H φωτογραφία δείχνει τον Πρόεδρο των ΗΑΕ Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αλ-Ναχιάν (δεξιά) να συναντάται με τον Σαουδάραβα Πρίγκιπα Διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στο Κασρ αλ-Ράουντα στο Άμπου Ντάμπι, την 1η Δεκεμβρίου 2024 (Abdulla al-Bedwawi/προεδρικό δικαστήριο των ΗΑΕ/AFP)
Η Σαουδική Αραβία θεωρεί τον εαυτό της ηγέτη στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, και τα ΗΑΕ θεωρούν τον εαυτό τους παγκόσμια δύναμη που περιορίζεται από παλιούς δεσμούς με τον Κόλπο.
Η Σαουδική Αραβία προσπάθησε να δωροδοκήσει έναν πρίγκιπα της οικογένειας al-Nahyan των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ώστε να παραχωρήσει τον έλεγχο μιας ερημικής οάσης, στην οποία πιθανολογούνταν ότι υπήρχαν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου. Ο σεΐχης απέρριψε την πρόταση προδοσίας της οικογένειάς του και η Σαουδική Αραβία εξαπέλυσε μια αποτυχημένη εισβολή στην περιοχή.
Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ο αείμνηστος δημοσιογράφος David Holden συνόψισε τη θρυλική διαμάχη της δεκαετίας του 1950 για το Μπουράιμι μεταξύ της σαουδαραβικής βασιλικής οικογένειας, του Ομάν και των λεγόμενων Trucial States, (τα προ-ΗΑΕ εμιράτα υπό βρετανική προστασία, πριν από την ίδρυση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων), τα οποία αργότερα θα γίνονταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο κλασικό του βιβλίο του 1966 Farewell to Arabia (Αποχαιρετισμός στην Αραβία).
Ο σεΐχης τον οποίο οι Σαουδάραβες προσπάθησαν να δωροδοκήσουν, σύμφωνα με την αφήγηση του Holden, ήταν ο Zayed bin Sultan al-Nahyan, τότε γνωστός ως «Άρχοντας του Μπουράιμι», αλλά που έμεινε στην ιστορία ως ο ιδρυτής των ΗΑΕ. Ο γιος του, πρόεδρος Mohammed bin Zayed, βρίσκεται σήμερα εγκλωβισμένος σε μια δική του σκληρή αντιπαράθεση με ένα άλλο μέλος της σαουδαραβικής βασιλικής οικογένειας, τον διάδοχο του θρόνου Mohammed bin Salman.
«Αν συνδυάσεις ιδεολογία, οικογένεια και ιστορία, μπορείς να κατανοήσεις τη σαουδο-εμιρατινή διαμάχη», δήλωσε στο Middle East Eye ο Patrick Theros, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και πρέσβης που έφτασε στη Μέση Ανατολή όταν η διαμάχη του Μπουράιμι ήταν ακόμη “νωπή”.
Αυτή τη στιγμή, η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ βρίσκονται σε αντιπαράθεση σχεδόν σε κάθε πεδίο, από τις ερήμους της Λιβύης έως τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Διπλωμάτες, επιχειρηματίες και αναλυτές λένε ότι η μεταξύ τους ρήξη θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της Μέσης Ανατολής, ιδιαίτερα καθώς η παραδοσιακή παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή αμφισβητείται από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν. Η απόκλιση αυτή θα επηρεάσει ακόμη και τα πορτοφόλια καταναλωτών σε Ασία, Ευρώπη και ΗΠΑ.
Αυτόν τον μήνα, τα ΗΑΕ αποχώρησαν από τον σαουδαραβικής ηγεσίας πετρελαϊκό οργανισμό OPEC. Το Άμπου Ντάμπι δήλωσε ότι θα αυξήσει την ημερήσια παραγωγή πετρελαίου κατά εκατομμύρια βαρέλια, δημιουργώντας πιθανές συνθήκες μελλοντικού πολέμου τιμών με τη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο MEE.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον OPEC είναι συμβολική της ευρύτερης ρήξης.
Επιφανειακά, τα ΗΑΕ αποχώρησαν έπειτα από 60 χρόνια επειδή διαφώνησαν με το Ριάντ για τη διαχείριση της παραγωγής. Τα ΗΑΕ θέλουν να αυξήσουν πιο γρήγορα την παραγωγή για άμεσο κέρδος, ενώ η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να διαχειρίζεται την παγκόσμια προσφορά ώστε να στηρίζει τις τιμές μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με αναλυτές ενέργειας.
