Οι «πενταμερείς» 1959 – 2021 και οι διαχρονικές τουρκικές απαιτήσεις

26/2/21 | 0 | 0 | 123 εμφανίσεις

γράφει η Φανούλα Αργυρού*

Η πρώτη «πενταμερής» διάσκεψη για το Κυπριακό έλαβε χώρα στο Lancaster House στο Λονδίνο τον Φεβρουάριο του 1959 όπου στις 19 Φεβρουαρίου 1959 υπογράφτηκαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου. Συμμετείχαν το Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα, Τουρκία (που αυτοδιορίσθηκαν και οι «εγγυήτριες» της ΚΔ») και οι δύο κοινότητες με τους Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και Δρ. Φαζίλ Κουτσιούκ.  Η  «Κυπριακή Δημοκρατία» ανακηρύχτηκε στις 16 Αυγούστου 1960 στη Λευκωσία με υπογραφές Sir Hugh Foot τελευταίου κυβερνήτη της αποικίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου πρώτου Προέδρου της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας και Δρ. Φασίλ Κουτσιούκ πρώτου Αντιπροέδρου της ΚΔ.  Στους Μαρωνίτες, Αρμενίους και Λατίνους, τους οποίους κατέταξαν ως θρησκευτικές ομάδες, (επιμονή της Τουρκίας ήταν ΜΟΝΟ δύο κοινότητες να αναγνωρίζονταν) δόθηκε επιλογή  να αποφασίσουν σε ποία από τις δυο κοινότητες να ενσωματωθούν  και οι τρείς ομάδες επέλεξαν την Ελληνική Κοινότητα.

Malborough House – Η Βασίλισσα Ελισάβετ ΙΙ το ενοικίασε στην Γραμματεία της Κοινοπολιτείας αρχές του 1965.

Η δεύτερη   «πενταμερής» έλαβε χώρα και πάλι στο Λονδίνο,  αλλά στο Malborough House. Ξεκίνησε στις 15 Ιανουαρίου 1964. Την διοργάνωσαν οι Βρετανοί ως «Διάσκεψη για την Κύπρο 1964» μετά τις τουρκικές επιθέσεις το Δεκέμβριο του 1963 και εφόσον η Κυπριακή Δημοκρατία ζήτησε βοήθεια από το Λονδίνο. Και παρόλο ότι η Κυπριακή Δημοκρατία υφίστατο από το 1960,  εντούτοις βλέπουμε ότι η διευθέτηση καθισμάτων (seating arrangements) αποκαλύπτει ότι oι τουρκικές απαιτήσεις, δηλαδή η αποφυγή αναγνώρισης της ΚΔ  μάλλον λαμβανόταν υπόψη. Γι΄αυτό βλέπουμε ότι στη διευθέτηση καθισμάτων η Κυπριακή Δημοκρατία  δεν φαινόταν. Σημειώνω ότι οι Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι από τότε απαιτούσαν δύο ξεχωριστά γεωγραφικά κράτη. (Βλέπε και βιβλίο γράφουσας  «Διζωνική vs Δημοκρατία» 2019). Παράλληλα και οι Βρετανοί από τις 3.1.1964 ξεκίνησαν να μελετούν σχέδια για ανασύσταση/μετάλλαξη της ΚΔ σε δύο συνιστώντα κράτη (two constituent states)  όπως έγραψα σε διάφορα άρθρα μου.( «Σημερινή» 23.11.2020 «H πολιτική ισότητα του κ. Stephen Lillie ήταν βρετανική φόρμουλα από το 1956».)

Ας δούμε την διευθέτηση καθισμάτων.

Η κάθε αντιπροσωπεία είχε διαχωριστεί  σε «Συμβούλους» (Advisers).

