Δημοσιεύθηκε: 11 Νοεμβρίου 2026, 09:39 (ώρα Κεντρικής Ευρώπης)

Το τέλος της δικτατορίας του Φράνκο άλλαξε ριζικά τις εργασιακές σχέσεις στην Ισπανία. Υπό το καθεστώς Φράνκο, ο συνδικαλισμός ήταν πλήρως ελεγχόμενος από την αυταρχική εξουσία και επιτρεπόταν η λειτουργία μόνο μίας συνδικαλιστικής οργάνωσης, της Ισπανικής Συνδικαλιστικής Οργάνωσης (Sindicato Vertical, δηλαδή «Κάθετο Συνδικάτο»).

Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Φράνκο το 1975 και τη μετάβαση στη δημοκρατία που ακολούθησε, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι εργοδοτικές ενώσεις απέκτησαν πλήρη συνταγματική αναγνώριση ως οι βασικοί φορείς των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

Κατά τη διάρκεια της μετάβασης στη δημοκρατία, η οποία διήρκεσε από το 1977 έως το 1982, εργοδότες και συνδικάτα συμμετείχαν σε κοινωνικό διάλογο, με στόχο την εδραίωση της νεαρής ισπανικής δημοκρατίας και τον περιορισμό των επιπτώσεων της σοβαρής οικονομικής κρίσης που ξέσπασε το 1977.

Η κρίση προήλθε από την υπερπαραγωγή και την απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου, γεγονός που οδήγησε σε εκτίναξη του κόστους παραγωγής, υψηλό πληθωρισμό και αυξημένη ανεργία.

Αυτός ο κοινωνικός διάλογος, γνωστός ως concertación (κοινωνική συνεννόηση), διασφάλισε την κοινωνική ειρήνη και οδήγησε στη σύναψη πολλών σημαντικών εργασιακών συμφωνιών στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Από το 1987, όμως, αυτή η συναίνεση άρχισε να καταρρέει. Η αδυναμία των εργοδοτών και της κυβέρνησης να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, ιδιαίτερα σε ζητήματα απασχόλησης, προκάλεσε εκτεταμένη δυσαρέσκεια στα συνδικάτα.

Παράλληλα, η Ισπανία βρέθηκε αντιμέτωπη με νέες ανταγωνιστικές πιέσεις, μετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) το 1986.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον προκηρύχθηκε η πρώτη γενική απεργία της Ισπανίας μετά τον Φράνκο.

14 Δεκεμβρίου 1988

Η απεργία προκηρύχθηκε από τις δύο μεγαλύτερες συνδικαλιστικές οργανώσεις της Ισπανίας, τις Εργατικές Επιτροπές (CCOO) και τη Γενική Ένωση Εργαζομένων (UGT), εναντίον της σοσιαλιστικής κυβέρνησης του Φελίπε Γκονθάλεθ, επικεφαλής του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE).

Η αφορμή ήταν το προτεινόμενο Σχέδιο Απασχόλησης των Νέων, το οποίο προέβλεπε συμβάσεις προσωρινής εργασίας με χαμηλότερες αμοιβές για τους νεότερους εργαζόμενους.

Τα συνδικάτα απαίτησαν την απόσυρση του σχεδίου, την αύξηση των κατώτατων συντάξεων και τον περιορισμό της προσωρινής απασχόλησης.

Η απεργία της 14ης Δεκεμβρίου 1988 σημείωσε εξαιρετικά υψηλή συμμετοχή.

Οι δημόσιες συγκοινωνίες παρέλυσαν, η δημόσια ραδιοτηλεόραση TVE διέκοψε το κανονικό της πρόγραμμα, ενώ στην κινητοποίηση συμμετείχαν η μεταποίηση, οι κατασκευές και μεγάλο μέρος του τομέα υπηρεσιών.

