του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α. Η κατοχή της Κύπρου δεν στηρίζεται πια μόνο στα στρατεύματα κατοχής, αλλά και σε όσους βγάζουν χρήματα από ξένη γη. Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν τα εργαλεία να τους χτυπήσουν στο πορτοφόλι, αλλά δεν βλέπω κινήσεις προς αυτήν τη κατεύθυνση και πιστεύω ότι 50 χρόνια δεν δείχνουν απλή ολιγωρία!
Φέρνω στη σκέψη μου ένα ξένο αγοραστή στην κατεχόμενη Κύπρο, να βγαίνει στο μπαλκόνι μιας νέας βίλας με θέα τη θάλασσα. Όμως η γη κάτω από τα πόδια του έχει ιδιοκτήτη, που τον ξερίζωσαν με εισβολή το 1974.
Έτσι δουλεύει σήμερα η κατοχή στην Κύπρο. Σπίτια, χωράφια και ολόκληρες εκτάσεις γίνονται τουριστικά συγκροτήματα. Οι νόμιμοι ιδιοκτήτες μένουν χωρίς περιουσία και άλλοι χτίζουν πάνω της. Όσο βγαίνει κέρδος, η κατοχή αποκτά περισσότερους υποστηρικτές και όσο αυτοί πληθαίνουν, το δικαίωμα επιστροφής των προσφύγων γίνεται ακόμα δυσκολότερο.
Το μέγεθος του προβλήματος δεν είναι μικρό, κάθε άλλο! Σύμφωνα με στοιχεία του κυπριακού Κτηματολογίου του 1964, που επικαλείται η κυπριακή κυβέρνηση, οι Ελληνοκύπριοι κατείχαν το 78% της ιδιωτικής γης στο τμήμα που βρίσκεται σήμερα υπό κατοχή. Η κυπριακή πλευρά μιλά για περίπου 163.000 εκτοπισμένους και τους απογόνους τους. Για τους εποίκους δεν υπάρχει διεθνώς αποδεκτή απογραφή. Δεν τη χρειαζόμαστε όμως για να δούμε τι συμβαίνει.
Το αντιλαμβανόμαστε αν κοιτάξουμε την υπόθεση Αϊκούτ. Στις 24 Οκτωβρίου 2025 δικαστήριο της Λευκωσίας καταδίκασε τον επιχειρηματία Σιμόν Μιστριέλ Αϊκούτ σε πέντε χρόνια φυλάκιση. Είχε παραδεχτεί 40 αδικήματα για έργα σε ελληνοκυπριακές περιουσίες. Η έκταση έφτανε τα 395.000 τετραγωνικά μέτρα και η αξία, σύμφωνα με αποτιμήσεις του Κτηματολογίου, ξεπερνούσε τα 36 εκατομμύρια ευρώ. Τον Μάιο του ίδιου έτους δύο Ουγγαρέζες είχαν καταδικαστεί σε δυόμισι χρόνια και σε 15 μήνες αντίστοιχα, επειδή διαφήμιζαν προς πώληση σπίτια χτισμένα σε ελληνοκυπριακή γη. Δεν μιλάμε για εξοχικά ενός καλοκαιριού. Μιλάμε για οργανωμένες επιχειρήσεις με κατασκευές, διαφήμιση και πωλήσεις σε διεθνές κοινό.
Τον Απρίλιο του 2026 ο Αϊκούτ μεταφέρθηκε στο Ισραήλ, έπειτα από αίτημα της χώρας αυτής, για να εκτίσει την υπόλοιπη ποινή του. Ο ίδιος ο Υπουργός Δικαιοσύνης της Κύπρου είχε πει ότι λόγω ηλικίας μπορεί να αποφυλακιστεί μόλις συμπληρωθεί το μισό της ποινής, δηλαδή σε λίγους μήνες… Το πιο αποκαλυπτικό είναι ότι βουλευτές έχουν αναφέρει ότι οι εργασίες σε έργα του φέρονται να έχουν ξαναρχίσει!! Ο άνθρωπος καταδικάστηκε και το χτίσιμο δεν σταμάτησε! Η καταδίκη ενός επιχειρηματία δεν είναι αρκετή. Παρ’ όλα αυτα κάτι κερδήθηκε. Το Ισραήλ εξέδωσε οδηγία ταξιδιού που συστήνει στους πολίτες του να μην αγοράζουν ακίνητα χτισμένα σε ελληνοκυπριακή γη. Αυτό είναι ένα απτό αποτέλεσμα και δείχνει ότι η πίεση πιάνει τόπο.