  • Σύμβουλοι Βρετανίας– Δούκας του Devonshire, λόρδος Carrington, Υπουργός Κοινοπολιτείας, Γενικός Γραμματέας, Sir Arthur Clark
  • Σύμβουλοι Ελλάδας– κ.κ Πηλαβάκης, Παλαμάς και Μελάς
  • Σύμβουλοι Τουρκίας– κ.κ. Bayulken, Erkin, Kuneralp
  • Σύμβουλοι Κύπρου(α)κα Σουλιώτη, κ. Κληρίδης, κ. Παπαδόπουλος

Σύμβουλοι Κύπρου (β) κ.κ. Orek, Denktash, Riza

Η διευθέτηση καθισμάτων στην Διάσκεψη Ιανουάριος 1964 στο Λονδίνο

Και στη μέση των «Συμβούλων Κύπρου» καθόταν ο κ. Κυπριανού (Σπύρος), τότε Υπ. Εξωτερικών της ΚΔ (με πίσω του να γράφεται «πόρτα»). Και όλοι αυτοί να αντιπροσωπεύουν «Κύπρο» όχι Κυπριακή Δημοκρατία.

(Η  αναφορά σε Γενικό Γραμματέα δεν είχε καμία σχέση με τον ΓΓ του ΟΗΕ, αναφερόταν στον κ. J Howard Drake ως ΓΓ της Διάσκεψης.  Δούκας του Devonshire ήταν ο  Andrew Cavendish τότε Υφυπουργός για Κοινοπολιτειακές Σχέσεις. Ο λόρδος Carringtonήταν υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου. Ο SirArthurClarkήταν ο βρετανός ΄Υπ. Αρμοστής στην Λευκωσία.)

Το ότι ήταν  «πενταμερής» το επιβεβαίωσε ο τότε Υπουργός Κοινοπολιτείας στις 2.1.1964 στο Συμβούλιο Ασφαλείας όταν είπε:  «μία συνεδρία αντιπροσώπων των τριών κυβερνήσεων ΗΒ, Τουρκίας και Ελλάδας και των δύο κοινοτήτων θα λάβει χώρα στο Λονδίνο σύντομα».(“a conference of representatives of the three governments [i.e. the UK, Turkey and Greece] and of the two communities will be convened in London at an early date.”) 

Εκείνη τη   «διευθέτηση» των Βρετανών δέχθηκε και ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και οι λοιποί «σύμβουλοι» Ελληνοκύπριοι που έλαβαν μέρος. Η σχετική δήλωση του Υπουργού Κοινοπολιτείας Duncan Sandys αναφέρθηκε και στη Βουλή των Κοινοτήτων στις 14 Ιανουαρίου 1964, όταν ανακοινώθηκε σχετική επιστολή προς τον ΓΓ του ΟΗΕ  ημερ. 9.1.1964:

«Έχω απόψε λάβει τη συγκατάθεση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και Δρ. Κουτσιούκ για τις καλές υπηρεσίες των κυβερνήσεων ΗΒ, Ελλάδας και Τουρκίας να βοηθήσουν στη λύση των προβλημάτων στην Κύπρο. Για αυτό το σκοπό, συνέδριο των αντιπροσώπων των τριών κυβερνήσεων και των δύο κοινοτήτων θα διοργανωθεί στο Λονδίνο σύντομα»

«I have tonight received from Archbishop Makarios and Dr. Kutchuk their acceptance of the offer of good offices of the British, Greek and Turkish Governments to help in the solution of the problems of Cyprus. For this purpose, a Conference of representatives of these three Governments and of the two communities will be convened in London at an early date.»

Ένας μπορεί να ισχυριστεί ότι ήταν «εξαμερής» η συνάντηση το 1964 καθώς ο μ. Σπ. Κυπριανού μίλησε ως Υπ. Εξωτερικών της ΚΔ, όμως, τόσο η δήλωση του Υπουργού Κοινοπολιτειακών Σχέσεων όσο και η διευθέτηση καθισμάτων αλλιώς παρουσιάζουν τα πράγματα.

https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1964/feb/17/cyprus

Τώρα ας δούμε τι απαιτούσαν οι Τούρκοι στην δεύτερη «πενταμερή».

