευρωπαϊκών κοινωνιών;
Η αυξημένη χρησιμότητα της Ελλάδας για τον αμερικανικό σχεδιασμό δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση. Χρειάζονται συγκεκριμένα ανταλλάγματα, συμβατικές εξασφαλίσεις και δυνατότητα δράσης. Ο χαρακτηρισμός της χώρας ως σημαντικού συμμάχου έχει διπλωματική αξία. Η κυβερνητική πολιτική θα κριθεί από το περιεχόμενο των δεσμεύσεων που τον συνοδεύουν.
Γεωπολιτικά, η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει βαρύτητα στον αμερικανικό σχεδιασμό αλλά όχι ως υποκατάστατο της Τουρκίας. Το 3+1 που μπορεί να διευρυνθεί είναι μια επιλογή που συμφέρει την Ουάσιγκτον. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουν οι ΗΠΑ την κρίσιμη στιγμή μιας ελληνοτουρκικής έντασης. Και εδώ η απάντηση δεν είναι καθησυχαστική.
Στην ομιλία της Πνύκας ο Ρούμπιο επιχείρησε να εντάξει το «America First» σε μια ευρύτερη αφήγηση δυτικής ανασυγκρότησης. Η εθνική αφοσίωση, το καθήκον, η πολιτισμική αυτοπεποίθηση και η επιδίωξη ισχύος παρουσιάστηκαν ως προϋποθέσεις αποφυγής της παρακμής. Πρόκειται για προσπάθεια θεωρητικής επεξεργασίας του τραμπισμού, με σαφή εθνικοσυντηρητικό προσανατολισμό.
Η ομιλία είχε μεταφιλελεύθερες αιχμές. Συγγένευε με την κριτική ότι η παγκοσμιοποίηση και η υπερβολική έμφαση στην ατομική αυτονομία αποδυνάμωσαν τις κοινότητες. Πολιτικοί επιστήμονες και φιλόσοφοι όπως ο Πάτρικ Ντίνιν υποστηρίζουν ότι ο φιλελευθερισμός υπονομεύει τους κοινωνικούς δεσμούς που χρειάζεται η ελευθερία. Ο Έιντριαν Βερμιούλ προτάσσει την ενεργητική χρήση της δημόσιας εξουσίας για το κοινό καλό. Αυτές οι συγγένειες δεν αποδεικνύουν ότι ο Ρούμπιο υιοθετεί συνολικά τις θεωρίες τους. Φωτίζουν, όμως, το διανοητικό περιβάλλον της νέας αμερικανικής Δεξιάς.
Η κριτική πρέπει να αφορά το πολιτικό περιεχόμενο αυτής της αφήγησης. Η υπεράσπιση της παράδοσης και της εθνικής συνοχής είναι θεμιτή. Ποιος, όμως, ορίζει την αυθεντική παράδοση; Και πώς εξασφαλίζεται ότι στις πολυπολιτισμικές και πολυεθνοτικές Ηνωμένες Πολιτείες, πολίτες διαφορετικής καταγωγής, θρησκείας ή τρόπου ζωής παραμένουν ισότιμα μέλη της κοινότητας; Η επίκληση ενός κοινού καλού χρειάζεται δημόσια συζήτηση και έλεγχο, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει ισχυρότερη εξουσία.
Παρότι ο Ρούμπιο επικαλέστηκε μορφές της ευρωπαϊκής επιστήμης και σκέψης, η κληρονομιά του Διαφωτισμού δεν είχε αντίστοιχη θέση στην πολιτική του αφήγηση. Η Δύση, ωστόσο, διαμορφώθηκε και από την ανεκτικότητα, την ελευθερία συνείδησης, την οικουμενικότητα των δικαιωμάτων και την κριτική της αυθαίρετης εξουσίας. Η πολιτισμική της συνέχεια περιλαμβάνει τις συγκρούσεις μέσω των οποίων διευρύνθηκαν οι ελευθερίες. Η εθνική ισχύς δεν αρκεί ως μέτρο πολιτισμικής αναγέννησης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη προσθέτει μια εσωτερική δοκιμασία στο σχέδιο αυτό. Οι κυβερνήσεις διεκδικούν κυριαρχία, ενώ εξαρτώνται από εταιρείες που ελέγχουν κρίσιμα δεδομένα και υπολογιστικές υποδομές. Η τεχνολογική εξάρτηση περιορίζει την αυτονομία όταν δεν υπάρχουν δυνατότητες ελέγχου, αντικατάστασης και συνέχισης λειτουργίας. Παράλληλα, η συγκέντρωση τεχνολογικής ισχύος μπορεί να αποδυναμώνει τις κοινότητες που ο εθνικοσυντηρητισμός υπόσχεται να προστατεύσει.
Και εδώ εμφανίζονται οι «τεχνικοί της εξουσίας»: στελέχη που μετακινούνται από κόμμα σε κόμμα και παρουσιάζουν τις πολιτικές επιλογές ως τεχνικές αναγκαιότητες. Οι αλγόριθμοι ενσωματώνουν ανθρώπινους στόχους και κριτήρια. Όταν η διακυβέρνηση επικαλείται την ουδετερότητά τους, μπορεί να αποκρύπτει αποφάσεις για την κατανομή πόρων, ευκαιριών και δικαιωμάτων. Η επιτήρηση και η συγκέντρωση αποφάσεων μπορούν τότε να ενισχύσουν την εκτελεστική εξουσία.
Το κοινό ερώτημα, από τις ελληνοαμερικανικές συμφωνίες μέχρι την Πνύκα, αφορά τον έλεγχο της ισχύος. Για την Ελλάδα, ζητούμενο είναι να μετατρέπει τη στρατηγική της αξία σε πραγματική ασφάλεια. Για τη Δύση, να διατηρεί μαζί την ικανότητα δράσης και την ελευθερία των πολιτών. Μια αναγέννηση που ενισχύει τις ηγεσίες αλλά περιορίζει τη λογοδοσία αφήνει αναπάντητο το σημαντικότερο πολιτικό της πρόβλημα. Και αυτό είναι το ζητούμενο που αναδύεται.
