Η Σούδα προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια βάση επιχειρήσεων εκτός Μέσης Ανατολής, αλλά αρκετά κοντά ώστε να υποστηρίζει αποστολές στην περιοχή
24 Σεπτεμβρίου 2026
Νικολέττα Κουρούσι
Το λιμάνι της Σούδας στην Κρήτη βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του κόλπου της Σούδας.
Η απόφαση της Ελλάδας να μεταφέρει μια πυροβολαρχία αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη υπογραμμίζει την αυξανόμενη σημασία της χώρας για τη στρατηγική ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα ενισχύει τη Σούδα, όπου το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό μισθώνει μια βάση, σε μια περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση με το Ιράν δημιουργεί νέες απαιτήσεις για τις αμερικανικές εγκαταστάσεις και την άμυνα των συμμάχων σε ολόκληρη την περιοχή.
Η μεταφορά ακολούθησε δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία το Ιράν είχε εξετάσει το ενδεχόμενο επιθέσεων κατά αμερικανικών στόχων στην Κύπρο και στη Βουλγαρία, ενόψει μιας πιθανής νέας στρατιωτικής επιχείρησης των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του. Οι ελληνικές αρχές θεωρούν απίθανη μια άμεση επίθεση κατά της Ελλάδας. Ωστόσο, το ενδεχόμενο να αποτελέσουν στόχους αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Νοτιοανατολική Ευρώπη έχει αλλάξει τους υπολογισμούς της Αθήνας.
Τα πλοία μπορούν να χρησιμοποιούν τις λιμενικές εγκαταστάσεις μεγάλου βάθους, ενώ αεροσκάφη και προσωπικό μπορούν να διέρχονται μέσω Κρήτης σε περιόδους έντασης.
Η Σούδα αποτελεί προφανή προτεραιότητα. Η θέση της στην Κρήτη προσφέρει στις αμερικανικές δυνάμεις πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο και τους επιτρέπει να επιχειρούν κοντά στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική. Η βάση υποστηρίζει ναυτικές και αεροπορικές επιχειρήσεις και παρέχει υλικοτεχνική υποστήριξη κατά τη διάρκεια περιφερειακών κρίσεων.
Οι πρόσφατες κρίσεις έχουν αυξήσει την αξία αυτής της πρόσβασης. Η Σούδα προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια βάση επιχειρήσεων εκτός Μέσης Ανατολής, αλλά αρκετά κοντά ώστε να υποστηρίζει αποστολές στην περιοχή. Τα πλοία μπορούν να χρησιμοποιούν τις λιμενικές εγκαταστάσεις μεγάλου βάθους, ενώ αεροσκάφη και προσωπικό μπορούν να διέρχονται μέσω Κρήτης σε περιόδους έντασης. Έτσι, η Ουάσιγκτον διαθέτει μια εναλλακτική επιλογή αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από βάσεις πιο κοντά στις περιοχές των συγκρούσεων. Οι τελευταίες απειλές έχουν αναδείξει και ένα πιο άμεσο ερώτημα: πώς θα προστατευθούν οι εγκαταστάσεις που καθιστούν δυνατή αυτή την πρόσβαση.
Η Αθήνα αξιοποιεί τις δικές της δυνατότητες αντιαεροπορικής άμυνας για να προσφέρει μέρος αυτής της προστασίας. Επομένως, η μεταφορά μιας ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στην Κρήτη προσθέτει ακόμη μία διάσταση σε μια σχέση που παραδοσιακά συνδεόταν με την παραχώρηση εδάφους και στρατιωτικής πρόσβασης.
Επιπλέον, η σύγκρουση με το Ιράν έχει αναγκάσει την Ελλάδα να διαχειριστεί τις στρατιωτικές δεσμεύσεις της και σε άλλες περιοχές. Τέσσερα ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη και η φρεγάτα Νικηφόρος Φωκάς παραμένουν στην Κύπρο, ενώ η Αθήνα έχει δηλώσει ότι θα μπορούσε να παράσχει υποστήριξη αντιαεροπορικής άμυνας στη Βουλγαρία, εφόσον το ζητήσει η Σόφια. Η φρεγάτα Κίμων πραγματοποίησε επίσης την πρώτη επίσκεψή της στις ναυτικές εγκαταστάσεις της Σούδας στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, έχοντας αναπτυχθεί στην Κύπρο νωρίτερα μέσα στο έτος. Η επίσκεψή της δείχνει πώς εντάσσεται η Κρήτη στην ευρύτερη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα διατηρεί επίσης μια πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία από το 2021, για την προστασία του λιμανιού και των ενεργειακών εγκαταστάσεων στο Γιανμπού. Οι ελληνικές δυνάμεις εκεί έχουν χρησιμοποιήσει τουλάχιστον δέκα πυραύλους αναχαίτισης κατά βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η Αθήνα επανεξετάζει πλέον την αποστολή σε μηνιαία βάση, με την ισχύουσα εντολή να διαρκεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 και να αναμένεται ακόμη μία σύντομη παράταση.
Η απόφαση δεν αφορά μόνο το αν θα παραμείνει η πυροβολαρχία στη Σαουδική Αραβία. Η Ελλάδα πιέζει το Ριάντ να συμβάλει στη χρηματοδότηση μιας αναβάθμισης των συστημάτων Patriot, ύψους περίπου 400 εκατομμυρίων δολαρίων, και να αντικαταστήσει τους πυραύλους αναχαίτισης που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της αποστολής. Με άλλη μία πυροβολαρχία Patriot να προστατεύει πλέον τη Σούδα και τις απαιτήσεις για την ελληνική αντιαεροπορική άμυνα να αυξάνονται πιο κοντά στην ελληνική επικράτεια, η Αθήνα έχει λόγους να επανεξετάσει για πόσο διάστημα μπορεί να διατηρεί μία από τις πυροβολαρχίες της στο εξωτερικό.
Η Ελλάδα χρησιμοποιεί πλέον δικούς της στρατιωτικούς πόρους για να συμβάλει στην προστασία εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν οι αμερικανικές δυνάμεις.
Η Ελλάδα διαθέτει περιορισμένα μέσα αντιαεροπορικής άμυνας, τα οποία καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξανόμενες απαιτήσεις. Πρέπει να υπερασπίζεται την επικράτειά της, ενώ παράλληλα υποστηρίζει την Κύπρο και άλλους περιφερειακούς εταίρους και προστατεύει υποδομές που χρησιμοποιούν αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις. Καθώς οι απειλές μεταβάλλονται στην περιοχή, η Αθήνα πρέπει να αποφασίσει πού είναι περισσότερο αναγκαία αυτά τα μέσα.
Η μεταφορά από την Κάρπαθο έχει επιπτώσεις και στο Αιγαίο. Η Τουρκία χαιρέτισε την απομάκρυνση των Patriot και τη συνέδεσε με τις αντιρρήσεις της για τη στρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών. Η Αθήνα απέρριψε αυτή την ερμηνεία. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι η Ελλάδα αποφασίζει πού θα αναπτύσσει τις ένοπλες δυνάμεις της και εξακολουθεί να μπορεί να προστατεύει την επικράτειά της.
Για την Ουάσιγκτον, η ανάπτυξη των Patriot προσθέτει ακόμη ένα στοιχείο στη σχέση της με την Αθήνα, καθώς η Ελλάδα χρησιμοποιεί πλέον δικούς της στρατιωτικούς πόρους για να συμβάλει στην προστασία εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν οι αμερικανικές δυνάμεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν από τους Ευρωπαίους συμμάχους τους να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα.
