Από τον Gregg Roman — 7 Αυγούστου 2026, 23:37 

Ένας για όλους: Ομάδα αλληλοεξόντωσης ή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας;

Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπογράφουν στη Μέκκα ένα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας — και μέσα σε λίγες ώρες οι Χούθι το υποβάλλουν στην πρώτη του δοκιμασία. Τι προβλέπει η συνθήκη, τι δεν προβλέπει και τι σημαίνει για την Ουάσιγκτον, την Ιερουσαλήμ και τις πρωτεύουσες του Κόλπου που επέλεξαν να μείνουν εκτός.

Gregg Roman | 7 Αυγούστου 2026 

Σε συνεργασία με το Middle East Insider · Τεύχος 040 · Παρασκευή 7 Αυγούστου 2026

Ένας για όλους: Ομάδα αλληλοεξόντωσης ή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας;

Καλησπέρα σας.

Σήμερα (χθές) το πρωί, στο Παλάτι Αλ Σάφα στη Μέκκα, ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, ο πρόεδρος της Τουρκίας και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν υπέγραψαν μια συνθήκη η οποία διακηρύσσει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τους τρεις αποτελεί επίθεση εναντίον όλων.

Η αρχιτεκτονική που παρακολουθεί αυτό το ενημερωτικό δελτίο από το δοκίμιο της Κυριακής διαθέτει πλέον όνομα, κείμενο και τρεις υπογραφές.

Η σημερινή ενημέρωση την αναλύει διεξοδικά: τι πραγματικά προβλέπει η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, τι εμφανώς παραλείπει, τι σημαίνει για την Ουάσιγκτον, την Ιερουσαλήμ, το Άμπου Ντάμπι, τη Μανάμα και το Ραμπάτ, καθώς και το ερώτημα του τίτλου: κατά πόσο τρία κράτη, με τρεις διαφορετικούς βασικούς εχθρούς, κατασκεύασαν μια κοινή ασπίδα ή συνέδεσαν επικίνδυνα τις τύχες τους.

Η πρώτη δοκιμασία του συμφώνου ήρθε προτού ακόμη στεγνώσει το μελάνι: πλήγματα των Χούθι τραυμάτισαν έντεκα αμάχους εντός της Σαουδικής Αραβίας, ενώ επιθέσεις τους σκότωσαν τριάντα στρατιώτες της Υεμένης. Την ίδια ώρα, το Ιράκ έθεσε τις δυνάμεις του σε κατάσταση ύψιστης ετοιμότητας, καθώς εξέπνευσε η προθεσμία που είχε θέσει μια πολιτοφυλακή.

Επίσης σήμερα: τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται «στο χείλος του γκρεμού»· η κορυφαία πετρελαϊκή εταιρεία του Κόλπου παραδέχεται ότι δεκαπέντε πλοία της έχουν πληγεί· η Ουγκάντα ψηφίζει υπέρ της αποστολής στρατευμάτων στη Γάζα· και η Χαμάς κοστολογεί τον βαρύ οπλισμό της σαν να πρόκειται για κράτος.

 Μέρος Α΄ — Τι προβλέπει το Σύμφωνο και τι αποφεύγει να αναφέρει

Στη Σύνοδο Κορυφής της Μέκκας για την Κοινή Άμυνα, οι τρεις ηγέτες υπέγραψαν την Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας. Οι κυβερνήσεις τους ανακοίνωσαν ότι η συμφωνία «αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής απέναντι σε οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια» και ορίζει ότι κάθε ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Προβλέπει επίσης την ενίσχυση όλων των πτυχών της αμυντικής συνεργασίας.

Η διατύπωση παραπέμπει στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Υπογράφεται από την ισχυρότερη οικονομία του αραβικού κόσμου, τη μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου και τη χώρα που διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ.

Η προέλευση της συμφωνίας έχει εξίσου μεγάλη σημασία με το κείμενό της. Η συνθήκη επεκτείνει στην Τουρκία τη Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν του Σεπτεμβρίου 2025, η οποία περιείχε την ίδια ρήτρα περί επίθεσης εναντίον ενός μέρους. Παράλληλα, επισφραγίζει διαπραγματεύσεις σχεδόν ενός έτους.

