Nancy A. Youssef
Συντάκτρια
Russell Berman
Συντάκτης
Vivian Salama
Συντάκτρια
Η νέα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιχειρεί να γυρίσει το ρολόι πίσω στην ημέρα πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Όμως το μνημόνιο κατανόησης δεν εγγυάται ότι θα επιτευχθεί κάποιος από τους αρχικούς στόχους του Ντόναλντ Τραμπ για τη σύγκρουση.
Θολά αποτελέσματα
Βάρκες στα Στενά του Ορμούζ
(Reuters)
Το να δηλώνει ο πρόεδρος Τραμπ, όπως έκανε σήμερα, ότι «η συμφωνία έχει υπογραφεί πλήρως» με το Ιράν, είναι σαν να αγοράζεις νυφικό έπειτα από ένα καλό πρώτο ραντεβού: είναι απλώς πολύ νωρίς.
Μια συμφωνία έχει ένα στοιχείο οριστικότητας και μονιμότητας. Μια πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, για παράδειγμα, θα απαιτούσε συγκεκριμένες υποχρεώσεις, παραχωρήσεις και μηχανισμούς επαλήθευσης, όπως επιθεωρήσεις, συμφωνημένες από όλα τα μέρη. Αυτό προς το οποίο κινούνται το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τελετή υπογραφής προγραμματισμένη για την Παρασκευή στη Γενεύη, είναι μια συμφωνία που θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια πιθανή τελική συμφωνία. Στο μεταξύ, η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός θα παρατεινόταν για 60 ημέρες και η εμπορική ναυσιπλοΐα θα περνούσε ξανά ανεμπόδιστα από τα Στενά του Ορμούζ. Κανένα από τα δύο μέρη δεν έχει δημοσιοποιήσει το συμφωνημένο κείμενο, αν και Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν σήμερα ότι ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Βανς και ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου έχουν ήδη υπογράψει ψηφιακά.
Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με το σχέδιο, οι δύο πλευρές θα χρησιμοποιήσουν στη συνέχεια αυτό το περιθώριο ανάσας για να αντιμετωπίσουν πιο περίπλοκα ζητήματα, όπως η διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ακριβώς όπως έκαναν πριν από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ο Τραμπ οδήγησε τη χώρα σε πόλεμο. Παρότι ο πόλεμος έχει αποδυναμώσει τον ιρανικό στρατό, έχει σκοτώσει μέλη της ηγεσίας του και έχει ασκήσει πίεση στην Τεχεράνη, το μνημόνιο κατανόησης αποτελεί επίσης παραδοχή ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα του Ιράν ούτε με πόλεμο ούτε με οικονομική πίεση. Παρά τα χιλιάδες πλήγματα και τη ζημιά που προκλήθηκε στην οικονομία του Ιράν, η οποία βασίζεται στις εξαγωγές πετρελαίου, οι ΗΠΑ δεν έχουν πολλές επιλογές πέρα από το να δοκιμάσουν ξανά τη διπλωματία.
Ένα ακόμη σημάδι του πόσο πολύ έχουν αποκλίνει οι ΗΠΑ από τους στόχους που είχαν στην αρχή της σύγκρουσης είναι η τύχη των Στενών του Ορμούζ. Η κεντρική τους θέση στο νέο μνημόνιο θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι ο αποκλεισμός αυτού του στενού θαλάσσιου διαύλου από το Ιράν ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πήγαν εξαρχής σε πόλεμο. Δεν ήταν έτσι. Τα στενά ήταν ανοικτά την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος. Το Ιράν τα έκλεισε, προκαλώντας αναστάτωση στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας, ακριβώς για να αποκτήσει τη διαπραγματευτική ισχύ που χρησιμοποιείται τώρα στο τραπέζι των συνομιλιών.
