Δημοσιεύθηκε: 3 Ιουνίου 2026, 17:24 CEST
Ενημερώθηκε: 4 Ιουνίου 2026, 11:33 CEST
Συ ντάκτης
Javier Martín Vide
Καθηγητής Φυσικής Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης
Δήλωση διαφάνειας
Ο Javier Martín Vide δεν εργάζεται, δεν συμβουλεύει, δεν κατέχει μετοχές ούτε λαμβάνει χρηματοδότηση από οποιαδήποτε εταιρεία ή οργανισμό που θα μπορούσε να επωφεληθεί από το παρόν άρθρο, και δεν έχει δηλώσει σχετικές σχέσεις πέρα από την ακαδημαϊκή του θέση.
Το Ελ Νίνιο είναι ένα επαναλαμβανόμενο κλιματικό φαινόμενο με επιπτώσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη. Έχει τρεις φάσεις: μία ψυχρή, γνωστή ως Λα Νίνια, μία ουδέτερη και μία θερμή, το Ελ Νίνιο.
Το 2026, η άνοιξη στο βόρειο ημισφαίριο εξελίχθηκε σε ουδέτερη φάση, η οποία ακολούθησε μια σχετικά ήπια Λα Νίνια. Τα βραχυπρόθεσμα προγνωστικά μοντέλα δείχνουν ότι έως τα μέσα του έτους είναι πολύ πιθανό να εισέλθουμε σε φάση Ελ Νίνιο. Αυτό το Ελ Νίνιο θα μπορούσε να γίνει πολύ έντονο προς το τέλος της χρονιάς, με συζητήσεις ακόμη και για ένα «υπερ-Ελ Νίνιο». Ποιες επιπτώσεις όμως θα μπορούσε να έχει; Και έχει συμβεί κάτι παρόμοιο στο παρελθόν;
Ένα GIF χάρτη του Ειρηνικού Ωκεανού που δείχνει υψηλότερες θερμοκρασίες με κόκκινο, πορτοκαλί και κίτρινο χρώμα.
Μεταβολή της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαΐου 2026. NOAA
Ένα ανώμαλο ρεύμα στον Ειρηνικό
Αυτό το περιστασιακό ανώμαλο θερμό θαλάσσιο ρεύμα στον Ειρηνικό παρατηρήθηκε αρχικά από Περουβιανούς ψαράδες του 19ου αιώνα. Το ονόμασαν El Niño — «το παιδί» στα ισπανικά — επειδή συχνά εμφανιζόταν γύρω στα Χριστούγεννα.
Το φαινόμενο εμφανιζόταν όταν θερμά νερά από τον ισημερινό Ειρηνικό αντικαθιστούσαν τα συνήθως ψυχρά νερά στα ανοικτά των ακτών του Ισημερινού — νότια της πόλης Γουαγιακίλ — του Περού και της βόρειας Χιλής. Τα νερά αυτά είναι κανονικά αρκετά ψυχρά λόγω του Ρεύματος Χούμπολτ, το οποίο κινείται από νότο προς βορρά κατά μήκος αυτού του τμήματος της ακτογραμμής της Νότιας Αμερικής, καθώς και λόγω της ανάδυσης βαθιών ψυχρών υδάτων.
Η επίδραση αυτών των ρευμάτων είναι σημαντική. Πάρτε, για παράδειγμα, την πόλη Αντοφαγκάστα της Χιλής, στις ακτές του Ειρηνικού, και το Ρίο ντε Τζανέιρο, στις ακτές του Ατλαντικού. Βρίσκονται σχεδόν ακριβώς στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος, στον Τροπικό του Αιγόκερω, αλλά οι μέσες θερμοκρασίες της θάλασσας είναι πολύ διαφορετικές: περίπου 18°C στην Αντοφαγκάστα και 24°C στο Ρίο ντε Τζανέιρο.
Για τους Περουβιανούς ψαράδες, η άφιξη του θερμότερου ρεύματος Ελ Νίνιο σήμαινε την εξαφάνιση του πιο άφθονου και πολύτιμου ψαριού τους, της αντσόβας, η οποία ευδοκιμεί σε ψυχρά νερά πλούσια σε πλαγκτόν.