Η στρατιωτική συνεργασία προηγήθηκε του επίσημου εγγράφου. Το Πακιστάν έχει ήδη αναπτύξει στο βασίλειο περίπου 8.000 στρατιώτες, μαχητικά αεροσκάφη, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και σύστημα αεράμυνας. Το 2023, το Ριάντ υπέγραψε τη μεγαλύτερη συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ για την αγορά τουρκικών drones.

Το κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται σε όσα δεν αναφέρει το κείμενο. Η κοινή ανακοίνωση δεν προσδιορίζει συγκεκριμένες στρατιωτικές δεσμεύσεις, ολοκληρωμένη δομή διοίκησης, μηχανισμό αυτόματης ανάπτυξης δυνάμεων ή όργανο λήψης αποφάσεων αντίστοιχο με εκείνο του ΝΑΤΟ. Δεν διευκρινίζεται τι ακριβώς υποχρεούται να πράξει κάθε συμβαλλόμενο μέρος εάν κάποιο άλλο δεχθεί επίθεση.

Η Άγκυρα υπογραμμίζει ότι το Σύμφωνο είναι αμιγώς αμυντικό, δεν στρέφεται εναντίον καμίας χώρας, παραμένει ανοικτό σε άλλα κράτη της περιοχής και λειτουργεί συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ. Οι αποφάσεις για τη χρήση στρατιωτικής δύναμης παραμένουν στην αρμοδιότητα των επιμέρους κρατών.

Υπάρχει, όμως, και το πυρηνικό ζήτημα. Ο Σαουδάραβας υφυπουργός Ράγιεντ Κρίμλι επέμεινε ότι η συμφωνία δεν αποτελεί στρατιωτικό ή θρησκευτικό συνασπισμό και δεν συνδέεται με πυρηνικές φιλοδοξίες ή κούρσα εξοπλισμών. Το Πακιστάν είχε δηλώσει για το προηγούμενο διμερές σύμφωνο ότι τα πυρηνικά όπλα δεν βρίσκονταν στην ημερήσια διάταξη. Ωστόσο, ανώτερος Σαουδάραβας αξιωματούχος είχε περιγράψει εκείνη τη συμφωνία ως καλύπτουσα «όλα τα στρατιωτικά μέσα». Οι διαψεύσεις περιορίζουν το εύρος του ερωτήματος· δεν το κλείνουν.

Η συνθήκη κρίνεται από τις υποχρεώσεις που επιβάλλει και η συγκεκριμένη, μέχρι στιγμής, δεν επιβάλλει καμία απολύτως συγκεκριμένη υποχρέωση. Σήμερα αποτελεί πρωτίστως μια πολιτική διακήρυξη συνοδευόμενη από τελετή υπογραφής. Οι διακηρύξεις, όμως, επηρεάζουν τη συμπεριφορά των κρατών πριν ακόμη δημιουργηθούν οι πρακτικοί μηχανισμοί. Η Τεχεράνη πρέπει πλέον να συνυπολογίζει ότι ένα πλήγμα σε σαουδαραβικό έδαφος θα μπορούσε να ενεργοποιήσει ένα μέλος του ΝΑΤΟ και ένα πυρηνικά εξοπλισμένο κράτος. Η Ουάσιγκτον πρέπει επίσης να λάβει υπόψη ότι ο στενότερος σύμμαχός της στον Κόλπο απέκτησε ασφαλιστική κάλυψη που δεν αγόρασε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πραγματική δοκιμασία δεν είναι η διατύπωση αλλά το πρώτο βλήμα — και το πρώτο βλήμα έχει ήδη πέσει.

Μέρος Β΄ — Ποιοι κέρδισαν, ποιοι έχασαν και η εικόνα από τις πρωτεύουσες

Οι πρώτοι κερδισμένοι είναι οι ίδιοι οι συμβαλλόμενοι. Η Σαουδική Αραβία αποκτά ένα πρόσθετο επίπεδο αποτροπής πέρα από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνονται οι αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί ακόμη να θεωρείται αξιόπιστη ως προς την προστασία των συμμάχων της στον Κόλπο.

