16 Ιουλίου 2026
David Altheide
Πηγή φωτογραφίας: SVG του Notwist. Το σύμβολο απεικονίστηκε για πρώτη φορά από τον Thomas W. Benton σε αφίσα του 1970 — Κοινό κτήμα
Η αντικουλτούρα της Αμερικής έχει ανατραπεί από τη «γκόνζο διακυβέρνηση» της κυβέρνησης Τραμπ. Το 1970, ο Charles Reich υποστήριξε —αρχικά σε άρθρο του στο New Yorker και στη συνέχεια σε βιβλίο του— ότι συντελούνταν «Το πρασίνισμα της Αμερικής» (The Greening of America). Το άρθρο στο New Yorker ξεκινούσε ως εξής:
Μια επανάσταση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεν μοιάζει με τις επαναστάσεις του παρελθόντος. Πηγάζει από το άτομο και τον πολιτισμό και, αν πετύχει, θα αλλάξει την πολιτική δομή μόνο ως τελική της πράξη. Δεν θα χρειαστεί βία για να επικρατήσει και δεν μπορεί να αναχαιτιστεί επιτυχώς με τη βία. Εξαπλώνεται ήδη με εκπληκτική ταχύτητα και οι νόμοι, οι θεσμοί και οι κοινωνικές μας δομές μεταβάλλονται ως συνέπειά της. Το τελικό της δημιούργημα θα μπορούσε να είναι μια ανώτερη λογική, μια πιο ανθρώπινη κοινότητα και ένα νέο, απελευθερωμένο άτομο. Αυτή είναι η επανάσταση της νέας γενιάς.
Γράφοντας σε μια μεταβατική εποχή αντιπολεμικών διαδηλώσεων, «χίπηδων» και φοιτητικών εξεγέρσεων, ο Reich υποστήριξε ότι οι νέοι καθοδηγούνταν από τη «Συνείδηση 3» — η οποία «επιδιώκει την αποκατάσταση των άυλων στοιχείων της ανθρώπινης ύπαρξης, στοιχείων όπως το φυσικό περιβάλλον και η πνευματικότητα, τα οποία παραμερίστηκαν μέσα στη φρενήρη πορεία της υλικής ανάπτυξης».
Αυτός ο προσανατολισμός αντικατέστησε τον ατομικισμό και την κυριαρχία του καταναλωτισμού, του κορπορατισμού και του κρατικού ελέγχου που χαρακτήριζαν τη «Συνείδηση 1» και τη «Συνείδηση 2». Το μέλλον, υποστήριζε, θα έδινε έμφαση στη μεγαλύτερη ελευθερία, στους λιγότερους οικονομικούς περιορισμούς και στην ανοχή ενός προσωπικού Αμερικανικού Ονείρου, αντί ενός ονείρου κατευθυνόμενου από τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Για τον Reich και τους αναγνώστες του, αυτό συνεπαγόταν υποστήριξη προοδευτικών ιδεών και πολιτικών, οι οποίες στηρίζονταν στη σκέψη των κοινωνικών επιστημών σχετικά με τη φυλετική, εθνοτική και έμφυλη συμπερίληψη· ανησυχία για τις παρεμβάσεις του κράτους —όπως η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και ο πόλεμος του Βιετνάμ— και ενδιαφέρον για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος —όπως εκφραζόταν μέσω της «Ημέρας της Γης» και της ανησυχίας για την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Πολλές από αυτές τις προτιμήσεις είχαν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται και, σε διαφορετικό βαθμό, υιοθετήθηκαν κατά τα επόμενα πενήντα χρόνια. Η ατζέντα της αντικουλτούρας είχε μετατραπεί σε κυρίαρχη κουλτούρα, καθώς οι θεσμικές αλλαγές στη θρησκεία, στα μέσα ενημέρωσης, στην εκπαίδευση, στις επιχειρήσεις, στον αθλητισμό και στην κυβέρνηση αντανακλούσαν πολλές από αυτές τις αξίες.
Δεν άρεσε, όμως, σε όλους η νέα καθεστηκυία τάξη. Η «Συνείδηση 1» και η «Συνείδηση 2» περίμεναν στα παρασκήνια, έτοιμες να βρεθούν στο επίκεντρο υπό την καθοδήγηση του Donald Trump. Η καθεστηκυία τάξη —ιδίως όπως εποπτευόταν από ένα θεσμικό σύστημα, καθοδηγούμενο από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, το οποίο παρείχε περισσότερες ατομικές επιλογές, για παράδειγμα ως προς τη σεξουαλικότητα, την άμβλωση και την εθνοτική και φυλετική συμπερίληψη— θεωρήθηκε διεφθαρμένη.
