Ο θάνατος του Γαλτσίν Κιουτσούκ δεν ήταν απλώς η είδηση της απώλειας ενός ακόμη Τούρκου διανοουμένου. Ήταν μια σκηνή συμπυκνωμένης τουρκικής ιστορίας. Ο Κιουτσούκ πέθανε στην Άγκυρα στις 6 Απριλίου, σε ηλικία 87 ετών, ύστερα από προβλήματα υγείας. Δύο ημέρες αργότερα, κηδεύτηκε στο İsmet Oğultürk Camii, μέσα στο Cebeci Asri Mezarlığı, και τάφηκε στο ίδιο κοιμητήριο. Η κηδεία του ξεκίνησε με στρατιωτικό τελετουργικό, επειδή ήταν βετεράνος της Κύπρου, και αυτή η λεπτομέρεια από μόνη της λέει πολλά:
ένας αριστερός, μαρξίζων, βαθιά αντισυμβατικός διανοούμενος, που είχε διωχθεί, φυλακιστεί και δαιμονοποιηθεί, έφυγε από τη ζωή κάτω από την τουρκική σημαία και με στρατιωτικές τιμές. Αυτό ακριβώς είναι η Τουρκία.
Ο Γαλτσίν Κιουτσούκ υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές αλλά και πιο αμφιλεγόμενες μορφές της τουρκικής διανόησης. Οι νεκρολογίες τον περιγράφουν ως ακαδημαϊκό, συγγραφέα και ερευνητή που άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην τουρκική αριστερά και στον δημόσιο διάλογο. Το bianet τον χαρακτήρισε άνθρωπο γνωστό για τις «κεμαλο-σοσιαλιστικές» του απόψεις, ενώ η Hürriyet Daily News τον παρουσίασε ως εξέχουσα μορφή της τουρκικής αριστερής σφαίρας. Δεν ήταν ποτέ διανοούμενος του μέτρου. Έγραφε με φιλοδοξία συστήματος, με γλώσσα συχνά καταγγελτική, με πάθος για την ιστορία, την ιδεολογία, το κράτος και τις υπόγειες διαδρομές της τουρκικής εξουσίας. Για τους οπαδούς του ήταν ένα σπάνιο μυαλό. Για τους αντιπάλους του, ένας άνθρωπος που θόλωνε διαρκώς τα όρια ανάμεσα στην ανάλυση, την προπαγάνδα και τη συνωμοσιολογική εμμονή.
Γεννήθηκε το 1938 στο Ισκεντερούν και ανήκε στη γενιά εκείνη που μεγάλωσε μέσα στη βαριά μετα-οθωμανική και μετακεμαλική μετάβαση της Τουρκίας. Αποφοίτησε το 1960 από τη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Άγκυρας και στη συνέχεια εργάστηκε στον κρατικό μηχανισμό σχεδιασμού, στο Devlet Planlama Teşkilatı. Από το 1966 ξεκίνησε η πανεπιστημιακή του διαδρομή στο ODTÜ, όπου δίδαξε και ανέβηκε ακαδημαϊκά, μέχρι που απομακρύνθηκε μετά το μνημόνιο της 12ης Μαρτίου 1971. Αργότερα επέστρεψε στην πανεπιστημιακή ζωή, αλλά μετά το πραξικόπημα του 1980 απομακρύνθηκε ξανά. Η βιογραφία του είναι σχεδόν παράλληλη με τις στρατιωτικές και θεσμικές τομές της τουρκικής δημοκρατίας: κάθε φορά που το σύστημα αναδιατάσσονταν, ο Κιουτσούκ συγκρουόταν μαζί του και, παραδόξως, ξαναγύριζε.