Το Πακιστάν μετατρέπει το οπλοστάσιό του και τους 8.000 στρατιώτες που έχει αναπτύξει σε πολιτικό κεφάλαιο και σε απόδειξη του αναντικατάστατου ρόλου του. Ήδη διαπραγματεύεται με το Κουβέιτ μια συμφωνία παροχής ασφάλειας με αντάλλαγμα επενδύσεις.

Η Τουρκία αποκομίζει ίσως το μεγαλύτερο όφελος. Αποκτά μέσω συνθήκης στρατηγικό έρεισμα στην καρδιά του Κόλπου, εξασφαλισμένη αγορά για τα drones και το μαχητικό KAAN, καθώς και τον περιφερειακό ρόλο ασφαλείας που επιδιώκει εδώ και μία δεκαετία — κατοχυρωμένο μάλιστα στην ιερότερη πόλη του Ισλάμ.

Η Ουάσιγκτον και η Ιερουσαλήμ οφείλουν να ερμηνεύσουν τη συμφωνία χωρίς αυταπάτες. Η Τουρκία δηλώνει ότι το Σύμφωνο συμπληρώνει την υφιστάμενη τάξη ασφαλείας στον Κόλπο. Τυπικά, αυτό είναι ακριβές. Ωστόσο, οι τρεις χώρες συμμερίζονται ανησυχίες τόσο για τη στρατιωτική στάση του Ισραήλ όσο και για εκείνη του Ιράν. Αναλυτές ερμηνεύουν το Σύμφωνο ως μέσο εξισορρόπησης της ιρανικής ηγεμονίας που ταυτόχρονα οικοδομεί αποτροπή απέναντι στο Ισραήλ.

Ένα μέλος του ΝΑΤΟ υπέγραψε δέσμευση κατά το πρότυπο του Άρθρου 5, την οποία αναλυτές θεωρούν ότι αποσκοπεί εν μέρει στην αποτροπή του στενότερου περιφερειακού συμμάχου των ΗΠΑ. Παράλληλα, η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας είναι ακριβώς ο παράγοντας έναντι του οποίου δημιουργήθηκε το Σύμφωνο ως αντιστάθμισμα κινδύνου.

Το Ιράν δεν σχολίασε, αλλά έχασε κάτι που δύσκολα θα κατονομάσει: ο επόμενος πύραυλος μιας πολιτοφυλακής που θα πλήξει σαουδαραβικό έδαφος θα μπορεί πλέον, τουλάχιστον θεωρητικά, να κινητοποιήσει τρεις στρατούς.

Οι άδειες καρέκλες αποκαλύπτουν την υπόλοιπη εικόνα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα απουσιάζουν και οικοδομούν δικό τους άξονα με το Ισραήλ και την Ινδία, ενώ το ρήγμα τους με το Ριάντ βαθαίνει. Η Αίγυπτος συμμετείχε επί μήνες σε τετραμερείς διαβουλεύσεις αλλά τελικά έμεινε εκτός. Το Μπαχρέιν, έδρα του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ και το κράτος του Κόλπου που είναι περισσότερο εκτεθειμένο στην Τεχεράνη, εξακολουθεί να βασίζει την ασφάλειά του εξ ολοκλήρου στην αμερικανική ομπρέλα.

Το Μαρόκο, ως μέλος των Συμφωνιών του Αβραάμ, επενδύει στην αντίθετη κατεύθυνση, δεσμευόμενο να αποστείλει στρατεύματα στη δύναμη σταθεροποίησης της Γάζας υπό αμερικανική ηγεσία. Δύο μοντέλα ανταγωνίζονται πλέον για τα σουνιτικά κράτη: το μοντέλο αντιστάθμισης κινδύνου του Συμφώνου της Μέκκας και το μοντέλο των Συμφωνιών του Αβραάμ, το οποίο στηρίζεται σε μια περιφερειακή τάξη με αμερικανικό πυρήνα. Η Ινδία, βλέποντας μια συνθήκη που συνδέει την άμυνα του Ριάντ με το Ισλαμαμπάντ, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

Μέρος Γ΄ — Η αντίθετη άποψη: τέσσερα φιτίλια

Για να λειτουργήσει η νατοϊκού τύπου διατύπωση της συνθήκης, τα μέλη θα έπρεπε να διαθέτουν αυτό που διέθετε το ΝΑΤΟ: έναν κοινό εχθρό. Δεν τον διαθέτουν. Το επιχείρημα ότι η Μέκκα δημιούργησε έναν μηχανισμό αλληλοπαγίδευσης και όχι μια ασπίδα στηρίζεται σε τέσσερα ήδη αναμμένα φιτίλια.