Θεωρήθηκε επίσης αντίθετη προς την ανακαινισμένη, σκονισμένη αφήγηση της «αληθινής Αμερικής», την οποία προωθούσαν τα επιχειρηματικά συμφέροντα: μιας Αμερικής που, σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, είχε υποβαθμιστεί από τη φιλελεύθερη σκέψη και την υποστηριζόμενη από το κράτος αυθάδεια. Χρειαζόταν, επομένως, μια νέα αντικουλτούρα.
Ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του υποσχέθηκαν μια δεξιά αντικουλτούρα, η οποία αμφισβητούσε καθιερωμένους κανόνες και παγιωμένες αντιλήψεις γύρω από τη διακυβέρνηση. Πρότειναν μια ατζέντα «γκόνζο διακυβέρνησης», με στόχο την ανατροπή των αρχών, των κατεστημένων δομών, της γνώσης, των οπτικών και των γεγονότων που διέπουν τον σύγχρονο κόσμο.
Οι πολιτικές, οι εκτελεστικές ενέργειες και οι νομοθετικές προτάσεις της κυβέρνησης Τραμπ αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αρχές της καθημερινής ζωής, οι οποίες εδράζονται στην πολιτισμική και πρακτική λογική των φυσικών επιστημών, της θρησκείας, των κοινωνικών επιστημών και της ιστορίας. Παραθέτω ορισμένα παραδείγματα.
Επιστήμη / Ιατρική επιστήμη
Η κυβέρνηση Τραμπ εξακολουθεί να αρνείται βασικές επιστημονικές διαδικασίες, αρχές και πορίσματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια πολλών εμβολίων, περικόπτοντας παράλληλα τη χρηματοδότηση της έρευνας προς τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH), το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (NSF) και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC). Ο Τραμπ έχει επίσης διορίσει μη επιστήμονες σε σημαντικές θέσεις εποπτείας της δημόσιας υγείας, μεταξύ των οποίων τον Robert F. Kennedy Jr. ως υπουργό Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ.
Φυσικές επιστήμες
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ, όπως και οι περισσότεροι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές, αρνούνται ότι το CO₂ —το διοξείδιο του άνθρακα— είναι επιβλαβές για το περιβάλλον, καθώς και ότι οι εκπομπές που προέρχονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, τη βιομηχανία και τα αυτοκίνητα βλάπτουν την ατμόσφαιρα με τρόπους που συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη και στην κλιματική αλλαγή, επηρεάζοντας την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τα καιρικά φαινόμενα, τη γεωργία κ.ά.
Αυτή η πολιτική πεποίθηση υποστηρίζεται από ηγετικά στελέχη του Κογκρέσου, τα οποία διαθέτουν ανώτατους πανεπιστημιακούς τίτλους —μεταξύ άλλων και στη Νομική— και γνωρίζουν από τις σπουδές τους αυτή τη βασική χημική διεργασία, όπως και άλλες επιδράσεις και αρχές των φυσικών επιστημών.
Εξαίρεση σε αυτή την περιφρόνηση των βασικών αρχών των φυσικών επιστημών αποτελούν η πυραυλική τεχνολογία, τα όπλα και οι εξοπλισμοί, τους οποίους υποστηρίζουν οι αξιωματούχοι του Τραμπ, επειδή συνάδουν με το ενδιαφέρον τους για τη διεξαγωγή πολέμων και την επίδειξη ισχύος στην εξωτερική πολιτική.
Κοινωνικές επιστήμες / Ποινική δικαιοσύνη
Παρά τις έρευνες δεκαετιών που τεκμηριώνουν τις επιβλαβείς συνέπειες των φυλετικών, εθνοτικών και έμφυλων διακρίσεων στις ευκαιρίες των μειονοτικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών, οι αξιωματούχοι του Τραμπ επιτίθενται στις πολιτικές και στα προγράμματα καταπολέμησης των προκαταλήψεων και των διακρίσεων και τα ακυρώνουν, χαρακτηρίζοντάς τα «woke πολιτικές».
Παράλληλα, απαξιώνουν —και θέτουν εκτός νόμου— μέτρα και πρωτοβουλίες για τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη (DEI) στις ένοπλες δυνάμεις, ενώ επιβάλλουν τη διακοπή τους από τα πανεπιστήμια και από πολλές επιχειρήσεις που λαμβάνουν ομοσπονδιακή χρηματοδότηση.