Αναμφίβολα, επρόκειτο για την εργατική κινητοποίηση με τον μεγαλύτερο πολιτικό αντίκτυπο στην ιστορία της ισπανικής δημοκρατίας.

Μετά την απεργία, η κυβέρνηση απέσυρε το Σχέδιο Απασχόλησης των Νέων, προχώρησε σε βελτιώσεις των συντάξεων και εγκαινίασε μια νέα περίοδο διαβουλεύσεων με τα συνδικάτα.

Η κρίση του 1992

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια οικονομικής ύφεσης.

Παρότι η ένταξη της Ισπανίας στην ΕΟΚ είχε ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, μια σειρά μεταγενέστερων παραγόντων οδήγησαν σε επιδείνωση των οικονομικών δεικτών.

Μεταξύ αυτών ήταν ο πρώτος Πόλεμος του Κόλπου, η κρίση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος και η υποχώρηση της ισπανικής βιομηχανικής παραγωγής, έπειτα από χρόνια οικονομικής ευημερίας.

Οι επιπτώσεις στην απασχόληση ήταν άμεσες.

Από το 1992 έως το 1993, η ανεργία ξεπέρασε και πάλι το 20%.

Την ίδια περίοδο, τα κράτη-μέλη της ΕΟΚ διαπραγματεύονταν τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, η οποία θα μετέτρεπε την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα σε Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, τον Φεβρουάριο του 1992, η ισπανική κυβέρνηση, οι εργοδοτικές οργανώσεις και τα συνδικάτα επιχείρησαν να επανεκκινήσουν τον κοινωνικό διάλογο.

Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε αδιέξοδο.

Η μεταρρύθμιση του Εργατικού Κώδικα το 1994 νομιμοποίησε τη λειτουργία εταιρειών προσωρινής απασχόλησης, οι οποίες είχαν στόχο να προσφέρουν ευέλικτο εργατικό δυναμικό για την κάλυψη πρόσκαιρων αναγκών των επιχειρήσεων.

Η μεταρρύθμιση εγκρίθηκε χωρίς ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο, με την υποστήριξη μόνο του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE) και της κοινοβουλευτικής δεξιάς.

Για ακόμη μία φορά, η κοινωνική δυσαρέσκεια οδήγησε σε γενική απεργία, τον Ιανουάριο του 1994.

Την κινητοποίηση προκήρυξαν οι CCOO και UGT, διαμαρτυρόμενες για τα μέτρα που διευκόλυναν τις επιχειρήσεις στις προσλήψεις και τις απολύσεις, καθώς και για τη γενικευμένη χρήση συμβάσεων ορισμένου χρόνου.

Παρότι η συμμετοχή ήταν χαμηλότερη σε σύγκριση με το 1988, η απεργία είχε σημαντική απήχηση στη βιομηχανία και στις δημόσιες συγκοινωνίες.

Ωστόσο, η κυβέρνηση διατήρησε τα βασικά στοιχεία της μεταρρύθμισης και η κινητοποίηση παγίωσε το ρήγμα ανάμεσα στο PSOE και τις κυριότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις.

Η εργασιακή μεταρρύθμιση του 1997, την οποία προώθησε η δεξιά κυβέρνηση του Χοσέ Μαρία Αθνάρ και η οποία εγκρίθηκε από τη μεγαλύτερη εργοδοτική οργάνωση της χώρας, καθώς και από τις CCOO και UGT, αποτέλεσε σημείο καμπής για την ισπανική αγορά εργασίας.

Η συμφωνία περιόρισε την προσωρινή απασχόληση, δημιουργώντας έναν νέο τύπο σύμβασης αορίστου χρόνου για τους νεοπροσλαμβανόμενους, με χαμηλότερη αποζημίωση απόλυσης.

Η αποζημίωση ορίστηκε στις 33 ημέρες μισθού ανά έτος εργασίας, με ανώτατο όριο τις αποδοχές 24 μηνών.

