Των Κόστια Μανένκοφ, Αντίτι Ραμακρίσναν και Στέφανι Ντάτσιο
Ενημερώθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2026, στις 16:05 ώρα Ελλάδας
Η Επιτροπή Νόμπελ Φυσικής ανέφερε επίσης ότι το έργο του Χάλζεν ήταν καθοριστικό για την κατασκευή του Παρατηρητηρίου Νετρίνων IceCube στην Ανταρκτική. Ο Χάλζεν βοήθησε να αποκαλυφθεί μια σπάνια κατηγορία νετρίνων, τα οποία οι επιστήμονες θεωρούν αγγελιαφόρους του σύμπαντος, καθώς προσφέρουν στοιχεία για την εξέλιξή του. (Βίντεο του AP: Κόστια Μανένκοφ)
ΣΤΟΚΧΟΛΜΗ (AP) — Ο γεννημένος στο Βέλγιο επιστήμονας Φράνσις Χάλζεν κέρδισε την Τρίτη το Νόμπελ Φυσικής για τις προσπάθειές του να αποκαλύψει τα μυστικά μιας σπάνιας κατηγορίας νετρίνων — μικροσκοπικών κοσμικών σωματιδίων που, σύμφωνα με τους ερευνητές, προσφέρουν στοιχεία για το πώς εξελίχθηκε το σύμπαν.
«Ήταν μεγάλη έκπληξη και, προφανώς, δεν το περίμενα», δήλωσε ο Χάλζεν, μιλώντας τηλεφωνικά από την Ιταλία με την Επιτροπή Νόμπελ Φυσικής. Η συνομιλία μεταδόθηκε κατά τη συνέντευξη Τύπου στην οποία ανακοινώθηκε ο νικητής.
Ο Χάλζεν είπε ότι υπήρχαν προβλέψεις πως θα κέρδιζε το βραβείο, αλλά η ανακοίνωση και πάλι τον έκανε να νιώσει «παράξενα».
«Εργάζομαι πάνω σε μια πρόταση και ελπίζω ότι αυτό το βραβείο θα βοηθήσει να εγκριθεί», πρόσθεσε, προκαλώντας γέλια στο ακροατήριο.
Ο Χάλζεν άνοιξε τον δρόμο για ένα νέο είδος αστρονομίας
Τα νετρίνα είναι μικροσκοπικά κοσμικά σωματίδια χωρίς ηλεκτρικό φορτίο και με εξαιρετικά μικρή μάζα, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ανίχνευσή τους. Ωστόσο, βρίσκονται παντού: εκπέμπονται από άστρα όπως ο Ήλιος και τρισεκατομμύρια διαπερνούν το σώμα μας κάθε δευτερόλεπτο.
Οι επιστήμονες δεν μπορούν να παρατηρήσουν απευθείας αυτά τα μυστηριώδη «σωματίδια-φαντάσματα» καθώς κινούνται. Γι’ αυτό μετρούν τι συμβαίνει όταν συγκρούονται με άλλα σωματίδια της ύλης. Επειδή τα νετρίνα συγκρούονται με άλλα σωματίδια εξαιρετικά σπάνια, οι επιστήμονες κατασκευάζουν μεγάλους ανιχνευτές για να αυξήσουν τις πιθανότητες καταγραφής τέτοιων συγκρούσεων.
Ο Χάλζεν είχε την ιδέα να μετατρέψει την τεράστια μάζα πάγου της Ανταρκτικής σε έναν τέτοιο ανιχνευτή. Η επιτροπή Νόμπελ ανέφερε ότι το έργο του ήταν καθοριστικό για την κατασκευή του Παρατηρητηρίου Νετρίνων IceCube στην Ανταρκτική, το οποίο ανίχνευσε τα πρώτα νετρίνα υψηλής ενέργειας από μακρινούς γαλαξίες.
«Αυτό το πείραμα στην Ανταρκτική αποτελεί έναν επαναστατικό τρόπο κατανόησης του σύμπαντος, τον οποίο δεν διαθέταμε προηγουμένως», δήλωσε ο Μάικλ Μολόνεϊ, διευθύνων σύμβουλος του Αμερικανικού Ινστιτούτου Φυσικής.
Όταν ένα νετρίνο αλληλεπιδρά με τον πάγο μέσα στον ανιχνευτή, παράγεται μια λάμψη φωτός την οποία καταγράφουν οι αισθητήρες. Η διαφάνεια του πάγου διευκολύνει τους επιστήμονες να εντοπίζουν τα αμυδρά σήματα αυτών των μυστηριωδών σωματιδίων. Οι αισθητήρες είναι θαμμένοι σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων, ώστε να προστατεύονται από παρεμβολές που προκαλούν οι κοσμικές ακτίνες και η ακτινοβολία.
