Ιδιαίτερη Ανταπόκριση
Οι πληροφορίες για ισραηλινές πιέσεις προς τον Σαντάμ Χαφτάρ, με στόχο να αποτραπεί η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, αναδεικνύουν μια νέα παράμετρο στον ανταγωνισμό επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Ισραήλ εμφανίζεται να παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την προσέγγιση της Άγκυρας με την οικογένεια Χαφτάρ, εκτιμώντας ότι η εδραίωση της τουρκικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη θα μπορούσε να επηρεάσει τις ενεργειακές διασυνδέσεις και την ασφάλεια των θαλάσσιων επικοινωνιών του.
Σύμφωνα με τον Λίβυο δημοσιογράφο και ανταποκριτή του Al Jazeera Άχμεντ Χαλίφα, ο οποίος επικαλείται πηγές ασφαλείας στη Βεγγάζη, το Ισραήλ, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ασκεί πιέσεις στον Σαντάμ Χαφτάρ προκειμένου να μην προχωρήσει η κοινοβουλευτική επικύρωση του μνημονίου του 2019. Αντιθέτως, η Τουρκία φέρεται να απαιτεί την επίσπευση της διαδικασίας, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο αναθεώρησης της υποστήριξής της προς την οικογένεια Χαφτάρ σε περίπτωση άρνησης.
Οι πληροφορίες αυτές, που δημοσιεύθηκαν στις 14 Οκτωβρίου από το Libya Observer, δεν έχουν επιβεβαιωθεί από επίσημες ισραηλινές ή λιβυκές πηγές. Συμπίπτουν, ωστόσο, με δημοσιεύματα του ισραηλινού Τύπου που καταγράφουν την αυξανόμενη ανησυχία των υπηρεσιών ασφαλείας του Ισραήλ για την επέκταση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη.
Ήδη από τα τέλη Σεπτεμβρίου, ο στρατιωτικός συντάκτης Amir Bohbot, σε δημοσιεύματά του στην ισραηλινή ιστοσελίδα Walla και στην Jerusalem Post, ανέφερε ότι η ισραηλινή στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών AMAN παρακολουθεί τον αποκαλούμενο «λιβυκό διάδρομο» της Τουρκίας.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, το ενδιαφέρον των ισραηλινών υπηρεσιών δεν περιορίζεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά επεκτείνεται στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις, στη ναυτική παρουσία και στη δυνατότητα της Άγκυρας να επηρεάζει κρίσιμες ενεργειακές και εμπορικές οδούς της Ανατολικής Μεσογείου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι αναφορές της Jerusalem Post σε πιθανή συνάντηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Σαντάμ Χαφτάρ στο Άμπου Ντάμπι, με βάση στοιχεία μετακινήσεων αεροσκαφών. Η συνάντηση δεν έχει επιβεβαιωθεί, ωστόσο η σχετική δημοσιογραφική πληροφορία επαναφέρει στο προσκήνιο τους διαύλους επικοινωνίας που φέρεται να διατηρεί το Ισραήλ με την ανατολική Λιβύη, καθώς και τον πιθανό διαμεσολαβητικό ρόλο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τα οποία διατηρούν στενές σχέσεις με την οικογένεια Χαφτάρ.
Η ισραηλινή κινητικότητα συμπίπτει με την προσπάθεια της Τουρκίας να αξιοποιήσει την προσέγγισή της με τη Βεγγάζη για την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής επικύρωσης του μνημονίου. Η αντικατάσταση του Ακίλα Σάλεχ στην προεδρία της λιβυκής Βουλής, ο οποίος είχε αντιταχθεί στην επικύρωση, δημιουργεί ευνοϊκότερες πολιτικές προϋποθέσεις για την Άγκυρα, χωρίς να προδικάζει την τελική στάση των βουλευτών.
