Καθώς οι θάλασσες ανυψώνονται σε έναν κόσμο που θερμαίνεται, η προέλαση της ακτογραμμής αναδιαμορφώνει την καθημερινή ζωή εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, συνιστώντας μια κλιμακούμενη και άνισα κατανεμημένη απειλή για την υγεία και την ευημερία.¹ Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας εντείνει τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες στην υγεία, δημιουργεί νέα πρότυπα νόσου, επιταχύνει τον εκτοπισμό πληθυσμών και διαβρώνει τα κοινωνικά, πολιτισμικά και οικολογικά θεμέλια της υγείας. Οι επιπτώσεις και οι κίνδυνοι κατά μήκος των χαμηλού υψομέτρου ακτών αυξάνονται, περιλαμβάνοντας απώλεια γης και μέσων βιοπορισμού, τραύμα και κακώσεις από παράκτιες πλημμύρες και καταιγιδικά κύματα, αυξημένη μετάδοση υδατογενών και διαβιβαστικών νόσων καθώς καταρρέουν τα συστήματα αποχέτευσης, μόλυνση των αποθεμάτων γλυκού νερού, διατάραξη της επισιτιστικής και διατροφικής ασφάλειας, εντεινόμενο οικολογικό άγχος, καθώς και βαθιά βλάβη στα οικοσυστήματα και σε πολλαπλά είδη.²–⁴ Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας σπανίως δρα μεμονωμένα· αντιθέτως, συμπλέκεται με άλλους κλιματικούς κινδύνους, δημιουργώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις και λειτουργώντας ως ισχυρός πολλαπλασιαστής των κλιματικών ευαλωτοτήτων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Μοντέλα υψομετρικής προσομοίωσης υπό σενάρια υψηλών εκπομπών δείχνουν ότι έως και 410 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να ζουν έως το 2100 σε γη που θα βρίσκεται κάτω από το όριο της υψηλής παλίρροιας.⁵˒⁶
Τα Μικρά Νησιωτικά Αναπτυσσόμενα Κράτη και οι χώρες της περιοχής του Δυτικού Ειρηνικού βιώνουν ήδη ακραίες επιπτώσεις, παρά τη μηδαμινή συμβολή τους στη δημιουργία των εκπομπών.¹˒⁴ Το 2024, οι Υπουργοί Υγείας του Δυτικού Ειρηνικού κάλεσαν για επείγουσα παγκόσμια προσοχή, βελτιωμένη διακυβέρνηση και επιτάχυνση της δράσης για την προστασία των πληθυσμών από τις συνέπειες της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στην υγεία.⁷ Αυτή η πολιτική εντολή αποτελεί βασική ώθηση για την Επιτροπή του Lancet σχετικά με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, την υγεία και τη δικαιοσύνη, η οποία συγκεντρώνει διεπιστημονική εμπειρογνωμοσύνη από έξι ηπείρους, συμπεριλαμβανομένης και διαγενεακής ηγεσίας.
Η Επιτροπή θα αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αναδιαμορφώνει την υγεία και την ευημερία και εμβαθύνει την αδικία, προτείνοντας εφαρμόσιμες απαντήσεις για κυβερνήσεις, κοινότητες και παγκόσμιους θεσμούς. Θα εξετάσει πώς οι ανερχόμενες θάλασσες μετασχηματίζουν την υγεία και την ευημερία σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και διαγενεακά, καθώς και ποιες αποκρίσεις, θεμελιωμένες στη δικαιοσύνη, στα δικαιώματα και στην αλληλεγγύη, μπορούν να προστατεύσουν όσους ζουν στο όριο του νερού. Το έργο της Επιτροπής καθοδηγείται από τρεις αρχές: τη σύνδεση, τη φαντασία και τη δικαιοσύνη. Η σύνδεση αναγνωρίζει ότι η υγεία, ο πολιτισμός, το περιβάλλον και ο τόπος είναι αδιαχώριστα από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και ουσιώδη για τη διατήρηση διακριτών παραδοσιακών και πολιτισμικών ομάδων, της ταυτότητας και των τρόπων ύπαρξης και γνώσης. Η φαντασία καθιστά δυνατές αποκρίσεις που υπερβαίνουν τα ισχύοντα πλαίσια πολιτικής και επιστήμης, ώστε να περιλάβουν την ανθρώπινη και περιβαλλοντική ευημερία. Η δικαιοσύνη διασφαλίζει ότι οι πληθυσμοί που είναι περισσότερο ευάλωτοι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας θα επηρεάζονται όσο το δυνατόν λιγότερο και, όπου απαιτείται, θα αποζημιώνονται, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως μηχανισμός λογοδοσίας· οι φωνές των κοινοτήτων πρέπει να διαμορφώνουν τόσο την αφήγηση όσο και τις προτεινόμενες λύσεις.