Αντιθέτως, κανένας από τους αρχικούς στόχους του Τραμπ για τη σύγκρουση δεν έχει επιτευχθεί. Οι διαπραγματεύσεις έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντιμετωπίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά δεν είναι σαφές αν η μείωση των πυραυλικών συστοιχιών του Ιράν και των πολιτοφυλακών-αντιπροσώπων του θα περιληφθεί στην ατζέντα των συνομιλιών των 60 ημερών ή στα επιπλέον στάδια διαπραγμάτευσης που σχεδόν σίγουρα θα ακολουθήσουν. «Ανησυχώ για τα αποτελέσματα και ανησυχώ για το αν θα φτάσουμε σε ένα σημείο που θα είναι καλό για τον αμερικανικό λαό», μας είπε ο Βανς σε μια σύντομη συνέντευξη. «Αυτή τη στιγμή, βρισκόμαστε σε μια πορεία που μπορεί να μας οδηγήσει σε ένα πολύ καλό σημείο για τη χώρα μας. Θέλω να συνεχίσω να εργάζομαι προς αυτή την κατεύθυνση».
Ίσως, στο τέλος αυτού του κύκλου, οι ΗΠΑ και το Ιράν να έχουν μια συμφωνία που θα αξίζει να αποκαλείται πραγματική συμφωνία.
Τα αποτελέσματα του πολέμου ήταν αρκετά ασαφή, ώστε οι «γεράκια» και στις δύο πλευρές να θέλουν να δουν μια πειστική νίκη και να πιστεύουν ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα μπορεί ακόμη να βρίσκεται εντός εμβέλειας.
«Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι ένα πρόβλημα που μπορεί να εξαφανιστεί μέσω διαπραγματεύσεων», έγραψε χθες στο X ο Μαρκ Ντούμποβιτς, διευθύνων σύμβουλος του Foundation for Defense of Democracies. Υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε να στηρίξουν τους Ιρανούς στην ανατροπή του καθεστώτος, κάτι υπέρ του οποίου είχε δώσει σήμα ο Τραμπ στην αρχή του πολέμου, αλλά στη συνέχεια το εγκατέλειψε. «Η μόνη λύση είναι η μέγιστη στήριξη προς τον ιρανικό λαό», συνέχισε ο Ντούμποβιτς. «Αν τους δοθεί η ευκαιρία και η βοήθεια που χρειάζονται, μπορούν να παραλύσουν —και τελικά να τερματίσουν— αυτό το τρομοκρατικό καθεστώς».
Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ από τη Νότια Καρολίνα, σύμμαχος του Τραμπ που υποστήριξε έντονα τη στρατιωτική δράση, άφησε να εννοηθεί στο X ότι οι ΗΠΑ παραχωρούν πάρα πολλά, πολύ γρήγορα, μόνο και μόνο για να εξασφαλίσουν το άνοιγμα των στενών, παρότι το κλείσιμό τους έχει εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας.
Ο Γκράχαμ, ο οποίος σπάνια ασκεί άμεση κριτική στον πρόεδρο, δήλωσε ότι ήταν «ικανοποιημένος» που τα Στενά του Ορμούζ θα ξανανοίξουν, αλλά ήταν «κάπως ανήσυχος επειδή η αντίληψη του Ιράν για τη συμφωνία φαίνεται διαφορετική από όσα ισχυρίζεται η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα». Δεν έδωσε συγκεκριμένες λεπτομέρειες, ενώ οι αναφορές διαφέρουν ως προς το πώς ακριβώς και πότε θα ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Ο Γκράχαμ υπενθύμισε επίσης στον Τραμπ ότι οποιαδήποτε πυρηνική συμφωνία θα χρειαστεί την επίσημη έγκριση του Κογκρέσου και άσκησε πίεση στον Βανς, ο οποίος θεωρείται πιθανός υποψήφιος για την προεδρία το 2028, να υπερασπιστεί τη συμφωνία στο Καπιτώλιο.
Άλλα «γεράκια» των Ρεπουμπλικανών στο ζήτημα του Ιράν παρέμειναν αξιοσημείωτα σιωπηλά τις ώρες που ακολούθησαν τη θριαμβευτική ανακοίνωση του Τραμπ χθες. Αντί να πανηγυρίσουν την είδηση, οι ηγέτες του κόμματος, μεταξύ των οποίων και ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον, γιόρτασαν τα 80ά γενέθλια του προέδρου και την εκδήλωση του Ultimate Fighting Championship στον Λευκό Οίκο. Ούτε ο Τζόνσον ούτε ο επικεφαλής της πλειοψηφίας στη Γερουσία Τζον Θουν έχουν πει έκτοτε κάτι επίσημο ή ουσιαστικό για την εξέλιξη με το Ιράν. Περίπου δώδεκα ακόμη Ρεπουμπλικανοί υποστηρικτές του πολέμου με το Ιράν είτε αρνήθηκαν είτε δεν απάντησαν σε αιτήματα για συνεντεύξεις ή σχόλια — κάτι που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί ηχηρή επιδοκιμασία της διαπραγματευτικής δεινότητας του προέδρου τους.
