Ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης με τις εμπορικές επιδιώξεις της AKTOR και την αμερικανική διπλωματία. Τα διαθέσιμα στοιχεία τεκμηριώνουν αυτή τη συνάντηση συμφερόντων.
Ο Αλέξανδρος Εξάρχου έχει αναδειχθεί σε κεντρικό πρόσωπο της προσπάθειας να καταστεί η Ελλάδα πύλη εισόδου αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Ως πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της AKTOR και διευθύνων σύμβουλος της Atlantic SEE LNG Trade, προβάλλει έναν σχεδιασμό στον οποίο η ασφάλεια εφοδιασμού, η γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας και η επιχειρηματική ανάπτυξη του ομίλου παρουσιάζονται ως αλληλένδετοι στόχοι. Οι επίσημες εταιρικές ανακοινώσεις επιβεβαιώνουν τόσο τους ρόλους του όσο και τη συμμετοχή της AKTOR στην εμπορία αμερικανικού LNG.
Το ζήτημα απέκτησε νέα πολιτική διάσταση μετά τα δημοσιεύματα για την Αμερικανίδα πρέσβη Κίμπερλι Γκιλφόιλ, τις επαφές της στα Βαλκάνια και τις δηλώσεις που της αποδίδονται σχετικά με τη δυνατότητα επηρεασμού κυβερνήσεων. Για να αξιολογηθεί, χρειάζεται να εξεταστούν χωριστά οι συμβάσεις, οι υποδομές, οι διπλωματικές παρεμβάσεις και οι εταιρικές σχέσεις.
Το επιχειρηματικό συμφέρον στον Κάθετο Διάδρομο
Η Atlantic SEE LNG Trade αποτελεί κοινοπραξία της AKTOR, με ποσοστό 60%, και της ΔΕΠΑ Εμπορίας, με 40%. Η συμμετοχή της AKTOR πραγματοποιείται μέσω της θυγατρικής Aktor Energy. Σκοπός της εταιρείας είναι η αγορά και εισαγωγή LNG στην Ελλάδα και η περαιτέρω εμπορία του σε άλλες αγορές.
Στις 11 Ιουνίου 2026 ανακοινώθηκε επέκταση της συμφωνίας με την αμερικανική Venture Global: η ελάχιστη ετήσια ποσότητα διπλασιάστηκε από 500.000 σε ένα εκατομμύριο τόνους LNG, για είκοσι χρόνια, με έναρξη το 2030. Πρόκειται για συγκεκριμένη συμβατική δέσμευση και όχι απλώς για πολιτική εξαγγελία.
Η αύξηση των πωλήσεων και η οικονομικά ανταγωνιστική μεταφορά του αερίου αποτελούν, επομένως, άμεσο εμπορικό συμφέρον της κοινοπραξίας. Αυτό δεν ακυρώνει ενδεχόμενα οφέλη για την Ελλάδα. Σημαίνει, όμως, ότι οι παρεμβάσεις του Εξάρχου πρέπει να αξιολογούνται και ως τοποθετήσεις επιχειρηματία με συγκεκριμένες συμβάσεις και επενδυτικές επιδιώξεις.
Η εταιρική ανακοίνωση για το πρώτο εξάμηνο του 2026 αναφέρει δεσμευτικές συμφωνίες πώλησης LNG σε Αλβανία και Βοσνία–Ερζεγοβίνη, συνολικού όγκου 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Αναφέρει επίσης συμφωνία εξαγοράς του 50% της Dioriga Gas, η οποία αναπτύσσει υποδομή FSRU. Η διατύπωση έχει σημασία: η συμφωνημένη εξαγορά δεν πρέπει να παρουσιάζεται αυτομάτως ως ολοκληρωμένη συναλλαγή.
Τι ακριβώς είναι ο Διάδρομος
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν ταυτίζεται με έναν ενιαίο, καινούργιο αγωγό που θα κατασκευάσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για λογαριασμό της AKTOR. Αποτελεί διασυνδεδεμένο σύστημα μεταφοράς, που αξιοποιεί υφιστάμενες υποδομές και επεκτάσεις δυναμικότητας, επιτρέποντας τη διοχέτευση αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά. Η συνεργασία Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας ανάγεται στο 2016, ενώ Μολδαβία και Ουκρανία προστέθηκαν το 2024.