Στην ιδεολογική του ταυτότητα βρίσκεται ίσως το κλειδί για να καταλάβει κανείς γιατί η πορεία του δεν χωρά σε δυτικά, καθαρά σχήματα. Ο ίδιος είχε αυτοχαρακτηριστεί «orducu sosyalist», δηλαδή κάτι σαν «στρατοκεντρικός σοσιαλιστής». Ήταν αριστερός, μαρξιστής στην αναλυτική του αφετηρία, αλλά ταυτόχρονα βαθιά επηρεασμένος από τον κεμαλικό κρατισμό, από την ιδέα του κράτους ως δύναμης ιστορικού μετασχηματισμού και, σε ορισμένες στιγμές, ακόμη και από την αντίληψη ότι ο στρατός μπορούσε να παίξει ρόλο εκσυγχρονιστικό ή εξισορροπητικό. Αυτή η σύνθεση δεν είναι παράδοξη για την Τουρκία. Είναι, αντίθετα, μία από τις χαρακτηριστικές εκφράσεις της: μια χώρα όπου τμήματα της αριστεράς δεν έκοψαν ποτέ εντελώς τον ομφάλιο λώρο με το κεμαλικό κράτος, αλλά προσπάθησαν να το επανερμηνεύσουν μέσα από τη δική τους γλώσσα.
Ο Κιουτσούκ δεν έμεινε στα πανεπιστήμια. Έγραψε σε εφημερίδες και περιοδικά, συνδέθηκε με έντυπα όπως τα Yön, Emek, Ant, εργάστηκε και στη Cumhuriyet, ενώ έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τα βιβλία του. Οι σειρές Türkiye Üzerine Tezler, Aydın Üzerine Tezler και Kürtler Üzerine Tezler τον καθιέρωσαν ως συγγραφέα που δεν έβλεπε την Ιστορία ως ουδέτερο πεδίο, αλλά ως χώρο μάχης. Τον ενδιέφεραν η τουρκική δημοκρατία, οι ελίτ, η ανάπτυξη, η σοβιετική εμπειρία, το κουρδικό, ο κεμαλισμός, οι εσωτερικές ρωγμές του τουρκικού έθνους. Δεν έγραφε απλώς για να ερμηνεύσει· έγραφε για να παρέμβει. Αυτό τον έκανε δημόσιο διανοούμενο πρώτης γραμμής, αλλά και μόνιμο στόχο.
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα επεισόδια της διαδρομής του ήταν η σχέση του με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 επισκέφθηκε την κοιλάδα Μπεκάα και συναντήθηκε μαζί του, σε μια επαφή που τροφοδότησε για χρόνια την τουρκική δημόσια σφαίρα. Ο ίδιος υποστήριζε ότι δεν επρόκειτο για μυστική ή ντροπιαστική σχέση, αλλά για πολιτική και κοινωνιολογική προσέγγιση ενός ένοπλου κινήματος που θεωρούσε καθοριστικό για την κατανόηση της Τουρκίας. Άλλοι είδαν σε αυτό μια επιβεβαίωση του ακραίου αντισυμβατισμού του. Άλλοι μια απόδειξη ότι μπορούσε να συνομιλεί ταυτόχρονα με χώρους που, στην επίσημη τουρκική ιδεολογία, θεωρούνταν ασύμβατοι μεταξύ τους.
Και πάλι, αυτή είναι η Τουρκία: ένας κεμαλοσοσιαλιστής ακαδημαϊκός να γίνεται συνομιλητής του ηγέτη του PKK χωρίς ποτέ να παύει να μιλά και τη γλώσσα του κράτους.
Το άλλο μεγάλο κεφάλαιο ήταν η εποχή Εργκενεκόν και OdaTV. Το 2011 το Reuters κατέγραψε ότι ο Κιουτσούκ φυλακίστηκε μαζί με δημοσιογράφους που συνδέονταν με το OdaTV, σε μια υπόθεση που παρουσιάστηκε από τις αρχές ως τμήμα της ευρύτερης συνωμοσίας Εργκενεκόν. Η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων σημείωσε αργότερα ότι καταδικάστηκε το 2013 σε 22,5 χρόνια κάθειρξης στην υπόθεση Εργκενεκόν, ενώ η Hürriyet Daily News κατέγραψε τότε την ίδια ποινή και το γεγονός ότι η υπόθεση OdaTV εξελισσόταν παράλληλα. Το 2014 βγήκε από τη φυλακή, σε ένα τοπίο όπου μεγάλο μέρος της τουρκικής κοινής γνώμης θεωρούσε πλέον τις ίδιες αυτές δίκες όχι κάθαρση, αλλά εργαλείο πολιτικής εκκαθάρισης. Για άλλους ήταν θύμα σκευωρίας. Για άλλους σύμπτωμα της εγγύτητας ανάμεσα σε ένα τμήμα της αριστερής-κεμαλικής διανόησης και στους βαθύτερους μηχανισμούς του τουρκικού κράτους.