Οι επικριτές της πολιτικής του Τραμπ για το Ιράν, τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά, βρήκαν ένα σημείο ενότητας απαιτώντας να δουν το πλήρες κείμενο του μνημονίου, θεωρώντας τη μυστικότητά του ένδειξη ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές απέτυχαν. «Ο Τραμπ πρέπει να δημοσιοποιήσει τις λεπτομέρειες, να ενημερώσει αμέσως το Κογκρέσο και να τερματίσει οριστικά αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο επικεφαλής της μειοψηφίας στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ. Αμερικανοί αξιωματούχοι, ενημερώνοντας νωρίτερα σήμερα τους δημοσιογράφους, είπαν ότι το κείμενο θα δημοσιοποιηθεί, αλλά δεν διευκρίνισαν πότε.
Στο μεταξύ, οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν —μερικοί από τους οποίους ανέβηκαν στην εξουσία όταν άλλοι ηγέτες σκοτώθηκαν στον πόλεμο— καθώς και μέλη του ιρανικού Κοινοβουλίου και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, υποστηρίζουν ότι το Ιράν έσπευσε υπερβολικά να εγκαταλείψει το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα που είχε αποκτήσει η Τεχεράνη κλείνοντας τα στενά. Θέλουν εγγυήσεις μακροπρόθεσμης οικονομικής ανακούφισης, όχι προσωρινές συνεννοήσεις ή την παράταση μιας ήδη εύθραυστης κατάπαυσης του πυρός, την οποία ο Τραμπ είχε κάποτε περιγράψει ως «πυροβολισμούς με πιο μετριοπαθή τρόπο».
Τόσο το καθεστώς όσο και τα «γεράκια» στο Ιράν «θέλουν να μετατρέψουν αυτή τη στρατηγική στιγμή σε μια νέα πραγματικότητα στην περιοχή, αποκομίζοντας ταυτόχρονα οικονομικά οφέλη», μας είπε ο Βάλι Νασρ, καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών Μέσης Ανατολής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins. Η διαφορά ανάμεσα στα «γεράκια» και στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων είναι ότι οι δεύτεροι «δεν θέλουν να επιστρέψουν σε έναν θερμό πόλεμο» και θέλουν να δώσουν προτεραιότητα στην επιβίωση του καθεστώτος.
Αμερικανοί αξιωματούχοι είπαν στους δημοσιογράφους ότι κανένα παγωμένο ιρανικό περιουσιακό στοιχείο δεν έχει ακόμη αποδεσμευτεί και ότι οποιαδήποτε αρχική ελάφρυνση θα αποτελείται από περιορισμένες, αμοιβαίες «μικρές κινήσεις» με στόχο την οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Όμως η Τεχεράνη έχει λόγους να αισιοδοξεί. «Αυτό που θα δείτε είναι ότι, ξέρετε, είμαστε έτοιμοι να αποδεσμεύσουμε παγωμένα κεφάλαια και είμαστε έτοιμοι να άρουμε κυρώσεις», δήλωσε ένας από τους Αμερικανούς αξιωματούχους. Αυτό μπορεί απλώς να εξοργίσει ακόμη περισσότερο τα «γεράκια» στην Ουάσινγκτον.
Περίπου την ώρα που ο Τραμπ δήλωνε ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία, το Ισραήλ εξαπέλυσε πλήγματα μέσα στη Βηρυτό, σε αντίποινα κατά της Χεζμπολάχ, του αντιπροσώπου του Ιράν.