Όμως πίσω από αυτή την τεχνική διαφορά υπάρχει ένα βαθύτερο ρήγμα.
Ο OPEC λειτουργεί ουσιαστικά ως ομάδα πετρελαιοπαραγωγών μουσουλμανικών χωρών υπό την καθοδήγηση της Σαουδικής Αραβίας. Το βασίλειο διαθέτει πάνω από διπλάσια αποθέματα πετρελαίου από τα ΗΑΕ, ενώ φιλοξενεί τις δύο ιερότερες πόλεις του Ισλάμ, τη Μέκκα και τη Μεδίνα. Ο πληθυσμός του φτάνει τα 35 εκατομμύρια, έναντι περίπου 10 εκατομμυρίων στα ΗΑΕ, εκ των οποίων μόλις 1 εκατομμύριο είναι Εμιρατινοί πολίτες.
«Η Σαουδική Αραβία θέλει να προβάλλει την ισχύ της μέσω του OPEC και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου. Λόγω μεγέθους και πόρων, θεωρεί τον εαυτό της φυσικό ηγέτη του Κόλπου», δήλωσε στο MEE ο Rob Geist Pinfold, ειδικός στη διεθνή ασφάλεια στο King’s College London.
«Τα ΗΑΕ είναι μικρά, αλλά έχουν μεταμορφωθεί σε ένα παγκόσμιο brand. Θεωρούν ότι η υποταγή στη Σαουδική ηγεσία περιορίζει την επιρροή τους διεθνώς», πρόσθεσε.
Αντίσταση στη Σαουδική Αραβία και την Περσία
Οι εμπορικές κοινότητες του Κόλπου που εξελίχθηκαν στα ΗΑΕ βρίσκονταν ιστορικά ανάμεσα στους Πέρσες ανατολικά και τις φυλές της Νετζντ δυτικά — περιοχής από όπου προέρχεται η οικογένεια Σαούντ.
Η προσέγγιση του προέδρου Mohammed bin Zayed, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, αποτελεί σύγχρονη εκδοχή παλαιών αντιπαλοτήτων, ενισχυμένη από τον πετρελαϊκό πλούτο και την τεχνολογία.
«Οι Εμιρατινοί θεωρούσαν πάντα τους Σαουδάραβες ως έναν επιθετικό γείτονα που θέλει να τους καταστήσει υποτελείς», δήλωσε ο Theros.
«Παραδοσιακά ήταν επίσης επιφυλακτικοί απέναντι στην ιρανική επιρροή στον Κόλπο».
«Ο MBZ αποφάσισε τελικά ότι ένα μικρό κράτος μπορεί να σταθεί απέναντι τόσο στους Σαουδάραβες όσο και στους Πέρσες».
Τα ΗΑΕ έχουν αναδειχθεί σε από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της συνέχισης των επιχειρήσεων Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν. Καθώς το Ιράν έπληττε τα ΗΑΕ με χιλιάδες πυραύλους και drones, το Ισραήλ παρείχε αντιαεροπορική άμυνα στη χώρα.
Παράλληλα, τα ΗΑΕ ζήτησαν από τις ΗΠΑ επείγουσα πρόσβαση σε δολάρια.
Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο τα ΗΑΕ επιχειρούν να αντισταθμίσουν το μικρό τους μέγεθος είναι μέσω τοπικών συμμάχων σε στρατηγικές χώρες της Δύσης, κάτι που έχει ενοχλήσει τη Σαουδική Αραβία.
Οι δύο χώρες στηρίζουν αντίπαλες πλευρές στον εμφύλιο του Σουδάν. Το MEE αποκάλυψε ότι η Σαουδική Αραβία πίεσε τις ΗΠΑ να επιβάλουν κυρώσεις στα ΗΑΕ για τη στήριξη των Rapid Support Forces.
Λίγο πριν τον πόλεμο με το Ιράν, η Σαουδική Αραβία εξαπέλυσε επιθέσεις κατά των αποσχιστικών συμμάχων των ΗΑΕ στην Υεμένη, ενώ συνεργάστηκε με το Ομάν για να αναχαιτίσει μια εμιρατινή προσπάθεια επιρροής στα ανατολικά της Υεμένης.
