Μοχάμαντ Μπάζι
Κατήγγειλε τους ατέρμονους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Τώρα, όμως, ενδέχεται να έχει εγκλωβιστεί σε έναν πόλεμο που προκάλεσε ο ίδιος.
«Ο Τραμπ δεν δείχνει ιδιαίτερη διάθεση να απομακρυνθεί από το χείλος ενός ευρύτερου πολέμου με το Ιράν».
Φωτογραφία: Amir Hossein Khorgooei/ISNA/AFP/Getty Images
Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026, 12.00 CEST
Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυε έναν επιθετικό πόλεμο εναντίον του Ιράν πριν από σχεδόν πέντε μήνες, επέμενε ότι η Ουάσινγκτον θα πετύχαινε μια αποφασιστική νίκη μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του χλεύαζαν κάθε υπόνοια ότι αθετούσαν τις επανειλημμένες προεκλογικές δεσμεύσεις τους να μην ξεκινήσουν νέες συγκρούσεις και να βάλουν τέλος στην κληρονομιά των ατέρμονων πολέμων της Αμερικής, ιδιαίτερα στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ.
Στις αρχές Μαρτίου, μία εβδομάδα μετά την έναρξη του πολέμου, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα δεχόταν μόνο την «άνευ όρων παράδοση» της θεοκρατικής κυβέρνησης του Ιράν. Δεσμεύτηκε να καταστρέψει μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ισχύος της Τεχεράνης, κάλεσε σε λαϊκή εξέγερση και πρόβαλε την ανατροπή του καθεστώτος που ανήλθε στην εξουσία μετά την Ισλαμική Επανάσταση του Ιράν το 1979. Φυσικά, οι μεγαλόστομες υποσχέσεις του Τραμπ αποδείχθηκαν το τελευταίο κεφάλαιο στη μακρά ιστορία της αμερικανικής αυτοκρατορικής αλαζονείας.
Για να μην αναφέρουμε ότι ο Τραμπ αθέτησε τις πολλαπλές δεσμεύσεις που είχε αναλάβει απέναντι σε μια κουρασμένη αμερικανική κοινή γνώμη, ότι δεν θα ξεκινούσε νέους πολέμους κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του. Τον Νοέμβριο του 2024, στη νικητήρια ομιλία του τη βραδιά των εκλογών στη Φλόριντα, ο Τραμπ διαβεβαίωσε με αυτοπεποίθηση τους Αμερικανούς: «Δεν πρόκειται να ξεκινήσω πόλεμο. Θα σταματήσω τους πολέμους».
Τώρα, η κατάπαυση του πυρός που διαπραγματεύτηκε με την Τεχεράνη έχει καταρρεύσει και ο Τραμπ κινδυνεύει να σύρει τις ΗΠΑ σε ακόμη έναν ατέρμονο πόλεμο — αυτή τη φορά στο Ιράν.
Στα μέσα Ιουνίου, οι ΗΠΑ και το Ιράν κατέληξαν σε μνημόνιο κατανόησης, το οποίο περιλάμβανε την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Πριν το Ιράν τα κλείσει κατά τη διάρκεια του πολέμου, από εκεί διερχόταν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η συμφωνία αυτή αποτελούσε ουσιαστικά μια εξηκονθήμερη παράταση της κατάπαυσης του πυρός που είχε επιτευχθεί στις αρχές Απριλίου. Δεν οδήγησε, ωστόσο, στην επαναλειτουργία της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού, επειδή ο Τραμπ επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά πλοία στην περιοχή.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι το μνημόνιο «επιτυγχάνει όλα όσα είχαμε θέσει ως στόχο», παρότι ανέβαλε για μελλοντικές διαπραγματεύσεις τα δυσκολότερα ζητήματα — μεταξύ των οποίων οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο ενδεχόμενος έλεγχος των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη.
«Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας», έγραψε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όταν ανακοίνωσε την προσωρινή συμφωνία τον περασμένο μήνα. «Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!»
