Η έκθεση R44000 του Congressional Research Service, ενημερωμένη στις 20 Αυγούστου 2026, εξετάζει την Τουρκία, τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τον μεταβαλλόμενο ρόλο της στη Μέση Ανατολή. Το CRS είναι η μη κομματική ερευνητική υπηρεσία του αμερικανικού Κογκρέσου· η έκθεση ενημερώνει τους νομοθέτες χωρίς να εισηγείται συγκεκριμένη πολιτική.
Συνοπτικό συμπέρασμα
Η Τουρκία παραμένει απαραίτητη αλλά δύσκολη σύμμαχος των ΗΠΑ. Η γεωγραφική της θέση, ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός του ΝΑΤΟ, οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, η αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και η επιρροή της στη Συρία την καθιστούν στρατηγικά πολύτιμη.
Ταυτόχρονα, η αγορά των ρωσικών S-400, οι σχέσεις της με τη Ρωσία, η υποστήριξή της προς τη Χαμάς, η αντιπαράθεση με το Ισραήλ και οι διαφωνίες με Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία δημιουργούν σοβαρά εμπόδια στην πλήρη αποκατάσταση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.
Τα κυριότερα σημεία
1. Η Τουρκία ως «μεσαία δύναμη»
Η έκθεση περιγράφει την Τουρκία ως μία ανερχόμενη «μεσαία δύναμη» που δεν επιθυμεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τη Δύση. Παραμένει στο ΝΑΤΟ και οικονομικά συνδεδεμένη με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά αναπτύσσει παράλληλες σχέσεις με τη Ρωσία, την Κίνα, τις χώρες του Κόλπου, το Πακιστάν, το Κατάρ και άλλες περιφερειακές δυνάμεις.
Βασικός της στόχος είναι η μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία: να συνεργάζεται με διαφορετικά κέντρα ισχύος χωρίς να εντάσσεται απόλυτα σε κανένα.
2. Η κυριαρχία Ερντογάν και η εσωτερική πολιτική
Το CRS επισημαίνει ότι τα 23 χρόνια διακυβέρνησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχουν ενισχύσει σημαντικά τη συγκέντρωση εξουσίας στην προεδρία.
Η έκθεση αναφέρεται:
- στη φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου το 2025,
- στις δικαστικές παρεμβάσεις εναντίον της αντιπολίτευσης,
- στην απομάκρυνση του Οζγκιούρ Οζέλ από την ηγεσία του CHP,
- στη δημιουργία νέου κόμματος από τον Οζέλ,
- στις ανησυχίες για το κράτος δικαίου, τις ελευθερίες και τον αυταρχισμό.
Οι επόμενες εκλογές πρέπει κανονικά να πραγματοποιηθούν έως τον Μάιο του 2028. Το CRS εξετάζει το ενδεχόμενο ο Ερντογάν να επιδιώξει συνταγματικές αλλαγές ή πολιτικές ρυθμίσεις που θα του επιτρέψουν ακόμη μία προεδρική θητεία.
3. Το κουρδικό και η διαδικασία με το PKK
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη νέα προσπάθεια τερματισμού της μακροχρόνιας σύγκρουσης με το PKK.
Σύμφωνα με την έκθεση:
- το PKK έχει πραγματοποιήσει βήματα προς την αποστράτευση,
- το τουρκικό κοινοβούλιο έχει εξουσιοδοτήσει επιτροπή να επαληθεύσει τον αφοπλισμό,
- εξετάζεται ο επαναπατρισμός και μια μορφή αμνηστίας για χιλιάδες μέλη ή υποστηρικτές του.
Το CRS εκτιμά ότι η διαδικασία μπορεί να συνδέεται και με την προσπάθεια του Ερντογάν να κερδίσει κουρδική πολιτική υποστήριξη για συνταγματικές αλλαγές.
4. Η οικονομία
Η Τουρκία κατατάσσεται από την έκθεση ως η 16η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές ανισορροπίες.