Οι απεργίες στον 21ο αιώνα

Τον Μάιο του 2002, η κυβέρνηση Αθνάρ προχώρησε σε νέες μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, αυτή τη φορά χωρίς προηγούμενη συμφωνία με τα συνδικάτα.

Οι αλλαγές αφορούσαν κυρίως το σύστημα επιδομάτων ανεργίας.

Οι CCOO και UGT προκήρυξαν γενική απεργία για τις 20 Ιουνίου 2002, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις καθιστούσαν ευκολότερες και φθηνότερες τις απολύσεις, ενώ περιόριζαν τα δικαιώματα και τις κοινωνικές παροχές των εργαζομένων.

Η απεργία είχε σημαντικό πολιτικό αντίκτυπο.

Μετά την ολοκλήρωσή της, η κυβέρνηση ξεκίνησε διαπραγματεύσεις και τελικά τροποποίησε ορισμένες από τις πιο αμφιλεγόμενες διατάξεις της μεταρρύθμισης.

Το 2006, συνδικάτα, εργοδοτικές οργανώσεις και κυβέρνηση, με επικεφαλής πλέον τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Ροδρίγεθ Θαπατέρο, συμφώνησαν σε μια νέα μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, με στόχο τη μείωση της προσωρινής απασχόλησης και την αύξηση των συμβάσεων αορίστου χρόνου.

Ωστόσο, από το 2010 και μετά, η χρηματοπιστωτική κρίση ανάγκασε την κυβέρνηση να εφαρμόσει μια σειρά μέτρων λιτότητας.

Τα μέτρα περιλάμβαναν μειώσεις στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, πάγωμα των συντάξεων και περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις.

Μέσα σε αυτό το πολιτικό περιβάλλον, τον Ιούνιο του 2010 εγκρίθηκε νέα εργασιακή μεταρρύθμιση.

Οι CCOO και UGT προκήρυξαν γενική απεργία για τις 29 Σεπτεμβρίου 2010, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στην απελευθέρωση της αγοράς εργασίας που προωθούσε η μεταρρύθμιση.

Η απεργία στρεφόταν επίσης εναντίον των πολιτικών λιτότητας που επέβαλλαν οι πιέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των διεθνών αγορών και τις οποίες στη συνέχεια εφάρμοσε η κυβέρνηση Θαπατέρο.

Η συμμετοχή στην κινητοποίηση ήταν άνιση και η κυβέρνηση δεν απέσυρε κανένα από τα μέτρα που είχε προτείνει.

Λίγους μήνες αργότερα, ο πρωθυπουργός Θαπατέρο προκήρυξε γενικές εκλογές για τον Δεκέμβριο του 2011, τις οποίες κέρδισε ο Μαριάνο Ραχόι, επικεφαλής του δεξιού Λαϊκού Κόμματος (PP).

Εργασιακές μεταρρυθμίσεις και ευρωπαϊκά προγράμματα διάσωσης

Η εργασιακή μεταρρύθμιση του 2012, που προώθησε η κυβέρνηση Ραχόι, επέφερε σημαντικές αλλαγές στην ισπανική εργατική νομοθεσία, σε μια εξαιρετικά περίπλοκη πολιτική και οικονομική συγκυρία.

Το 2012, η ισπανική οικονομία τέθηκε υπό την εποπτεία του Eurogroup.

Αυτό αποτέλεσε προϋπόθεση για τη διάσωση του ισπανικού τραπεζικού τομέα, η οποία πραγματοποιήθηκε μέσω δανείου ύψους έως και 100 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Σημείωση: Η μετάφραση καλύπτει ολόκληρο το απόσπασμα που μου στείλατε, το οποίο ολοκληρώνεται στο σημείο αυτό. Έχω παραλείψει μόνο τα διαφημιστικά μηνύματα και τις προτροπές εγγραφής στο ενημερωτικό δελτίο που παρεμβάλλονταν στο άρθρο.