Πρώτο φιτίλι: η πυρηνική παγίδευση

Η επένδυση του Ριάντ στο πυρηνικό οπλοστάσιο του Πακιστάν προηγείται της συνθήκης κατά τέσσερις δεκαετίες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, σαουδαραβικά κεφάλαια χρηματοδότησαν την ανάπτυξη της πακιστανικής βόμβας με περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Όταν επιβλήθηκαν αμερικανικές κυρώσεις στο Ισλαμαμπάντ, το βασίλειο το στήριξε με 50.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως.

Ο Μπομπ Γούντγουορντ έχει αναφέρει ότι ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είπε στον γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ πως δεν θα χρειαζόταν ουράνιο για να αποκτήσει πυρηνικό όπλο: «Απλώς θα αγοράσω ένα από το Πακιστάν». Μετά τη διμερή συμφωνία του 2025, Σαουδάραβας αναλυτής με κυβερνητικές διασυνδέσεις δήλωσε ότι η πυρηνική αποτροπή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συμφωνίας και ότι το Πακιστάν θυμάται ποιος χρηματοδότησε το πρόγραμμά του. Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας είπε αρχικά ότι όλες οι διαθέσιμες δυνατότητες θα τεθούν στη διάθεση της συμφωνίας, πριν αναδιπλωθεί στη θέση ότι τα πυρηνικά δεν βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη.

Η ασάφεια λειτουργεί εις βάρος του ίδιου του Πακιστάν. Το πυρηνικό του δόγμα είναι σχεδιασμένο πρωτίστως έναντι της Ινδίας. Μια εφαρμογή διευρυμένης πυρηνικής αποτροπής από κράτος εκτός της Συνθήκης Μη Διάδοσης θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές κυρώσεις. Μέσω του μηχανισμού του ΔΝΤ, τον οποίο επηρεάζει καθοριστικά η Ουάσιγκτον, αυτές θα αποδυνάμωναν το Ισλαμαμπάντ απέναντι στον αντίπαλο που φοβάται πραγματικά. Μια αποτροπή απλωμένη σε τρεις σημαίες μπορεί τελικά να μην αποτρέψει κανέναν και να χρεοκοπήσει τον κάτοχό της.

Δεύτερο φιτίλι: τα δίκτυα πληρεξουσίων

Η Τουρκία αποτελεί τον κύριο προστάτη του πολιτικού οικοσυστήματος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Στον πόλεμο της Λιβύης εξόπλισε τη φιλική προς την Αδελφότητα κυβέρνηση της Τρίπολης με drones, αεράμυνα και Σύρους μαχητές. Η Σαουδική Αραβία έχει χαρακτηρίσει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα τρομοκρατική οργάνωση, θεωρώντας τις ιδέες της απειλή για τη δυναστική διακυβέρνηση. Σαουδαραβικά κεφάλαια φέρονται να χρηματοδότησαν την αντίπαλη πλευρά του ίδιου πολέμου. Οι δύο βασικοί εταίροι έχουν ήδη πολεμήσει ο ένας εναντίον του άλλου μέσω πληρεξουσίων στο ίδιο πεδίο μάχης.

Η εκκρεμότητα του Πακιστάν παραμένει ενεργή. Επί δεκαετίες υποστήριζε τους Αφγανούς Ταλιμπάν, αλλά σήμερα βρίσκεται σε σύγκρουση με το εμιράτο που βοήθησε να εγκαθιδρυθεί. Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί την Καμπούλ ότι προστατεύει το TTP. Οι ειρηνευτικές συνομιλίες κατέρρευσαν στην Κωνσταντινούπολη, με μεσολαβήτρια την Άγκυρα. Μια συνθήκη που συγκεντρώνει αυτές τις τρεις πολιτικές ασφαλείας δεν καταργεί τα επιμέρους δίκτυα· τα συνδέει με έναν κοινό πυροκροτητή.