Τα στοιχεία που παραθέτει το CRS για το 2026 περιλαμβάνουν:
| Δείκτης | Εκτίμηση |
|---|---|
| Πληθυσμός | 87,7 εκατ. |
| Πραγματική ανάπτυξη | 2,4% |
| Πληθωρισμός, Ιούλιος 2026 | 31,8% |
| Ανεργία | 8,3% |
| Δημόσιο χρέος | 25,1% του ΑΕΠ |
| Κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης | 53.198 δολάρια |
Το διμερές εμπόριο ΗΠΑ–Τουρκίας έφτασε περίπου τα 49 δισ. δολάρια το 2025, πολύ χαμηλότερα από τον διακηρυγμένο στόχο των 100 δισ. Η ΕΕ παραμένει μακράν σημαντικότερος οικονομικός εταίρος της Τουρκίας.
5. S-400, κυρώσεις και επιστροφή στα F-35
Αυτό είναι το σημαντικότερο άλυτο πρόβλημα των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Η Τουρκία επιδιώκει:
- την άρση των κυρώσεων CAATSA,
- την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35,
- την αγορά τουλάχιστον 40 αεροσκαφών,
- την παραλαβή έξι F-35 για τα οποία έχει ήδη πληρώσει.
Η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει τη μεταφορά F-35 όσο η Τουρκία διαθέτει τους ρωσικούς S-400. Για να αρθεί η απαγόρευση, η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία:
- δεν κατέχει πλέον το σύστημα,
- δεν θα το αποκτήσει ξανά,
- δεν έχει αγοράσει άλλο ρωσικό υλικό που θα μπορούσε να απειλήσει την ασφάλεια των F-35.
Η έκθεση αναφέρει ως πιθανά σενάρια την αποθήκευση των S-400 σε ελεγχόμενη εγκατάσταση ή τη μεταβίβασή τους σε τρίτη χώρα. Όμως μια τέτοια μεταβίβαση μπορεί να απαιτεί ρωσική έγκριση και να δημιουργεί νέα προβλήματα ασφαλείας.
6. Τα τουρκικά KAAN και οι αμερικανικοί κινητήρες
Η Τουρκία αναπτύσσει το μαχητικό KAAN, αλλά οι πρώτες εκδόσεις του εξαρτώνται από αμερικανικούς κινητήρες F110.
Η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να έχει προωθήσει την εξαγωγή περίπου 80 κινητήρων. Ωστόσο, μέλη του Κογκρέσου επιδιώκουν να εμποδίσουν τη συμφωνία. Η υπόθεση δείχνει ότι, παρά τις προσπάθειες αυτονομίας, σημαντικά τουρκικά οπλικά συστήματα εξακολουθούν να εξαρτώνται από αμερικανική τεχνολογία και άδειες εξαγωγής.
7. Η ελληνική και η ισραηλινή αντίδραση
Ελλάδα και Ισραήλ εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι στην επιστροφή της Τουρκίας στα F-35.
Η Αθήνα ζητά οποιαδήποτε πώληση προηγμένων όπλων στην Τουρκία να συνοδεύεται από σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον άλλου μέλους του ΝΑΤΟ.
Το Ισραήλ φοβάται ότι η απόκτηση F-35 από την Τουρκία θα μειώσει την αεροπορική του υπεροχή. Σύμφωνα με την έκθεση, σε περίπτωση τουρκικής επανένταξης το Ισραήλ μπορεί να ζητήσει από τις ΗΠΑ πρόσθετα προηγμένα όπλα, πυρομαχικά ακριβείας και περιορισμούς στην τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία.
8. Αντιπαράθεση Τουρκίας–Ισραήλ
Η έκθεση παρουσιάζει τις σχέσεις Άγκυρας–Τελ Αβίβ ως μία από τις κεντρικές αντιπαραθέσεις της νέας περιφερειακής τάξης.
