Η μεγάλη λεηλασία των συντάξεων

Η περίοδος από το 2010 έως και τα επόμενα χρόνια ήταν μία από τις πιο δύσκολες στην ιστορία του ελληνικού ασφαλιστικού συστήματος. Οι συντάξεις μειώθηκαν διαδοχικά, με διαφορετικούς νόμους και διαφορετικούς τρόπους. Οι επιπτώσεις ήταν ιδιαίτερα αισθητές στους συνταξιούχους με μεσαίες και υψηλές αποδοχές, αλλά και σε όσους είχαν συνταξιοδοτηθεί σε μικρή ηλικία.

Το 2010, με τον Ν. 3845/2010, περιορίστηκαν δραστικά τα Δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας: οι δύο πρόσθετες συντάξεις αντικαταστάθηκαν αρχικά από συνολικά επιδόματα 800 ευρώ τον χρόνο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Παράλληλα, με τον Ν. 3863/2010 θεσπίστηκε η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων για υψηλότερες συντάξεις.

Το 2011 ήρθαν νέες μειώσεις. Ο Ν. 4024/2011 προέβλεψε, μεταξύ άλλων, μείωση 40% στο τμήμα της κύριας σύνταξης πάνω από τα 1.000 ευρώ για συνταξιούχους κάτω των 55 ετών, ενώ για τους υπόλοιπους προβλέφθηκε μείωση 20% στο τμήμα πάνω από τα 1.200 ευρώ.

Το 2012 ήταν ένα ακόμη μεγάλο κύμα περικοπών. Ο Ν. 4093/2012 επέβαλε μειώσεις 5%, 10%, 15% και 20%, ανάλογα με το συνολικό ύψος των συντάξεων και των συναφών παροχών. Παράλληλα, καταργήθηκαν οριστικά τα εναπομείναντα Δώρα.

Ακολούθησε ο Ν. 4387/2016, γνωστός ως «νόμος Κατρούγκαλου». Δεν ήταν απλώς μια νέα οριζόντια περικοπή. Άλλαξε τον τρόπο υπολογισμού των νέων συντάξεων, καθιερώνοντας την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη και υπολογίζοντας τις συντάξιμες αποδοχές με βάση τον ασφαλιστικό χρόνο από το 2002 και μετά. Για πολλούς παλαιούς συνταξιούχους έγινε επανυπολογισμός και προέκυψε η λεγόμενη «προσωπική διαφορά». Η μεγάλη παγίδα σε βάρος των συνταξιούχων που έστησε ο ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΣ

Ωστόσο, η εικόνα δεν σταμάτησε εκεί. Με τον Ν. 4670/2020 βελτιώθηκαν οι συντελεστές αναπλήρωσης για όσους είχαν πάνω από 30 έτη ασφάλισης, με αποτέλεσμα να δοθούν αυξήσεις και αναδρομικά σε εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους.

Έτσι διαμορφώθηκε η σημερινή εικόνα: οι συνταξιούχοι υπέστησαν μέσα σε λίγα χρόνια πολλαπλές και διαφορετικές μειώσεις, ενώ καταργήθηκαν οριστικά τα Δώρα. Αυτό είναι το ασφαλές ιστορικό συμπέρασμα: δεν υπήρξε μία μόνο περικοπή, αλλά μια διαδοχική αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος μέσα σε λίγα χρόνια.

Ποιος κυβέρνησε και ποιος νομοθέτησε τις μεγάλες αλλαγές

2010 κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου: Πρωθυπουργός ήταν ο Γιώργος Παπανδρέου και υπουργός Οικονομικών ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου. Με τον Ν. 3845/2010 θεσπίστηκαν τα πρώτα μέτρα του Μνημονίου, ενώ ακολούθησαν οι πρώτες μεγάλες παρεμβάσεις στις συντάξεις.