Η κηδεία του έκλεισε αυτόν τον κύκλο με τρόπο σχεδόν συμβολικό. Στο Cebeci Asri Mezarlığı, μπροστά στην οικογένεια, στους φίλους, στους δημοσιογράφους και στους πολιτικούς που τον αποχαιρετούσαν, ο Κιουτσούκ δεν αποχαιρετήθηκε απλώς ως συγγραφέας.
Αποχαιρετήθηκε ως «γazi», ως βετεράνος της Κύπρου, και γι’ αυτό η τελετή ξεκίνησε με στρατιωτικές τιμές. Η εικόνα ενός αριστερού διανοούμενου, που συνδέθηκε με την επαναστατική ρητορική, με τον Οτσαλάν, με διώξεις για «τρομοκρατία», να φεύγει τυλιγμένος στην κρατική νομιμότητα της τουρκικής σημαίας, δεν είναι ιστορικό ατύχημα. Είναι μια συμπύκνωση του τουρκικού παραδόξου: εκεί όπου η αριστερά, ο εθνικισμός, ο κεμαλισμός, ο στρατός, το βαθύ κράτος, ο αντικαθεστωτισμός και η κρατική τιμή δεν αλληλοακυρώνονται πάντα, αλλά συχνά συνυπάρχουν στο ίδιο πρόσωπο, στην ίδια βιογραφία, στην ίδια τελετή.
Γι’ αυτό ο θάνατος του Γαλτσίν Κιουτσούκ είναι κάτι περισσότερο από νεκρολογία. Είναι αφορμή να ξαναδεί κανείς τη γειτονική χώρα χωρίς ευκολίες.
Η Τουρκία δεν είναι μόνο ο Ερντογάν, ούτε μόνο το στρατόπεδο του κράτους, ούτε μόνο η αντιπολίτευση, ούτε μόνο οι διωγμένοι της. Είναι ένας ιστορικός χώρος όπου οι ταυτότητες αναμιγνύονται βίαια, όπου ο αντικαθεστωτισμός μπορεί να ζητά τη δικαίωσή του μέσα από το κράτος και όπου ένας διανοούμενος μπορεί να είναι την ίδια στιγμή αριστερός, κεμαλιστής, βετεράνος, δαίμονας των τηλεοπτικών πάνελ, συνομιλητής του Οτσαλάν και κατηγορούμενος στις πιο σκοτεινές δίκες της εποχής του. Αν θέλει κανείς έναν τίτλο για όλο αυτό, ίσως δεν υπάρχει καλύτερος από τον: αυτή είναι η Τουρκία.
Τι πείραζε-αν δεν επιβαλλόταν-ο μεταφραστής αρθρογράφος να γράψει στα ελληνικά την γενέτειρα του σοσιαλφασίστα -με όσα πρέσβευε και υλοποιούσε (και με τους Αττίλες στην Κύπρο το 1974)-Τούρκου συγγραφέως Γαλτσίν Κιουτσούκ, που είναι η γνωστή Αλεξανδρέττα , η οποία στην Αρχαιότητα ήταν Αλεξάνδρεια κατ’Ίσσόν , που ίδρυσε , ο Μακεδών βασιλεύς όλων των Ελλήνων -πλην των Λακεδαιμονίων- Μέγας Αλέξανδρος , μετά την νίκη του στον Ισσό ποταμό το 333 π.Χ.;;;.
Υ.Γ ”Ηθικό δίδαγμα” Στην Τουρκία οι πραγματικοί ή οι τάχα Αριστεροί δεν εντάσσονται σε ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ,για να κάνουν εμφύλιο με Άρη Βελουχιώτη και Καπετάν Γιώτη .
Καλή Ανάσταση ,νου και ψυχής.
Εξαιρετικα διαφωτιστικό κείμενο. Διαφωτιστικότατο για το ιδιαίτερο μωσαϊκό της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας, αλλά και του ιδιότυπου χαρακτήρα του πολιτικού της συστήματος. Μπράβο!