Οι βασικές εστίες έντασης είναι:
- ο πόλεμος στη Γάζα,
- η υποστήριξη της Άγκυρας προς τη Χαμάς,
- ο ανταγωνισμός για επιρροή στη Συρία,
- η στάση απέναντι στο Ιράν,
- οι σχέσεις του Ισραήλ με Ελλάδα και Κύπρο.
Το CRS θεωρεί πιθανό η αυξανόμενη συνεργασία Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου–ΗΑΕ να ωθήσει την Τουρκία σε στενότερες σχέσεις με κράτη όπως το Κατάρ, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
9. Συρία και τερματισμός της συνεργασίας ΗΠΑ–SDF
Η πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2024 και η εγκαθίδρυση μιας περισσότερο φιλικής προς την Τουρκία μεταβατικής κυβέρνησης άλλαξαν τις ισορροπίες.
Τον Ιανουάριο του 2026 τερματίστηκε ουσιαστικά η αμερικανική συνεργασία με τις κουρδικές Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις, καθώς η νέα κυβέρνηση της Δαμασκού ανέλαβε τον έλεγχο περιοχών της βόρειας Συρίας.
Αυτό αφαίρεσε μία από τις σημαντικότερες πηγές σύγκρουσης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Άγκυρα. Ωστόσο, Τουρκία και Ισραήλ εξακολουθούν να ανταγωνίζονται για το ποιος θα επηρεάσει τη μεταπολεμική Συρία.
10. Ρωσία και Ουκρανία
Η Τουρκία υποστηρίζει την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας και έχει προμηθεύσει το Κίεβο με στρατιωτικό υλικό. Παράλληλα, όμως:
- δεν συμμετέχει πλήρως στις δυτικές κυρώσεις,
- αγοράζει σημαντικές ποσότητες ρωσικής ενέργειας,
- συνεργάζεται με τη Ρωσία στο πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου,
- διατηρεί εμπορικούς και πολιτικούς διαύλους με τη Μόσχα.
Το CRS παρουσιάζει αυτή τη στάση ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της τουρκικής πολιτικής εξισορρόπησης.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι τα ελληνοτουρκικά αποτελούν ουσιαστικό παράγοντα στις αποφάσεις του Κογκρέσου για προηγμένα όπλα προς την Τουρκία.
Για την Αθήνα, τα κρισιμότερα σημεία είναι:
- η πιθανή πώληση F-35 στην Τουρκία,
- η απαίτηση εγγυήσεων για τη χρήση αμερικανικών όπλων,
- η ενίσχυση της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας,
- η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα ως εναλλακτική ή συμπληρωματική προς τις τουρκικές βάσεις,
- οι διαφορές στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο,
- το νομοσχέδιο Eastern Mediterranean Gateway Act, το οποίο δεν κατονομάζει την Τουρκία, αλλά ενισχύει τις αμερικανικές σχέσεις με άλλα κράτη της περιοχής.
Τελική αποτίμηση
Το κεντρικό δίλημμα για τις ΗΠΑ είναι αν πρέπει να αξιοποιήσουν τη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας, χαλαρώνοντας κυρώσεις και αμυντικούς περιορισμούς, ή αν μια τέτοια κίνηση θα επιβράβευε την τουρκική συνεργασία με τη Ρωσία, τον αυταρχισμό στο εσωτερικό και τις συγκρούσεις της Άγκυρας με άλλους Αμερικανούς εταίρους.
Με μία φράση: η Ουάσιγκτον δεν μπορεί εύκολα ούτε να εμπιστευθεί πλήρως την Τουρκία ούτε να την παραμερίσει.
Πλήρης έκθεση: CRS R44000 – Turkey (Türkiye): Major Issues and U.S. Relations.
Τώρα που θα χάσει ο Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές την Γερουσία και την Βουλή των αντιπροσώπων αυτές οι εκθέσεις θα εξανεμιστούν. Θα γίνει και κανένα θερμό επεισόδιο με το Ισραήλ και το δράμα αυξάνεται.