Η Αλεξανδρούπολη έχει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν είναι η μοναδική πύλη εισόδου. Η πρώτη συμφωνία της Atlantic SEE για παράδοση αμερικανικού LNG στην Ουκρανία προέβλεπε άφιξη στη Ρεβυθούσα και μεταφορά μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας.
Η διάκριση μεταξύ εμπορίας και μεταφοράς είναι επίσης ουσιώδης. Η Atlantic SEE αγοράζει και μεταπωλεί αέριο. Οι διαχειριστές των δικτύων και οι ρυθμιστικές αρχές καθορίζουν τη διαθέσιμη δυναμικότητα και τους όρους πρόσβασης. Η εμπορική συμμετοχή της AKTOR δεν συνεπάγεται ιδιοκτησία ολόκληρου του Διαδρόμου.
Η Ε.Ε. αντιδρά ή διαπραγματεύεται τους όρους;
Στη συνέντευξη του Μαρτίου που δημοσιεύτηκε στο Βήμα, ο Εξάρχου υποστήριξε ότι ορισμένα βορειοευρωπαϊκά κράτη υπονομεύουν τον σχεδιασμό. Ζήτησε θεσμική και νομοθετική στήριξη, ακόμη και επιδότηση των κρατών διέλευσης, ώστε να περιοριστεί το κόστος μεταφοράς. Αυτές είναι καταγγελίες και προτάσεις του ίδιου. Δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη οργανωμένης ευρωπαϊκής υπονόμευσης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν στηρίζουν τη γενική διατύπωση ότι η Ε.Ε. απορρίπτει τον Διάδρομο επειδή θα μεταφέρει αμερικανικό αέριο. Στις 27 Μαρτίου 2026, διαχειριστές δικτύων και Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξαν σε κοινά αποδεκτή πρόταση για την εμπορική λειτουργία του, με ανταγωνιστικότερες χρεώσεις και συμμόρφωση προς τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Στη διαδικασία συμμετείχαν ο ACER και οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές.
Η συμφωνία δεν αποδεικνύει ότι λύθηκαν όλες οι δυσκολίες. Αποδεικνύει, όμως, ότι υπάρχει ευρωπαϊκή συνεργασία. Το τεκμηριωμένο πεδίο αντιπαράθεσης αφορά το κόστος, τη ρυθμιστική συμβατότητα, τη ζήτηση και την κατανομή του επενδυτικού κινδύνου.
Στην παρέμβαση του Σεπτεμβρίου, ο Εξάρχου συνέδεσε τον κίνδυνο ακριβότερου χειμερινού εφοδιασμού με την ανάγκη μακροχρόνιων συμβολαίων.
Η Γκιλφόιλ και ο Χρήστος Μαραφάτσος
Η Wall Street Journal περιγράφει τον Ελληνοαμερικανό Χρήστο Μαραφάτσο ως λομπίστα της AKTOR, ο οποίος συνόδευε τη Γκιλφόιλ σε επίσημες επαφές. Το δημοσίευμα θέτει ερωτήματα για τη συνύπαρξη διπλωματίας και ιδιωτικών συμφερόντων. Οι δικηγόροι της AKTOR αρνήθηκαν ότι η πρέσβης προωθούσε αθέμιτα τα συμφέροντά της και υποστήριξαν ότι η συμμετοχή της εταιρείας στον Διάδρομο προϋπήρχε των επαφών μαζί της.
Η σχέση αυτή δικαιολογεί το ερώτημα: με ποια ιδιότητα συμμετέχει ένας ιδιώτης σε διπλωματικές συναντήσεις; Πώς εξασφαλίζεται ισότιμη αντιμετώπιση ανταγωνιστικών επιχειρήσεων; Ποιοι κανόνες διέπουν την πρόσβαση σε αξιωματούχους;
Η παρουσία λομπίστα και η διπλωματική υποστήριξη μιας εμπορικής συμφωνίας δεν αποδεικνύουν αυτομάτως παρανομία. Δημιουργούν, ωστόσο, συγκεκριμένο ζήτημα διαφάνειας και ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων που απαιτεί απαντήσεις.
Η καταγγελία για τη Ρουμανία
Σύμφωνα με την Καθημερινή, που μεταφέρει τις αποκαλύψεις της WSJ, η Γκιλφόιλ φέρεται να αναφέρθηκε στην επικείμενη κατάρρευση της ρουμανικής κυβέρνησης και στη δυνατότητα ανάλογης παρέμβασης αλλού, περιλαμβανομένης της Ελλάδας. Ο δικηγόρος της αμφισβήτησε την περιγραφή.
