Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι μια αμερικανική «αρμάδα» κατευθύνεται προς την περιοχή του Περσικού Κόλπου δεν είναι απλώς ρητορική επίδειξη ισχύος. Αντανακλά μια χειροπιαστή στρατιωτική μετακίνηση – με επίκεντρο ένα αεροπλανοφόρο και συνοδευτικά πλοία – που έρχεται να «κουμπώσει» πάνω σε μια εξαιρετικά εύφλεκτη συγκυρία: βαριά εσωτερική κρίση στο Ιράν, διεθνείς καταγγελίες για καταστολή, και μια αμοιβαία κλιμάκωση δηλώσεων που περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών.
Τι ακριβώς πάει προς την περιοχή
Σύμφωνα με το Associated Press, ο πυρήνας της δύναμης είναι το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln μαζί με τρία συνοδευτικά αντιτορπιλικά, τα οποία αποχώρησαν από τη Νότια Σινική Θάλασσα και κατευθύνθηκαν δυτικά. Αξιωματούχος του Ναυτικού (ανώνυμα, λόγω φύσης κινήσεων) δήλωσε ότι η ομάδα κρούσης βρίσκεται ήδη στον Ινδικό Ωκεανό. Η ίδια η επιλογή του Ινδικού (και όχι άμεση είσοδος στον κλειστό χώρο του Περσικού) είναι επιχειρησιακά λογική: προσφέρει ευελιξία, δυνατότητα αεροπορικών επιχειρήσεων και ταυτόχρονα μειώνει τον κίνδυνο «εγκλωβισμού» σε στενά και μικρές αποστάσεις.
Αμυντικές αναλύσεις επισημαίνουν ότι η συγκέντρωση δυνάμεων δεν αφορά μόνο το ναυτικό σκέλος: παράλληλα ρέουν πρόσθετες ικανότητες αεράμυνας στην περιοχή, κάτι που παραπέμπει σε σχεδιασμό αποτροπής έναντι πιθανών επιθέσεων σε αμερικανικές βάσεις και υποδομές συμμάχων.
Γιατί τώρα: το ιρανικό εσωτερικό ως επιταχυντής
Η κίνηση αυτή “πατά” πάνω στο γεγονός ότι το Ιράν περνά μια περίοδο έντονης αναταραχής, με διεθνή δημοσιεύματα να μιλούν για χιλιάδες νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει έντονη ανησυχία για συνοπτικές εκτελέσεις και βαριά καταστολή. Ο Τραμπ συνδέει ρητορικά την αποστολή της δύναμης με την παρακολούθηση της Τεχεράνης και την ανάγκη «να μη συμβεί κάτι».
Στο Reuters, το αφήγημα είναι πιο γειωμένο: η «αρμάδα» παρουσιάζεται ως μετακίνηση του USS Abraham Lincoln από το θέατρο Ασίας/Ειρηνικού προς τη Μέση Ανατολή, σε ένα περιβάλλον όπου ο Τραμπ εμφανίζεται να λέει ότι «θα προτιμούσε να μη συμβεί τίποτα», αφήνοντας όμως ανοιχτές επιλογές.
Η ιρανική απάντηση: «κάθε επίθεση = ολοκληρωτικός πόλεμος»
Εδώ βρίσκεται το πιο επικίνδυνο σημείο. Όταν μια πλευρά δηλώνει ότι οποιαδήποτε επίθεση – ακόμη και περιορισμένη – θα λογιστεί ως “all-out war”, μειώνει δραματικά το περιθώριο για «ελεγχόμενη» κλιμάκωση. Αυτό είναι το κλασικό μοτίβο που κάνει τα επεισόδια να ξεφεύγουν: ένα drone, μια παρενόχληση πλοίου, ένα λάθος στον υπολογισμό, και ξαφνικά κανείς δεν μπορεί να «κάνει πίσω» χωρίς να χάσει αξιοπιστία.
Περσικός Κόλπος ή ευρύτερη ζώνη;
Η δημόσια κουβέντα μένει στο σύνθημα «πάει στον Περσικό». Όμως στρατιωτικά, οι ΗΠΑ συχνά προτιμούν να επιχειρούν από την Αραβική Θάλασσα/Ινδικό και να κρατούν τον Περσικό ως επιλογή, όχι ως υποχρέωση. Το αεροπλανοφόρο και τα συνοδευτικά μπορούν να λειτουργήσουν ως πλατφόρμα:
-
αεροπορικών αποστολών επιτήρησης και αποτροπής,
-
προστασίας ναυσιπλοΐας,
-
και, εφόσον απαιτηθεί, πλήγματος σε βάθος (χωρίς να μπει το σύνολο της δύναμης σε πιο επικίνδυνους γεωγραφικούς περιορισμούς).
Η πρώτη «ψύχραιμη» ένδειξη κινδύνου: αντιδρά η πολιτική αεροπορία
Όταν η ένταση ανεβαίνει πραγματικά, δεν το δείχνουν μόνο οι δηλώσεις. Το δείχνουν και οι εταιρείες που τιμολογούν ρίσκο. Το Reuters μετέδωσε ότι η KLM αποφάσισε να αποφεύγει μεγάλα τμήματα του εναέριου χώρου στη Μέση Ανατολή και να αναστείλει/περιορίσει δρομολόγια προς προορισμούς όπως Ντουμπάι και Ριάντ, ακριβώς λόγω αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων. Αυτό δεν σημαίνει «πόλεμος αύριο», σημαίνει όμως ότι ένα κομμάτι της αγοράς βλέπει πιθανότητα σοβαρού επεισοδίου.
Τα βασικά σενάρια των επόμενων ημερών
Με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα (πρακτορεία, κινήσεις και δηλώσεις), τα σενάρια είναι τέσσερα:
-
Καθαρή αποτροπή – χωρίς χτύπημα.
Το πιθανότερο βραχυπρόθεσμα: η δύναμη φτάνει/παίρνει θέση, ανεβαίνουν οι περιπολίες και ανοίγουν (ή συνεχίζονται) παρασκηνιακά κανάλια πίεσης. -
Επεισόδιο χαμηλής έντασης.
Παρενοχλήσεις στη θάλασσα, drones, αψιμαχίες “κάτω από το κατώφλι” που όμως μπορούν να στραβώσουν γρήγορα λόγω της ιρανικής γραμμής «κάθε επίθεση = πόλεμος». -
Περιορισμένη ενέργεια/πλήγμα.
Εδώ αρχίζει το πραγματικό ρίσκο. Αν γίνει, η Τεχεράνη έχει ήδη προαναγγείλει ότι θα το αντιμετωπίσει ως γενικευμένη επίθεση, άρα αυξάνεται η πιθανότητα κύκλου αντιποίνων. -
Ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση.
Το “κακό” σενάριο: εμπλοκή συμμάχων, επιθέσεις σε βάσεις, κίνδυνοι στη ναυσιπλοΐα, και αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομία/ενέργεια.
Εκτίμηση
Ο όρος «αρμάδα» είναι σκόπιμα υπερτονισμένος για εσωτερική και διεθνή κατανάλωση. Όμως πίσω από τη ρητορική υπάρχει πραγματική μετακίνηση ισχύος που αυξάνει την αποτρεπτική δυνατότητα των ΗΠΑ – και ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο ατυχήματος. Σε τέτοιες φάσεις, ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι η «πρόθεση για πόλεμο», αλλά το λάθος, η παρεξήγηση και η παγίδευση σε δηλώσεις απόλυτου χαρακτήρα.