Το ίδιο ισχύει και για το Λονδίνο, που φυσικά ξέρει πολύ καλά τι συμβαίνει. Η βρετανική κυβέρνηση προειδοποιεί επίσημα ότι όσοι αγοράζουν στο βορρά μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με διαδικασίες στα κυπριακά δικαστήρια και με εκτέλεση των αποφάσεων αλλού στην ΕΕ. Εδώ υπάρχει και προηγούμενο. Στην υπόθεση Apostolides κατά Orams το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε το 2009 ότι κυπριακή απόφαση μπορεί να εκτελεστεί σε άλλο κράτος μέλος, παρά την αναστολή του κοινοτικού δικαίου στα κατεχόμενα. Δεν είναι παράνομη κάθε ξένη επένδυση. Όταν όμως μια κυβέρνηση γνωρίζει τον κίνδυνο και τον λέει στους πολίτες της, η Αθήνα και η Λευκωσία δικαιούνται να ζητήσουν από το Λονδίνο πιο ενεργή στάση.
Το δίκαιο, άλλωστε, υπάρχει. Το 1996, στην υπόθεση Λοϊζίδου κατά Τουρκίας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι η Τιτίνα Λοϊζίδου παρέμενε νόμιμη ιδιοκτήτρια της γης της στην Κερύνεια και ότι η Τουρκία ευθυνόταν, επειδή κατέχει παράνομα το βόρειο τμήμα. Αυτό αποτελεί καθοριστικό προηγούμενο. Η γη όμως δεν γύρισε στους ιδιοκτήτες της…
Το 2010 το ίδιο δικαστήριο αναγνώρισε την Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας ως αποτελεσματικό εσωτερικό ένδικο μέσο, και οι πρόσφυγες πρέπει πλέον να εξαντλούν τα μέσα εκεί πριν προσφύγουν στο Στρασβούργο. Αυτό δεν αναγνωρίζει το ψευδοκράτος. Το Δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι υπεύθυνη παραμένει η Τουρκία.
Οι αιτήσεις στην Επιτροπή έχουν φτάσει τις 8.755 και οι αποζημιώσεις περίπου 776 εκατομμύρια ευρώ. Μιλάμε για έναν δικαστικό λαβύρινθο με επιλογές που ο καθένας κρίνει διαφορετικά και με συνέπειες για τα δικαιώματά του. Ένας απλός πολίτης δεν τον διασχίζει μόνος του…είναι σχεδόν αδύνατο!
Εδώ όμως φαίνεται η ευθύνη των δύο κρατών. Η γη των προσφύγων δεν είναι ιδιωτική υπόθεση των ιδιοκτητών της. Ξεκάθαρα αποτελεί ευθύνη και υπόθεση της Αθήνας και της Λευκωσίας γιατί και οι δύο έχουν χρέος. Η Κυπριακή Δημοκρατία έκανε βήματα. Έφερε τον Αϊκούτ μπροστά σε δικαστήριο και πήρε καταδίκη. Η ίδια κυβέρνηση όμως δέχθηκε τη μεταφορά του στο Ισραήλ, με τον υπουργό της να λέει ότι δεν μπορεί να διακινδυνευτεί το δημόσιο συμφέρον για έξι μήνες φυλακής. Όταν ο κατηγορούμενος φεύγει και οι εργασίες φέρονται να ξαναρχίζουν, ο πολίτης αναρωτιέται ποιος προστατεύει τελικά τον ιδιοκτήτη. Η Λευκωσία οφείλει να δείχνει ότι κάθε καταδίκη συνοδεύεται από κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων, ευρωπαϊκά εντάλματα σύλληψης και αγωγές αποζημίωσης. Η δικαιοσύνη δεν τελειώνει στην ετυμηγορία. Δεν θα πούμε το κεφάλι στην άμμο να κρυφτούμε από τις υποχρεώσεις μας.
Η Ελλάδα έχει ακόμη μεγαλύτερο χρέος, γιατί είναι εγγυήτρια δύναμη και η μεγαλύτερη χώρα του ελληνισμού. Το Υπουργείο Εξωτερικών έχει δημοσιεύσει προειδοποιήσεις. Μια προειδοποίηση όμως δεν είναι πολιτική, αλλά ευχολόγιο! Πολιτική είναι να γνωριζει ο πολίτης ποιος το χειρίζεται, τι έχει πετύχει και τι σχεδιάζει. Εδώ περιμένουμε απαντήσεις, που δεν είμαι αισιόδοξος ότι θα έρθουν. Επιπλέον για το μέγεθος της υποχρέωσης της Ελλάδας υπάρχει και το βαρύ παρελθόν. Το 1974 η κυβέρνηση Καραμανλή επέλεξε να μην εμπλακεί στρατιωτικά στη δεύτερη τουρκική επίθεση, επικαλούμενη αδυναμία αποτελεσματικής αντίδρασης. Η αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ δεν άλλαξε τίποτα στο έδαφος. Η Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960 δεν δίνει άδεια για μονομερή επέμβαση, αλλά ούτε αφήνει την Ελλάδα στην άκρη. Για να πιέσεις σε αυτές τις καταστάσεις δεν χρειάζονται στρατεύματα. Χρειάζονται δικηγόροι, κτηματολόγια και κυρίως πολιτική βούληση.