Ο 82χρονος επιστήμονας εργάζεται στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν–Μάντισον, στις ΗΠΑ, το οποίο διαχειρίζεται το παρατηρητήριο. Οι προσπάθειες του Associated Press να επικοινωνήσει μαζί του δεν απέδωσαν αμέσως.
Ο Χάλζεν συνέβαλε στην αποκάλυψη μιας σπάνιας κατηγορίας νετρίνων που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, κρύβουν στοιχεία για την εξέλιξη του σύμπαντος.
«Όλα αυτά αποτελούν μέρος της προσπάθειας να κατανοήσουμε πού βρισκόμαστε μέσα στο σύμπαν, ποια είναι η θέση μας σε αυτό και πώς σχηματίστηκε ο γαλαξίας μας», δήλωσε ο Τζόναθαν Μπάγκερ, διευθύνων σύμβουλος της Αμερικανικής Φυσικής Εταιρείας.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ ανέφερε ότι ο Χάλζεν είναι ο 11ος Βέλγος που κερδίζει βραβείο Νόμπελ. Χαρακτήρισε τη βράβευση «εντυπωσιακή αναγνώριση μιας ζωής αφιερωμένης στο να ρίξει φως στα μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος μέσα από τα μικρότερα συστατικά του».
Εκπρόσωπος του Παρατηρητηρίου Νετρίνων IceCube δεν ανταποκρίθηκε αμέσως σε αίτημα για σχολιασμό. Ούτε το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν–Μάντισον προέβη σε άμεσο σχόλιο όταν επικοινώνησε μαζί του το AP.
Το χρηματικό έπαθλο ανέρχεται περίπου σε 1,2 εκατομμύρια δολάρια
Η Έλεν Μουνς, γενική γραμματέας της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών, ανακοίνωσε τη βράβευση την Τρίτη στη Στοκχόλμη. Είναι η πρώτη γυναίκα που ηγείται της διακεκριμένης ακαδημίας και ανακοινώνει το βραβείο.
Το φετινό χρηματικό έπαθλο είναι 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια, ανεξάρτητα από το αν απονέμεται σε ένα άτομο, σε μια μικρή ομάδα βραβευθέντων ή σε έναν οργανισμό.
Πέρυσι, τρεις επιστήμονες κέρδισαν το Νόμπελ Φυσικής για την έρευνά τους πάνω στο κβαντικό φαινόμενο σήραγγας, μια παράξενη συμπεριφορά των υποατομικών σωματιδίων. Η έρευνα αυτή κατέστησε δυνατές τις μετρήσεις εξαιρετικά υψηλής ευαισθησίας των μηχανημάτων μαγνητικής τομογραφίας και έθεσε τις βάσεις για καλύτερα κινητά τηλέφωνα και ταχύτερους υπολογιστές.
Οι ανακοινώσεις των φετινών βραβείων ξεκίνησαν τη Δευτέρα με το Νόμπελ Ιατρικής, το οποίο απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες των οποίων το έργο οδήγησε σε ένα εργαλείο που χρησιμοποιεί το φως για να βοηθήσει στην κατανόηση της λειτουργίας του εγκεφάλου.
Οι βραβεύσεις αυτής της εβδομάδας συνεχίζονται την Τετάρτη με το Νόμπελ Χημείας και την Πέμπτη με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Μετά την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης την Παρασκευή, τη Δευτέρα θα ανακοινωθεί το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών στη Μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ.
Η Ντάτσιο μετέδωσε από το Βερολίνο και η Ραμακρίσναν από τη Νέα Υόρκη. Στο ρεπορτάζ συνέβαλε η Αλέξα Σεντ Τζον από το Ντιτρόιτ.
Κάλυψη των βραβείων Νόμπελ από το AP: apnews.com/hub/nobel-prizes
Αντίτι Ραμακρίσναν
Η Ραμακρίσναν είναι δημοσιογράφος στην ομάδα του Associated Press για το κλίμα και το περιβάλλον. Καλύπτει λύσεις σε κλιματικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, καθώς και έκτακτες επιστημονικές ειδήσεις. Έχει έδρα τη Νέα Υόρκη.
Στέφανι Ντάτσιο
Η Ντάτσιο καλύπτει τη Βόρεια Ευρώπη για το Associated Press, με έδρα το Βερολίνο. Προηγουμένως κάλυπτε θέματα εγκληματικότητας και ποινικής δικαιοσύνης από το Λος Άντζελες.