Η Τεχεράνη είχε συνδέσει οποιαδήποτε συμφωνία με τον τερματισμό των πληγμάτων στο εσωτερικό του Λιβάνου. Όμως Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι μια συμφωνία δεν εξαρτιόταν από την αποχώρηση του Ισραήλ από τον Λίβανο και τόνισαν ότι οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός δεν θα ήταν μονόπλευρη, αλλά θα διατηρούσε το δικαίωμα του Ισραήλ να απαντά σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Τα τελευταία ισραηλινά πλήγματα πιθανότατα ενίσχυσαν την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να περιορίσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος δεν είναι έτοιμος ούτε για μια προσωρινή διευθέτηση.
«Γνωρίζουμε ότι σχεδόν ολόκληρο το ισραηλινό πολιτικό φάσμα είναι δυσαρεστημένο με όσα εκτυλίσσονται», μας είπε ο H. A. Hellyer, ανώτερος συνεργάτης στο Royal United Services Institute International. «Νομίζω ότι από τώρα μέχρι την Παρασκευή, δημόσια ή ιδιωτικά, θα δούμε μεγάλη ένταση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ σχετικά με το τι σημαίνει αυτή η συμφωνία, ιδίως για τον Λίβανο». Ο Hellyer υποστήριξε ότι ο Νετανιάχου είναι απίθανο να ανταποκριθεί σε ρητορικές εκκλήσεις περί ανάγκης αποκλιμάκωσης από την πλευρά του Ισραήλ· κάτι τέτοιο θα απαιτούσε από την Ουάσινγκτον να αναζητήσει ισχυρότερα μέσα πίεσης, όπως η αναστολή πωλήσεων όπλων και βοήθειας. Αν η κυβέρνηση Τραμπ δεν είναι διατεθειμένη να φτάσει τόσο μακριά, η Τεχεράνη μπορεί να αμφισβητήσει τη δέσμευση του Τραμπ να αποτρέψει την πυρηνική ανάπτυξη του Ιράν.
Κεντρικό στοιχείο της διαπραγμάτευσης είναι η εφαρμογή και επιβολή της συμφωνίας, είπαν Αμερικανοί αξιωματούχοι στους δημοσιογράφους, με την ελάφρυνση των κυρώσεων να συνδέεται όχι με μία μεμονωμένη ενέργεια, αλλά με τη συνολική συμπεριφορά του Ιράν. Το μήνυμα είναι ότι «όλα είναι στο τραπέζι» αν το Ιράν συμμορφωθεί — και τίποτα δεν είναι, αν δεν συμμορφωθεί. Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνώρισαν ότι οι καταπαύσεις του πυρός και οι μεταβάσεις από τη σύγκρουση στην ειρήνη είναι εκ φύσεως ακατάστατες και προειδοποίησαν ότι είναι πιθανές δυσκολίες στην εφαρμογή, οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να περιλαμβάνουν και παραβιάσεις από σκληροπυρηνικές φατρίες μέσα στο Ιράν. Ωστόσο, οι αξιωματούχοι εξέφρασαν την ελπίδα ότι επιτυχημένες διαπραγματεύσεις, με τη στήριξη άλλων χωρών της περιοχής, όπως το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν την Τεχεράνη να γίνει ένας πιο εποικοδομητικός περιφερειακός δρων.
Η τελική δοκιμασία, βέβαια, είναι αν η υπογραφή ενός μνημονίου μπορεί να μετατραπεί σε διαρκή ειρήνη πριν η εσωτερική πολιτική ή η περιφερειακή αστάθεια υπονομεύσουν τις πιθανότητές της. Ο Τραμπ ίσως είναι απίθανο να ξαναρχίσει τον πόλεμο —όπως έχει απειλήσει να κάνει αν οι συνομιλίες δεν πάνε καλά— ιδίως δεδομένης της εγγύτητας των ενδιάμεσων εκλογών. Αλλά μην περιμένετε να επιστρέψουν σύντομα οι Αμερικανοί στρατιώτες στην πατρίδα. Οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν προς το παρόν την υφιστάμενη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, δήλωσαν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι. Οποιαδήποτε μείωση των αμερικανικών δυνάμεων θα εξαρτηθεί από το αν το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του στο πλαίσιο μιας συμφωνίας που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί — και που μπορεί να αργήσει αρκετά.