Επιπλέον, έρευνες δεκαετιών δείχνουν ότι οι μαύροι και οι ισπανόφωνοι υφίστανται σε δυσανάλογο βαθμό άδικη μεταχείριση από τους φορείς του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων και των φυλακών.
Ακόμη, μολονότι είναι επαρκώς τεκμηριωμένο ότι οι μεταναστευτικές ομάδες εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας από τον γηγενή πληθυσμό, οι αξιωματούχοι του Τραμπ ισχυρίζονται ψευδώς ότι οι μετανάστες είναι εγκληματίες και πρέπει να απελαθούν, ακόμη και όταν βρίσκονται νόμιμα στη χώρα —για παράδειγμα, ως κάτοχοι Πράσινης Κάρτας ή εν αναμονή της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου τους.
Μαθηματικά
Ο πρόεδρος Τραμπ διατυπώνει επανειλημμένα ισχυρισμούς που περιέχουν λανθασμένους αριθμούς και «γεγονότα». Ένα από τα πιο εξόφθαλμα παραδείγματα είναι η λανθασμένη χρήση των ποσοστών.
Αναφερόμενος στις μειώσεις των τιμών των φαρμάκων σε έναν ιστότοπο, τον TrumpRx, δήλωσε:
«Διαπραγματεύτηκα απευθείας με τις φαρμακευτικές εταιρείες και με ξένες χώρες […] προκειμένου να μειώσω τις τιμές των φαρμάκων και των φαρμακευτικών προϊόντων έως και κατά 400%, 500%, ακόμη και 600%.»
Φυσικά, κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες θα πλήρωναν τους καταναλωτές. Ωστόσο, ο προστατευόμενός του, Robert F. Kennedy, υποστήριξε ότι ο πρόεδρος «έχει διαφορετικό τρόπο υπολογισμού».
Κατά τη διάρκεια ακρόασης στη Γερουσία, ο Kennedy προσπάθησε να υπερασπιστεί τον εσφαλμένο ισχυρισμό:
«Υπάρχουν δύο τρόποι για να το υπολογίσει κανείς».
Ισχυρίστηκε ακόμη:
«Θα μπορούσατε να πείτε ότι πρόκειται για μείωση κατά 80% […] Ή θα μπορούσατε να πείτε ότι πρόκειται για μείωση κατά 1.000%. Μπορείτε να πείτε ό,τι θέλετε».
Θρησκεία
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον Ιησού σε διάφορες αναρτήσεις του στο Truth Social. Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος Vance και ο υπουργός Άμυνας Hegseth έχουν απορρίψει τις απόψεις ειδικών σε θρησκευτικά ζητήματα —μεταξύ των οποίων και του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄— υποστηρίζοντας ότι οι βιβλικές Γραφές δικαιολογούν τη συμμετοχή πολεμιστών σε πολέμους.
Ο Πάπας επέπληξε τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Pete Hegseth, επειδή χρησιμοποίησε χριστιανική ρητορική για να δικαιολογήσει τον πόλεμο στο Ιράν, δηλώνοντας ότι ο Θεός απορρίπτει τις προσευχές ηγετών «των οποίων τα χέρια είναι γεμάτα αίμα».
Ο Πάπας τόνισε ότι ο Ιησούς απορρίπτει τη βία, ερχόμενος σε αντίθεση με τις εκκλήσεις του Hegseth για «συντριπτική βία» στο όνομα του Θεού. Ο Hegseth απέρριψε την κριτική, λέγοντας ότι «ο Πάπας θα κάνει αυτό που κάνει». Ο Vance πρόσθεσε ότι ο Πάπας θα πρέπει «να είναι προσεκτικός όταν μιλά για θεολογία».
Εσωτερικό και διεθνές δίκαιο
Ως ο ανώτατος αιρετός αξιωματούχος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο πρόεδρος Τραμπ αναμένεται να τηρεί και να σέβεται τον νόμο.
Ο πρόεδρος έχει εκδώσει πολυάριθμα παράνομα εκτελεστικά διατάγματα, τα οποία αφορούν, μεταξύ άλλων, την ιθαγένεια βάσει γέννησης, τη διεξαγωγή των εκλογών, την απόλυση ομοσπονδιακών υπαλλήλων και γενικών επιθεωρητών, την επιβολή κυρώσεων σε αξιωματούχους του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ), καθώς και παράνομους δασμούς.