Ένα ωκεάνιο και ατμοσφαιρικό φαινόμενο
Στη δεκαετία του 1920, ο Βρετανός φυσικός και κλιματολόγος Γκίλμπερτ Γουόκερ έκανε μια εντυπωσιακή ανακάλυψη. Αναλύοντας τεράστιες ποσότητες δεδομένων ατμοσφαιρικής πίεσης, συνειδητοποίησε ότι όταν η πίεση αυξανόταν στον νοτιοαμερικανικό Ειρηνικό, μειωνόταν στη βόρεια Αυστραλία και στην Ινδονησία — και αντιστρόφως.
Με άλλα λόγια, αυτές οι δύο περιοχές του πλανήτη, που απέχουν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα, συνδέονταν ως προς τη συμπεριφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης. Αυτό είναι που σήμερα αποκαλούμε τηλεσύνδεση, δηλαδή μια μετεωρολογική σύνδεση μεγάλης απόστασης.
Αυτή η συντονισμένη ταλάντωση της ατμοσφαιρικής πίεσης στον Νότιο Ειρηνικό ονομάστηκε Νότια Ταλάντωση. Τι σχέση έχει όμως το Ελ Νίνιο, ένα ωκεάνιο ρεύμα, με τη Νότια Ταλάντωση, ένα ατμοσφαιρικό φαινόμενο;
Εκτός από τον αρνητικό αντίκτυπό του στην αλιευτική βιομηχανία του Περού, το Ελ Νίνιο φέρνει βροχοπτώσεις — μερικές φορές καταρρακτώδεις — στις άνυδρες περιοχές του Περού και της βόρειας Χιλής, όπου βρίσκεται η ξηρότερη έρημος του κόσμου, η Ατακάμα. Το 1957-1958, ένα πολύ έντονο Ελ Νίνιο προκάλεσε καταρρακτώδεις βροχές στο Περού και σε άλλες χώρες, καθώς και σοβαρή ξηρασία στην Ινδία και στη Νοτιοανατολική Ασία, ωθώντας τους επιστήμονες σε περαιτέρω έρευνα του φαινομένου.
Στη δεκαετία του 1960, ο Νορβηγοαμερικανός μετεωρολόγος Γιάκομπ Μπιέρκνες διαπίστωσε ότι η θέρμανση του νοτιοαμερικανικού Ειρηνικού που προκαλείται από το Ελ Νίνιο συνδεόταν με τη Νότια Ταλάντωση, θεμελιώνοντας έτσι μια στενή σχέση ανάμεσα στον ωκεανό και την ατμόσφαιρα.
Όταν ο τροπικός αντικυκλώνας του Νότιου Ειρηνικού — μαζί με το συναφές πρότυπο των αληγών ανέμων, που πνέουν από τη Νότια Αμερική προς την Αυστραλία και την Ινδονησία — εξασθενεί, τα νερά του ισημερινού Ειρηνικού θερμαίνονται και αρχίζουν να μετατοπίζονται προς την Κεντρική Αμερική. Εκεί διακλαδίζονται, κυρίως προς νότο, κατά μήκος των ακτών τμημάτων του Ισημερινού, του Περού και της Χιλής. Έτσι δημιουργείται το Ελ Νίνιο.
Ο Μπιέρκνες απέδειξε ότι η ατμόσφαιρα και ο ωκεανός είναι στενά συνδεδεμένα και ότι αυτό που συμβαίνει σε ένα μέρος του κλιματικού συστήματος έχει επιπτώσεις αλλού. Ο συνδυασμός των ονομασιών του ωκεάνιου και του ατμοσφαιρικού σκέλους έδωσε την επίσημη ονομασία του φαινομένου: Ελ Νίνιο–Νότια Ταλάντωση, που συχνά συντομογραφείται ως ENSO.
Χάρτης που δείχνει τις θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας το 2016.