Οι αρχές αυτές καθορίζουν τη δομή και την εντολή πέντε διατομεακών Ομάδων Εργασίας της Επιτροπής. Μετά την εναρκτήρια συνεδρίαση της Επιτροπής στη Σεούλ της Νότιας Κορέας, τον Σεπτέμβριο του 2025, κάθε Ομάδα Εργασίας θα εκπονήσει μια συνολική ανασκόπηση τεκμηρίων, θα ιεραρχήσει τα κενά γνώσης και θα προσδιορίσει τις ανάγκες μοντελοποίησης σε συνεργασία με διεθνείς επιστημονικούς εταίρους. Παράλληλα, οι Ομάδες Εργασίας θα έρθουν σε επαφή με τις πληττόμενες κοινότητες σε διαφορετικές περιφέρειες, θεμελιώνοντας τα τεκμήρια στη βιωμένη εμπειρία και αποτυπώνοντας τις τοπικές προτεραιότητες και πραγματικότητες. Οι Ομάδες αυτές θα οργανωθούν γύρω από τους εξής άξονες: θαλάσσια μοντελοποίηση και επιδημιολογία, συμπεριλαμβανομένων των υδατογενών και άλλων νόσων·²˒⁶˒⁸ πολιτισμός, σύνδεση και τόπος·⁹–¹¹ δίκαιο, πολιτική και δικαιοσύνη, με έμφαση στα υφιστάμενα νομικά εργαλεία και στις μελλοντικές ανάγκες·¹²˒¹³ οικονομία και τεχνολογία·¹⁴˒¹⁵ και, τέλος, ηθική και αξίες.¹⁶˒¹⁷ Το ευρύ φάσμα ακαδημαϊκών ειδικοτήτων των διεθνών μελών της Επιτροπής, σε συνδυασμό με τις διαφορετικές εμπειρίες ζωής τους, αναμένεται να συμβάλει ώστε οι προτεινόμενες στρατηγικές προσαρμογής να είναι δίκαιες, διαγενεακές και εδραιωμένες σε κοινές ηθικές αρχές και αξίες.
Η συμμετοχή των κοινοτήτων βρίσκεται στον πυρήνα του έργου της Επιτροπής. Πολλές παράκτιες και νησιωτικές κοινότητες ζουν ήδη με τις συνέπειες της υφαλμύρινσης, της παράκτιας διάβρωσης και της πολιτισμικής διατάραξης. Μέσα από τη συνάρθρωση της βιωμένης εμπειρίας, των Γνώσεων των Πρώτων Εθνών, των αυτόχθονων επιστημών και των στιβαρών επιστημονικών αναλύσεων, η Επιτροπή επιδιώκει να διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη αποτύπωση των συνεπειών της ανόδου της στάθμης της θάλασσας για την υγεία και την ευημερία, καθώς και των απαιτούμενων λύσεων. Όπως επισημαίνει η επίτροπος ‘Ofa Kaisamy, απαιτείται μια «επαναφαντασίωση του μέλλοντος, με την κοινότητα στον πυρήνα», μέσα από μια σύμπραξη επιστήμης, τοπικής ηγεσίας, πολιτικής δέσμευσης και βιώσιμης χρηματοδότησης, η οποία θα κινητοποιήσει τη δράση και θα προαγάγει την ισότητα στην υγεία.
Η Επιτροπή θα παρουσιάσει πλαίσια και συστάσεις σχεδιασμένα για υιοθέτηση από κυβερνήσεις, πολυμερείς θεσμούς και την κοινωνία των πολιτών, συνοδευόμενα από μηχανισμούς λογοδοσίας και διαρκούς δράσης. Τα πορίσματά της θα αναδειχθούν μέσα από εκδηλώσεις με επίκεντρο την υγεία στη Διάσκεψη των Μερών της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC COP), στην Έβδομη Έκθεση Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC AR7), στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας και σε άλλα παγκόσμια φόρα, με σκοπό να ενθαρρυνθούν συντονισμένες και προσανατολισμένες στη δικαιοσύνη αποκρίσεις.
Η ζωή, όπως βιώνεται στο όριο του νερού, δεν επηρεάζει μόνο τους παράκτιους πληθυσμούς, αλλά και κοινότητες και πληθυσμούς παντού. Όπως υπενθυμίζει η υποβλητική παροιμία των αυτόχθονων νησιωτών του Ειρηνικού, την οποία μοιράστηκε η επίτροπος Brianna Fruean, «Αυτό που γίνεται αισθητό στις ακτές, σύντομα θα γίνει αισθητό και στην ενδοχώρα. Αυτό που γίνεται αισθητό στην Ανατολή, θα γίνει αισθητό και στη Δύση».