Τι πρέπει λοιπόν κατά τη γνώμη μου να γίνει. Πρώτον, ένα κοινό γραφείο Αθήνας και Λευκωσίας με διπλωμάτες, νομικούς και κτηματολογικές υπηρεσίες. Θα κρατά μητρώο με κάθε εταιρεία, κάθε πώληση και κάθε αγοραστή, ξεχωρίζοντας τις καταγγελίες από τις εκκρεμείς δίκες και τις τελεσίδικες αποφάσεις. Θα τεκμηριώνει και την εγκατάσταση εποίκων με αξιόπιστα στοιχεία. Κάθε χρόνο θα δημοσιεύει απολογισμό. Τι κάναμε, ποιες υποθέσεις στηρίξαμε, τι πετύχαμε.
Δεύτερον, συντονισμένη στήριξη των δικαστικών διεκδικήσεων σε όλη την Ευρώπη. Εκτέλεση αποφάσεων, εντοπισμός περιουσιακών στοιχείων, συνεργασία με τις αρχές άλλων κρατών. Αν ένας επιχειρηματίας φυλακίζεται και ο επόμενος συνεχίζει ανενόχλητος, δεν έχουμε κερδίσει τίποτα.
Τρίτον, δωρεάν νομική υποστήριξη σε κάθε ιδιοκτήτη που προσφεύγει στο ΕΔΔΑ, σε ευρωπαϊκά ή σε εθνικά δικαστήρια άλλων κρατών. Η υπόθεση Orams άνοιξε επειδή ένας ιδιώτης, ο Μελέτιος Αποστολίδης, βρήκε βίλα χτισμένη στη γη του και πήγε μόνος του στα δικαστήρια. Δεν μπορεί η υπεράσπιση της γης να εξαρτάται από το πόσα αντέχει να πληρώσει ένας πολίτης… Ένα κοινό ταμείο Αθήνας και Λευκωσίας θα καλύπτει δικηγόρους, εμπειρογνώμονες και έξοδα δίκης. Θα καθοδηγεί και τον πρόσφυγα μέσα στον λαβύρινθο των ένδικων μέσων, για να μη χάνει δικαιώματα από άγνοια. Θα βοηθά και σε αγωγές εναντίον όσων έχτισαν και πούλησαν. Κάθε νίκη στα δικαστήρια θα γίνεται προηγούμενο για την επόμενη!
Τέταρτον, συγκεκριμένα αιτήματα προς το Λονδίνο και κάθε χώρα από την οποία έρχονται αγοραστές. Ενημέρωση των υποψήφιων αγοραστών, έρευνα για πιθανά αδικήματα, σαφές μήνυμα ότι η αγορά δεν σβήνει το δικαίωμα του ιδιοκτήτη. Και σταθερή στήριξη της Κύπρου στο Συμβούλιο της Ευρώπης, ώστε η προστασία της ιδιοκτησίας να συνδέεται με την ευθύνη της Τουρκίας.
Η γη του πρόσφυγα δεν γίνεται νόμιμη επειδή πάνω της χτίστηκαν ξενοδοχεία και βίλες. Δεν αλλάζει αφέντη επειδή την πούλησαν κάποιοι με την πλάτη γυρισμένη στην ιστορία. Και δεν παλιώνει η αδικία επειδή πέρασαν πενήντα δύο χρόνια. Το ξέρω καλά αυτό αφού οι παππούδες μου άφησαν στη Σμύρνη σπίτια, χωράφια και μια ζωή ολόκληρη, όταν η σφαγή και οι φωτιές τους έκαναν πρόσφυγες. Στην κατεχόμενη Κύπρο η ίδια μέθοδος συνεχίζεται με συμβολαιογράφους, τραπεζικούς λογαριασμούς και διαφημίσεις. Η Ελλάδα δεν μπορεί να γυρίσει πίσω το 1974. Μπορεί όμως να κάνει όσους εκμεταλλεύονται κλεμμένη γη να πληρώνουν ακριβά την προδοσία, μέχρι να ξαναγίνει ο ιδιοκτήτης το μόνο που μετράει σε κάθε λύση.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