Χάρτης θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας, με τις άνω του μέσου όρου θερμοκρασίες να εμφανίζονται με κόκκινο και τις κάτω του μέσου όρου με μπλε. Η «γλώσσα» που εκτείνεται δυτικά της Νότιας Αμερικής είναι χαρακτηριστική της θέρμανσης που συνδέεται με το Ελ Νίνιο. Αυτός ο χάρτης της NOAA από το 2016 δείχνει ένα από τα ισχυρότερα Ελ Νίνιο που έχουν ποτέ καταγραφεί.
Το χειρότερο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα
Το 1982-83, το εντονότερο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα προκάλεσε ακραία καιρικά φαινόμενα σε ολόκληρο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων πλημμύρες στον αμερικανικό Ειρηνικό και στις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και ξηρασίες στη βορειοανατολική Βραζιλία και στην Ινδονησία. Προκάλεσε επίσης έναν πολύ ήπιο χειμώνα στα μέσα γεωγραφικά πλάτη της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής.
Από εκείνο το σημείο και μετά παρατηρήθηκε ότι, κατά διαστήματα, οι θερμοκρασίες στον ισημερινό Ειρηνικό παρουσίαζαν και αρνητική ανωμαλία, δηλαδή ήταν χαμηλότερες από το κανονικό. Ταυτόχρονα, το σύστημα υψηλών πιέσεων του Νότιου Ειρηνικού ενισχυόταν, όπως και οι αληγείς άνεμοι. Αυτή η κατάσταση ήταν το αντίθετο του Ελ Νίνιο και ονομάστηκε Λα Νίνια.
Με λίγα λόγια, το Ελ Νίνιο φέρνει θερμά νερά και αστάθεια, ενώ η Λα Νίνια φέρνει ψυχρότερα από το κανονικό νερά και μεγαλύτερη σταθερότητα στον Ισημερινό, τη Χιλή και το Περού. Τα φαινόμενα αυτά σχηματίζουν επαναλαμβανόμενους κύκλους, αν και όχι σε σταθερά χρονικά διαστήματα.
Το τελευταίο έντονο Ελ Νίνιο του 20ού αιώνα σημειώθηκε το 1997-98, προκαλώντας σοβαρές πλημμύρες στην Καλιφόρνια. Έλαβε ευρεία κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς οι καταστροφές συνέβησαν στις ΗΠΑ.
Το Ελ Νίνιο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ξηρασίες σε ορισμένα σημεία του πλανήτη και καταρρακτώδεις βροχές σε άλλα. NOAA
Πώς μπορεί να συμπεριφερθεί το επόμενο έντονο Ελ Νίνιο;
Ένα υπερ-Ελ Νίνιο θα οδηγούσε αναμφίβολα, αν όχι μέσα στο 2026, τότε σίγουρα μέσα στο 2027, σε υψηλότερη μέση παγκόσμια θερμοκρασία — μερικά δέκατα του βαθμού πάνω από αυτό που θα αναμενόταν με βάση τον σημερινό ρυθμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Θα υπήρχαν επίσης έντονες βροχοπτώσεις στις προαναφερθείσες χώρες των Άνδεων, στην περιοχή Μαρ ντελ Πλάτα της Αργεντινής, στην Ανατολική Αφρική και σε τμήματα των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ σοβαρές ξηρασίες θα σημειώνονταν στη Νοτιοανατολική Ασία, σε περιοχές της Αυστραλίας και στη βορειοανατολική Βραζιλία.
Στη λεκάνη της Μεσογείου, ο κύκλος Ελ Νίνιο–Λα Νίνια είναι ασθενέστερος, κυρίως λόγω των ιδιαίτερων γεωγραφικών χαρακτηριστικών της περιοχής. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια ενός πολύ ισχυρού επεισοδίου Ελ Νίνιο, η Μεσόγειος μπορεί να αναμένει θερμοκρασίες υψηλότερες από τις κανονικές και ίσως μεγαλύτερη πιθανότητα ακραίων βροχοπτώσεων.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που κάποτε φαινόταν να είναι ένα φαινόμενο περιορισμένο στα πεδία αλιείας του Περού είναι πλέον γνωστό ότι αποτελεί μια παγκόσμια αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ατμόσφαιρα και τον ωκεανό, με επιπτώσεις που μπορεί να είναι καταστροφικές σε περιοχές πολύ μακριά από την πηγή του.