Η επιτυχία σε αυτά τα πεδία θα μπορούσε να δώσει στα ΗΑΕ στρατηγικό βάθος. Αν οι RSF επικρατήσουν στο Σουδάν, τα ΗΑΕ θα αποκτήσουν σύμμαχο στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας απέναντι από τη Σαουδική Αραβία.
Αντίστοιχα, το Southern Transitional Council στην Υεμένη επιδιώκει ανεξαρτησία σε περιοχές κρίσιμες για τον έλεγχο του Bab el-Mandeb.
Η πιθανή ιρανική διακοπή του Στενού του Ορμούζ υπογραμμίζει τη σημασία της Ερυθράς Θάλασσας για τις σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου. Τα ΗΑΕ έχουν επίσης υποστηρίξει τη Σομαλιλάνδη, η οποία έχει αναγνωριστεί από το Ισραήλ.
«Εμμονική έμφαση στους αντιπάλους»
Η Υεμένη, η Λιβύη και το Σουδάν οδηγήθηκαν σε εμφύλιες συγκρούσεις μετά την Αραβική Άνοιξη του 2011. Τα ΗΑΕ στήριξαν αποσχιστικές δυνάμεις, ενώ η Σαουδική Αραβία υποστήριξε κυβερνήσεις και εθνικά κράτη. Τα ΗΑΕ θεωρούν ότι ορισμένες από αυτές τις κυβερνήσεις επηρεάζονται από ισλαμιστές.
Η σαουδαραβική πλευρά υποστηρίζει ότι η πολιτική της βασίζεται στη διατήρηση της κρατικής ενότητας και των θεσμών, ενώ η άλλη πλευρά εστιάζει υπερβολικά στην αντιμετώπιση πολιτικών αντιπάλων, δημιουργώντας αστάθεια και παράλληλες δομές εξουσίας.
Υπήρξε περίοδος στενής συνεργασίας μετά την Αραβική Άνοιξη, όταν και οι δύο χώρες ανησυχούσαν από την άνοδο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και των Χούθι.
Τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία είχαν επίσης συνεργαστεί στον αποκλεισμό του Κατάρ.
Ωστόσο, η σύμπνοια αυτή ήταν προσωρινή. Το 2009 τα ΗΑΕ αποχώρησαν από το σχέδιο νομισματικής ένωσης του GCC, λόγω διαφωνιών για την έδρα και την ισορροπία ισχύος.
Ισραήλ και ΗΠΑ
Η πιο καθαρή απόκλιση εμφανίζεται στη στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Τα ΗΑΕ εξομάλυναν σχέσεις το 2020, σπάζοντας μια παλαιότερη αραβική γραμμή που είχε διαμορφωθεί από τη Σαουδική Αραβία.
Η πρόταση του 2002 προέβλεπε ότι οι αραβικές χώρες θα προχωρούσαν σε εξομάλυνση μόνο μετά τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Οι προοπτικές εξομάλυνσης της Σαουδικής Αραβίας πάγωσαν μετά τον πόλεμο στη Γάζα, τον οποίο διεθνείς οργανισμοί έχουν χαρακτηρίσει γενοκτονία.
Δημοσκόπηση έδειξε ότι το 96% των Σαουδαράβων τάσσεται υπέρ της διακοπής σχέσεων με το Ισραήλ.
«Η πολιτική στη Σαουδική Αραβία επιστρέφει σε πιο συναινετικό μοντέλο», ανέφερε ο Quilliam. «Ο ΜBS έχει καλύτερη κατανόηση της κοινής γνώμης».
Οι ΗΠΑ και οι νέες συμμαχίες
Και οι δύο χώρες παραμένουν στενά συνδεδεμένες με τις ΗΠΑ, αλλά δημιουργούν ανταγωνιστικά μπλοκ.
Τα ΗΑΕ ενισχύουν τη συνεργασία με το Ισραήλ, ενώ η Σαουδική Αραβία διαμορφώνει ευρύτερο άξονα με Τουρκία, Αίγυπτο και Πακιστάν.
«Κανένα από τα δύο κράτη δεν μπορεί να αποδεσμευτεί από τις ΗΠΑ, αλλά οι νέες συμμαχίες θα ενισχυθούν», δήλωσε ο Theros.