Ωστόσο, οι δύο πλευρές ερμήνευσαν διαφορετικά τη συμφωνία και αυτή κατέρρευσε σε λιγότερο από έναν μήνα. Κατά τις τελευταίες δέκα ημέρες, οι εκατέρωθεν επιθέσεις έχουν οδηγήσει ξανά την περιοχή προς έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το Ιράν άνοιξε πυρ εναντίον πετρελαιοφόρων που διέρχονταν από τα Στενά, κοντά στις ακτές του Ομάν, στον νότιο διάδρομο της θαλάσσιας οδού. Ο αμερικανικός στρατός είχε ενθαρρύνει τα πλοία να χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη διαδρομή, προκειμένου να αποφεύγουν τον έλεγχο του Ιράν.
Το Πεντάγωνο έχει εξαπολύσει καθημερινά κύματα αεροπορικών επιδρομών εναντίον στόχων που περιγράφει ως ιρανικά κέντρα διοίκησης, θέσεις εκτόξευσης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, συστήματα αεράμυνας και δίκτυα επικοινωνιών. Τις τελευταίες ημέρες, οι ΗΠΑ βομβάρδισαν επίσης γέφυρες στο νότιο Ιράν. Ο Τραμπ απείλησε ακόμη να καταστρέψει τους ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και άλλες μη στρατιωτικές υποδομές του Ιράν — μια ενέργεια που πιθανότατα θα συνιστούσε έγκλημα πολέμου.
Η Τεχεράνη απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις και πλήγματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, ενώ απείλησε να επαναλάβει τις επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών των γειτονικών χωρών του Κόλπου.
Ο Τραμπ επέβαλε εκ νέου αποκλεισμό στην ιρανική ναυσιπλοΐα και η κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ περιορίστηκε στο ελάχιστο. Η τιμή του πετρελαίου έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο του τελευταίου μήνα, ξεπερνώντας τα 90 δολάρια το βαρέλι και προκαλώντας για ακόμη μία φορά αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Την Παρασκευή, ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι έπληξαν αεροπορική βάση στην Ιορδανία, σκοτώνοντας δύο Αμερικανούς στρατιωτικούς, ενώ ένας τρίτος αγνοείται εν ώρα επιχειρήσεων. Το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι ακόμη ένα μέλος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων σκοτώθηκε το Σάββατο στο βόρειο Ιράκ, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν βάσεις. Από την έναρξη του πολέμου, 17 Αμερικανοί στρατιωτικοί έχουν σκοτωθεί και περίπου 430 έχουν τραυματιστεί.
Ο Τραμπ είχε δηλώσει προηγουμένως ότι ο θάνατος Αμερικανών στρατιωτικών θα προκαλούσε μεγάλης κλίμακας αντίποινα των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Είναι ακόμη ένας τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ έχει εγκλωβίσει τον εαυτό του σε έναν ατέρμονο κύκλο βομβαρδισμών και στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Δεν διαθέτει στρατηγική για τη μετατροπή της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής σε μια διαρκή πολιτική συμφωνία με την Τεχεράνη. Εδώ και μήνες ταλαντεύεται ανάμεσα στην επίτευξη μιας μεγάλης συμφωνίας και στην απειλή επανέναρξης ενός πολέμου πλήρους κλίμακας. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της σύγκρουσης, το εύρος των διαπραγματεύσεων —και συνολικά η αμερικανική πολιτική απέναντι στο Ιράν— φαινόταν να εξαρτάται από τις διαρκείς μεταπτώσεις της διάθεσης του Τραμπ.
Από την πλευρά του, το ιρανικό καθεστώς επέζησε από τις δολοφονίες των κορυφαίων ηγετών του και άντεξε εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις στον κόσμο. Στις 28 Φεβρουαρίου, κατά τις πρώτες ώρες της σύγκρουσης, κοινές αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, καθώς και περισσότερους από 30 ακόμη υψηλόβαθμους Ιρανούς αξιωματούχους.