2011 κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου: Στα μέτρα του ασφαλιστικού πρωταγωνίστησε ως υπουργός Εργασίας ο Γιώργος Κουτρουμάνης, ενώ υπουργός Οικονομικών ήταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος από τον Ιούνιο του 2011. Ο Ν. 4024/2011 περιέλαβε σημαντικές περικοπές στις συντάξεις.

2012–2013 – κυβέρνηση Αντώνη Σαμαρά και Β. Βενιζέλου: Πρωθυπουργός ήταν ο Αντώνης Σαμαράς, υπουργός Οικονομικών ο Γιάννης Στουρνάρας και υπουργός Εργασίας ο Γιάννης Βρούτσης. Ο Ν. 4093/2012 επέφερε νέες κλιμακωτές μειώσεις και κατήργησε οριστικά τα Δώρα των συνταξιούχων. Ειδικά οι συντάξεις των στρατιωτικών λεηλατήθηκαν .

2016 κυβέρνηση Αλέξη Τσίπρα: Πρωθυπουργός ήταν ο Αλέξης Τσίπρας και υπουργός Εργασίας ο Γιώργος Κατρούγκαλος. Ο Ν. 4387/2016 αναμόρφωσε συνολικά το ασφαλιστικό σύστημα, εισάγοντας μεταξύ άλλων τον διαχωρισμό της σύνταξης σε εθνική και ανταποδοτική και νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων. Ο ΝΟΜΟΣ ΚΑΤΡΟΥΓΚΑΛΟΥ – ΤΣΙΠΡΑ ο χειρότερος νόμος, αφού καταδίκασε τους συνταξιούχους , ειδικά του ιδιωτικού τομέα, σε συντάξεις πείνας και εξαθλίωσης.

Την πολιτική ευθύνη είχε η εκάστοτε κυβέρνηση και τη νομοθετική ευθύνη ασκούσε η Βουλή, ενώ οι αρμόδιοι υπουργοί εισηγούνταν και υπέγραφαν τα σχετικά νομοθετήματα.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό παράδοξο. Οι συνταξιούχοι που είδαν τις συντάξεις τους να περικόπτονται δραστικά και απο 40 μέχρι και 60%!!!. Τα Δώρα να καταργούνται και το εισόδημά τους να συρρικνώνεται, δεν έζησαν μια λογιστική προσαρμογή, σε πολλές περιπτώσεις έζησαν μια βίαιη ανατροπή της καθημερινότητάς τους. Για ανθρώπους που εργάστηκαν μια ολόκληρη ζωή, η σύνταξη μετατράπηκε από εγγύηση αξιοπρέπειας σε διαρκή αγώνα για την κάλυψη βασικών αναγκών.

Κι όμως, οι πολιτικές δυνάμεις που κυβέρνησαν στις κρίσιμες εκείνες περιόδους εξακολουθούν να ζητούν την ψήφο των ίδιων ανθρώπων για να επιστρέψουν στην εξουσία. Εκεί ακριβώς αρχίζει το ζήτημα της πολιτικής λογοδοσίας. Διότι η εξουσία μπορεί να επικαλείται την κρίση, τα Μνημόνια και τις δημοσιονομικές ανάγκες. Δεν μπορεί όμως να απαιτεί από την κοινωνία να ξεχάσει το τίμημα που πλήρωσε.

Όταν ένας συνταξιούχος μετρά τα ευρώ για φάρμακα, λογαριασμούς και τρόφιμα, ενώ εκείνοι που αποφάσισαν τις περικοπές ζητούν ξανά την ψήφο του, η πολιτική μνήμη γίνεται ζήτημα δημοκρατίας. Η ψήφος δεν είναι λευκή επιταγή. Και η εξουσία δεν είναι δικαίωμα που ανανεώνεται χωρίς λογοδοσία. Διαφορετικά, η απαίτηση για νέα ψήφο, μετά από μια τόσο βαριά κοινωνική επιβάρυνση, δικαιολογημένα προκαλεί το ερώτημα: πολιτικό θράσος ή πολιτική λήθη;