Τρίτο φιτίλι: τα χρήματα κινούνται κυκλικά

Οι στρατοί της συμμαχίας συνδέονται με οικονομίες που δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν έναν πόλεμο, ενώ ο χρηματοδότης τους χρειάζεται ηρεμία για να υλοποιήσει όλα τα υπόλοιπα σχέδιά του.

Το Πακιστάν βρίσκεται σε πρόγραμμα του ΔΝΤ ύψους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων και αντιμετωπίζει υποχρεώσεις αποπληρωμών περίπου 90 δισεκατομμυρίων μέσα σε τρία χρόνια. Παραμένει ρευστό επειδή το Ριάντ διατηρεί 5 δισεκατομμύρια δολάρια στην κεντρική του τράπεζα, πρόσθεσε άλλα 3 δισεκατομμύρια και του προμηθεύει πετρέλαιο με αναβολή πληρωμής. Η στήριξη αυτή ήρθε καθώς τα ΗΑΕ αρνήθηκαν, για πρώτη φορά σε επτά χρόνια, να ανανεώσουν δάνειο 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η Τουρκία αντιμετωπίζει πληθωρισμό 32%, βασικό επιτόκιο 37% και ιστορικά χαμηλά της λίρας. Οι ενεργειακές αναταράξεις του πολέμου επιβαρύνουν περαιτέρω την οικονομία της. Την ίδια στιγμή, ολόκληρο το σαουδαραβικό εγχείρημα Vision 2030 και τα γιγαντιαία έργα του προϋποθέτουν μια περιοχή αρκετά ήρεμη ώστε να προσελκύει κεφάλαια.

Κάθε πόλεμος στον οποίο ένας εταίρος θα παρασύρει το Ριάντ υπονομεύει το επενδυτικό κλίμα που χρηματοδοτεί το βασίλειο και, μαζί του, τις καταθέσεις που διατηρούν φερέγγυο το Ισλαμαμπάντ. Ο εγγυητής έσχατης ανάγκης είναι ταυτόχρονα και ο δανειστής έσχατης ανάγκης. Σε πραγματική κρίση δεν μπορεί να είναι και τα δύο.

Τέταρτο φιτίλι: τρεις προστάτες, τρία τηλέφωνα

Η Τουρκία ανήκει στο ΝΑΤΟ. Η οικονομία του Πακιστάν είναι στενά δεμένη με το Πεκίνο: ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας–Πακιστάν, ύψους 62 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αποτελεί τη ναυαρχίδα της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», ενώ πάνω από το 70% του διμερούς εξωτερικού χρέους του Πακιστάν οφείλεται στην Κίνα.

Η σαουδαραβική αεράμυνα βασίζεται σε αμερικανικά συστήματα. Το βασίλειο έθεσε σε υπηρεσία την πρώτη πυροβολαρχία THAAD τον Ιούλιο του 2025, στο πλαίσιο αμερικανικού προγράμματος 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων για επτά πυροβολαρχίες, παράλληλα με την εγχώρια παραγωγή Patriot. Επί δύο χρόνια το Ριάντ δεν έχει μετατρέψει την πρόσκλησή του στους BRICS σε πλήρη ένταξη, προκειμένου να προστατεύσει τη σχέση του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε μια κρίση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, τα τρία τηλέφωνα θα χτυπήσουν μεταφέροντας τρεις διαφορετικές εντολές. Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα αποτελεί ταυτόχρονα και καταδίκη της συμφωνίας: το δημοσιευμένο κείμενο δεν επιβάλλει καμία συγκεκριμένη υποχρέωση, ενώ το 2015 το κοινοβούλιο του Πακιστάν απέρριψε το αίτημα του Ριάντ να συμμετάσχει στον πόλεμο της Υεμένης.

Συμπέρασμα

Η συνθήκη είναι ένα από δύο πράγματα. Αν είναι πραγματικά δεσμευτική, έχει συνδεθεί με τρόπο που μπορεί να πυροδοτήσει συγκρούσεις στο εσωτερικό της. Αν δεν είναι δεσμευτική, δεν αποτελεί παρά μια ισχυρή φωτογραφία τελετής υπογραφής, διατυπωμένη στη γλώσσα του Άρθρου 5.

Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι ΝΑΤΟ. Τα μέλη του ΝΑΤΟ είχαν έναν κοινό εχθρό. Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν δεν έχουν.