Οι Financial Times τοποθετούν το επίμαχο δείπνο στις 18 Μαρτίου 2026, στην αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα. Συνδέουν την πολιτική αντιπαράθεση με πιέσεις για περισσότερες αγορές αμερικανικού LNG, αλλά διευκρινίζουν ότι δεν είναι σαφές αν η Γκιλφόιλ παρότρυνε τους Σοσιαλδημοκράτες να εγκαταλείψουν τον ρουμανικό συνασπισμό.
Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του Παύλου Μαρινάκη, δήλωσε ότι δεν τέθηκε ζήτημα απειλής εναντίον της και ότι κάτι τέτοιο δεν θα γινόταν ανεκτό.
Οι επιχειρήσεις και τα μέσα ενημέρωσης
Η AKTOR είναι εισηγμένος όμιλος, όχι προσωπική εταιρεία του Εξάρχου. Οι βασικές της δραστηριότητες περιλαμβάνουν κατασκευές, παραχωρήσεις και ΣΔΙΤ, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ακίνητα, διαχείριση εγκαταστάσεων και LNG. Στην εταιρική δομή αναφέρονται οι AKTOR Construction, AKTOR Renewables, AKTOR Real Estate, AKTOR Equity Participations και AKTOR Facility Management, ενώ η ενεργειακή εμπορία αναπτύσσεται μέσω των σχετικών εταιρικών σχημάτων.
Στα μέσα ενημέρωσης, υπάρχουν τεκμηριωμένες κινήσεις του επιχειρηματικού σχήματος Μπάκου–Καϋμενάκη–Εξάρχου:
- Action 24: τον Ιούλιο του 2022 ανακοινώθηκε συμφωνία μεταβίβασης του 100% της εταιρείας του σταθμού σε εταιρεία συμφερόντων των τριών επιχειρηματιών.
- Flash.gr: οι Τυπολογίες κατέγραψαν τη μεταβίβασή του τον Νοέμβριο του 2022.
- Attica TV: η έρευνα του Solomon καταγράφει την εταιρική σύνδεση και συμμετοχή της Intellext στη Media Time, με βάση στοιχεία του 2024.
- Το επιχειρηματικό δίκτυο Μπάκου–Καϋμενάκη έχει παρουσία και στο ποδόσφαιρο, μέσω του Αστέρα Τρίπολης, με την AKTOR να αποτελεί χορηγό ονοματοδοσίας της ομάδας
Η ίδια έρευνα αναφέρει ότι στην Intellext συμμετείχαν ο Δημήτρης Μπάκος με 40%, ο Γιάννης Καϋμενάκης με 40% και ο Αλέξανδρος Εξάρχου με 20%. Τα ιστορικά αυτά ποσοστά χρειάζονται επικαιροποίηση από εταιρικά μητρώα πριν παρουσιαστούν ως σημερινά. Οι συμμετοχές στα ΜΜΕ δεν πρέπει να αποδίδονται αυθαίρετα στην εισηγμένη AKTOR ούτε αποκλειστικά στον Εξάρχου.
Ποιος αναλαμβάνει το κόστος;
Από τα στοιχεία προκύπτει μια σαφής σύνδεση: η Atlantic SEE διαθέτει μακροχρόνια συμφωνία αγοράς αμερικανικού LNG· η ανταγωνιστικότητα των μεταφορικών χρεώσεων επηρεάζει τις πωλήσεις της. Ο Εξάρχου ζητεί πολιτική και οικονομική στήριξη. Η αμερικανική διπλωματία προωθεί την περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία.
Αυτό επιτρέπει μια ουσιαστική κριτική χωρίς ατεκμηρίωτες κατηγορίες. Αν ζητούνται δημόσιες επιδοτήσεις για να γίνει βιώσιμος ένας εμπορικός σχεδιασμός, πρέπει να είναι γνωστό ποιος ωφελείται, ποιος πληρώνει και ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο.
Οι πολίτες χρειάζονται δημοσιοποιημένους όρους χρηματοδότησης, ανεξάρτητη αξιολόγηση του κόστους και εξηγήσεις για τις δεσμεύσεις που δημιουργούν τα μακροχρόνια συμβόλαια. Η γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας μπορεί να αποτελεί πραγματικό όφελος. Η επίκληση του εθνικού συμφέροντος, όμως, δεν υποκαθιστά τον έλεγχο των συμβάσεων, της διπλωματικής επιρροής και της συγκέντρωσης οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος.