Η ηγεσία του καθεστώτος που επέζησε εγκατέστησε γρήγορα τον γιο του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, ως νέο ανώτατο ηγέτη. Τον στηρίζουν οι σκληροπυρηνικοί στρατηγοί των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, της ισχυρότερης στρατιωτικής και οικονομικής δύναμης της χώρας.
Οι ηγέτες του Ιράν βγήκαν από τη σύγκρουση περισσότερο ενθαρρυμένοι και με μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ από όση διέθεταν πριν από τον καταδικασμένο σε αποτυχία πόλεμο του Τραμπ. Συνειδητοποίησαν ότι η Τεχεράνη μπορούσε να κρατήσει όμηρο την παγκόσμια οικονομία, επιστρατεύοντας ένα όπλο πολύ αποτελεσματικότερο από τους πυραύλους και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της: τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Μέσω αυτού, το Ιράν μπορεί να διαταράξει όχι μόνο τις μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλλά και βασικών γεωργικών προϊόντων, όπως τα λιπάσματα.
Το Ιράν διαθέτει ακόμη περισσότερα μέσα οικονομικής πίεσης, τα οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εάν ο Τραμπ αποφασίσει να επαναλάβει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Η Τεχεράνη θα μπορούσε να πιέσει τους Χούθι —τη συμμαχική της ένοπλη οργάνωση που ελέγχει μεγάλα τμήματα της Υεμένης— να παρεμποδίσουν τη διεθνή ναυσιπλοΐα μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, αποσταθεροποιώντας ακόμη περισσότερο τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Μετά την εισβολή του Ισραήλ στη Γάζα το 2023, οι Χούθι άρχισαν να εκτοξεύουν πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον πλοίων που έπλεαν γύρω από τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στο σημείο όπου η Ερυθρά Θάλασσα πλησιάζει περισσότερο τις περιοχές της Υεμένης που ελέγχουν οι Χούθι. Οι ναυτιλιακές εταιρείες αναδρομολόγησαν εκατοντάδες πλοία γύρω από τη Νότια Αφρική, αυξάνοντας τα ασφάλιστρα και προσθέτοντας χιλιάδες μίλια στη διαδρομή των φορτηγών πλοίων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Προς το παρόν, οι Χούθι δεν έχουν εμπλακεί πλήρως στη σύγκρουση. Τη Δευτέρα, όμως, η οργάνωση ανακοίνωσε τον αποκλεισμό των λιμανιών και των πλοίων της Σαουδικής Αραβίας. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στις τιμές της ενέργειας, καθώς η Σαουδική Αραβία εξάγει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσω της Ερυθράς Θάλασσας, προκειμένου να παρακάμψει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.
Η Τεχεράνη μπορεί να διαταράξει τις αγορές ενέργειας και με άλλους τρόπους: θα μπορούσε να διευρύνει τις επιθέσεις της εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και υποδομών φυσικού αερίου στις γειτονικές χώρες του Κόλπου, όπως το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Όλα αυτά τα σενάρια πιθανότατα θα προκαλούσαν εκτόξευση των τιμών της ενέργειας και θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια παγκόσμια ύφεση. Και όμως, ο Τραμπ δεν δείχνει ιδιαίτερη διάθεση να απομακρυνθεί από το χείλος ενός ευρύτερου πολέμου με το Ιράν — ενός πολέμου που θα μπορούσε να περιλαμβάνει την ανάπτυξη αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων και να εξαπλωθεί στις γειτονικές χώρες.
Ο Τραμπ οδηγείται σε έναν πιθανό ατέρμονα πόλεμο που ο ίδιος δημιούργησε.
Ο Μοχάμαντ Μπάζι είναι αρθρογράφος της αμερικανικής έκδοσης του Guardian. Είναι επίσης διευθυντής του Κέντρου Μελετών Εγγύς Ανατολής και καθηγητής δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.