Για το Ισραήλ, το ζήτημα υπερβαίνει τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Η ενδεχόμενη ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στις λιβυκές ακτές θα μπορούσε, σύμφωνα με τις ισραηλινές εκτιμήσεις, να προσφέρει στην Άγκυρα πρόσθετα μέσα επιρροής στις θαλάσσιες μεταφορές και στις ενεργειακές διασυνδέσεις με την Ευρώπη. Η προοπτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα σχέδια ηλεκτρικής διασύνδεσης Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας, τα οποία η Τουρκία επιχειρεί να συνδέσει με τις δικές της διεκδικήσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η Τρίπολη αμφισβητεί τις ελληνικές έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να μετατρέψει το μνημόνιο του 2019 σε αποδεκτό πολιτικό τετελεσμένο και από τους δύο λιβυκούς πόλους. Η ενδεχόμενη επικύρωσή του από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δεν θα δημιουργούσε έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, θα προσέφερε όμως στην Τουρκία ένα πρόσθετο διπλωματικό επιχείρημα για την προώθηση των θαλάσσιων διεκδικήσεών της.
Η χρονική συγκυρία είναι ενδεικτική. Στις 15 Οκτωβρίου έγινε γνωστό ότι η γαλλική Nexans, για λογαριασμό του Great Sea Interconnector, ζήτησε άδεια επανέναρξης των ερευνών βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, με προοπτική επέκτασης στο Ισραήλ. Η Τουρκία εξακολουθεί να επικαλείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο για να απαιτεί προηγούμενη συνεννόηση σχετικά με δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες, κατά την ίδια, θαλάσσιες περιοχές. Η Ουάσιγκτον, αντιθέτως, έχει εκφράσει την υποστήριξή της στην υλοποίηση του έργου.
Η διαφαινόμενη ισραηλινή κινητικότητα δημιουργεί, συνεπώς, ένα πρόσθετο πεδίο σύγκλισης συμφερόντων με την Αθήνα. Το Ισραήλ δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκην να υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, αλλά να αποτρέψει την απόκτηση πρόσθετων στρατηγικών ερεισμάτων από την Τουρκία σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας για τις δικές του ενεργειακές και εμπορικές διασυνδέσεις. Η αντίθεση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ευνοϊκά για την Ελλάδα, ιδιαίτερα εάν συνδυαστεί με τις επιφυλάξεις της Αιγύπτου απέναντι στις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Παράλληλα, η οικογένεια Χαφτάρ επιχειρεί να αξιοποιήσει τον ανταγωνισμό των περιφερειακών δυνάμεων, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους με την Άγκυρα, το Κάιρο, το Άμπου Ντάμπι και, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, το Τελ Αβίβ. Η προοπτική επικύρωσης του μνημονίου αποτελεί για τη Βεγγάζη ισχυρό διαπραγματευτικό μέσο, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξασφάλιση πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών ανταλλαγμάτων.
Η Αθήνα έχει, επομένως, κάθε λόγο να παρακολουθεί προσεκτικά τις ισραηλινές κινήσεις, χωρίς να θεωρεί δεδομένη την αποτελεσματικότητά τους. Η αποτροπή της επικύρωσης θα συνιστούσε ευνοϊκή εξέλιξη, αλλά δεν θα αναιρούσε τη σταδιακή διείσδυση της Τουρκίας στην ανατολική Λιβύη ούτε τις αξιώσεις που προβάλλει η Τρίπολη σε θαλάσσιες περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.
Το ουσιαστικότερο στοιχείο είναι ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παύει να αποτελεί αποκλειστικά πεδίο αντιπαράθεσης Αθήνας και Άγκυρας. Η αυξανόμενη ανησυχία του Ισραήλ για τις στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας προσδίδει στη διαφορά ευρύτερη περιφερειακή διάσταση, δημιουργώντας νέες δυνατότητες διπλωματικών συνεννοήσεων για την Ελλάδα. Η αξιοποίησή τους, ωστόσο, προϋποθέτει διατήρηση της ελληνικής παρουσίας και στους δύο λιβυκούς πόλους και στενό συντονισμό με την Αίγυπτο, την Κύπρο και τους ευρωπαϊκούς εταίρους, χωρίς εξάρτηση από τις επιλογές τρίτων.