Επιπλέον, αρκετές από τις εντολές του έχουν παραβιάσει το διεθνές δίκαιο —όπως η εισβολή στη Βενεζουέλα, η εντολή προς τις ένοπλες δυνάμεις να σκοτώσουν περισσότερους από 200 ανθρώπους σε διεθνή ύδατα και η έναρξη ενός απρόκλητου πολέμου με το Ιράν.
Ευπρέπεια και χυδαιολογία στον δημόσιο λόγο
Τέλος, μολονότι οι πολιτισμικές προτιμήσεις μεταβάλλονται εμφανώς, εξακολουθεί να αναμένεται από τους αιρετούς αντιπροσώπους και τους κρατικούς αξιωματούχους να επιδεικνύουν έναν στοιχειώδη βαθμό ευπρέπειας, καλαισθησίας και πολιτισμένης συμπεριφοράς κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
Αν και τα υβριστικά σχόλια που καταγράφονται περιστασιακά από κάποιο «ανοιχτό μικρόφωνο» συνήθως συγχωρούνται, η κοινή γνώμη εξακολουθεί να αποδοκιμάζει την απροκάλυπτη περιφρόνηση των κανόνων που αφορούν τη χυδαιολογία στον δημόσιο λόγο.
Ο Donald Trump έχει παραβιάσει επανειλημμένα αυτόν τον κανόνα, χλευάζοντας αντιπάλους και δημοσιογράφους με προσβλητικά παρατσούκλια, όπως «Νυσταγμένος Τζο», «Διεφθαρμένος Τζο», «Ποκαχόντας», «Ντικ του Ντα Νανγκ», «Διεφθαρμένη Χίλαρι», «Χοντρό παλιοτόμαρο», «Σκουλήκι Χάγκερμαν» και «Ψεύτης Τάπερ», μεταξύ άλλων.
Η USA Today αναφέρει ότι ο Τραμπ χρησιμοποίησε ύβρεις περισσότερες από 1.700 φορές μόνο κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας το 2024. Ίσως η πιο ολέθρια δημόσια έκφραση χυδαιολογίας του ήταν μια ανάρτηση στο Truth Social, με την οποία καταφερόταν εναντίον Ιρανών αξιωματούχων επειδή δεν συμμορφώνονταν με τους όρους που είχε θέσει ο πρόεδρος για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν:
«Η Τρίτη θα είναι η Ημέρα των Ηλεκτροπαραγωγικών Σταθμών και η Ημέρα των Γεφυρών, όλα μαζί σε μία ημέρα, στο Ιράν. Δεν θα έχει υπάρξει ποτέ τίποτε παρόμοιο!!!» έγραψε στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Truth Social. «Ανοίξτε τα γαμημένα Στενά, παλαβοί μπάσταρδοι, αλλιώς θα ζείτε στην Κόλαση — ΑΠΛΩΣ ΠΕΡΙΜΕΝΕΤΕ ΚΑΙ ΘΑ ΔΕΙΤΕ! Δόξα στον Αλλάχ».
Η σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και στις πολιτισμικές προτιμήσεις εξακολουθεί να υφίσταται. Η αντικουλτούρα της δεκαετίας του 1970 είχε περισσότερες αποχρώσεις και δεν διέθετε ποτέ την υποστήριξη της πολιτικής ηγεσίας που διαθέτει ο Τραμπ κατά την επίθεσή του στους καθιερωμένους κανόνες και στις πολιτικές των τελευταίων πενήντα ετών.
Η αισιοδοξία του Reich σχετικά με τους θεμελιώδεις μετασχηματισμούς της αμερικανικής κουλτούρας συνάντησε πολιτικές και ρητορικές αντιδράσεις. Και μολονότι οι αρνητικές πολιτικές και η σκληρή ρητορική της κυβέρνησης Τραμπ έχουν επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο εσωτερικό δικαστικό και πολιτικό πεδίο, καθώς και στην εξωτερική πολιτική, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν εγκρίνουν τις προσπάθειές της να μεταβάλει την αμερικανική κουλτούρα.
Παρ’ όλα αυτά, η αντικουλτούρα της δεκαετίας του 1970 ανέτρεψε πολλές παγιωμένες αντιλήψεις γύρω από τις προσωπικές σχέσεις και την κοινωνική ευθύνη. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η «γκόνζο διακυβέρνηση» του Τραμπ μπορεί να αποδειχθεί βιώσιμη σε βάθος χρόνου.
Ο David L. Altheide είναι ομότιμος διακεκριμένος καθηγητής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνας. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του είναι το Gonzo Governance: The Media Logic of Donald Trump («Γκόνζο διακυβέρνηση: Η μιντιακή λογική του Donald Trump», 2023).