Η πρώτη σελίδα της τουρκοκυπριακής πρότασης του 1964 για «Ομόσπονδη Κυπριακή Δημοκρατία» (μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου 1964) που έστειλε στο Λονδίνο η Βρετανική Υπάτη Αρμοστεία στη Λευκωσία.

Ακόμα μια σελίδα από το τουρκο-κυπριακό έγγραφο για ομοσπονδοποίηση της Κύπρου

Στις 16 Ιανουαρίου 1964 ο προεδρεύων Υπουργός Κοινοπολιτείας πρότεινε όπως οι συζητήσεις  ήσαν ανεπίσημες δίχως δεσμεύσεις μέχρι να έφθαναν σε μια βάση για συμφωνία. Φαινόταν, είπε, κάποια σίγουρη κοινή συνισταμένη για επίλυση των προβλημάτων. Σε αμφότερες τις κοινότητες στην Κύπρο, ειδικά στους Τούρκους, έπρεπε να διδόταν ένα αίσθημα ασφάλειας για τα δικαιώματα και περιουσίες τους, και για το θέμα του Συντάγματος. Και ζήτησε από τους  Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους αντιπροσώπους να θέσουν τις προτάσεις τους για λύση των προβλημάτων.  Πρώτος μίλησε ο Τούρκος ΥΠΕΞ Eρκίν, ο οποίος αναφέρθηκε στην στρατηγική σημασία της Κύπρου και ότι αυτή είναι προέκταση της Ανατολίας κτλ, δεύτερος ο Ραούφ Ντενκτάς (πιο κάτω οι απαιτήσεις του) τρίτος ο Γλ. Κληρίδης  ο οποίος απέρριψε τις τουρκικές θέσεις και πρότεινε ένα πραγματικό ενιαίο δημοκρατικό σύνταγμα με ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες κτλ.

  

Η συνάντηση με την τουρκική αντιπροσωπεία 24.1.1964

Ο Ραούφ Ντενκτάς είπε ότι η κοινότητά του θεωρούσε  ότι η λύση έπρεπε να ήταν  βασισμένη σε μια εθελοντική ανταλλαγή πληθυσμού με συγκέντρωση του τουρκικού πληθυσμού σε μια περιοχή. Να υπήρχαν πρόνοιες για ανταλλαγή γης μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και για αποζημίωση όπου δεν θα γινόταν ανταλλαγή και ότι ακόμα προέβλεπε μια Κεντρική Κυπριακή Κυβέρνηση. Η Κύπρος μπορούσε να ήταν ένα ενωμένο κράτος, νοουμένου οι Ελληνοκύπριοι δεχόντουσαν κάποιες επιφυλάξεις για τα τουρκικά δικαιώματα, ή μπορούσε να είναι ένα Ομόσπονδο Κράτος.Μπορούσαν να υπάρξουν εγγυήσεις ότι η τουρκική κοινότητα στο μέλλον δε θα αναζητούσε να ενωθεί με τη Τουρκία. Αύξηση των Τουρκικών και Ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων…

Στις 24 Ιανουαρίου 1964 ο Υπουργός Κοινοπολιτείας Duncan Sandys μαζί με Βρετανούς αξιωματούχους σε συνάντηση με την τουρκική αντιπροσωπεία και ώρα 3.55 μ.μ. στο Malborough House,  έδωσε στον κ. Ερκίν προκαταρτική (draft) φόρμουλα. Είπε ότι η τουρκοκυπριακή αντιπροσωπεία τον είχε πληροφορήσει ότι ο Δρ. Κουτσιούκ  δεν επρόκειτο να διαπραγματευτεί  εκτός από μια βάση για γεωγραφικό διαχωρισμό των δύο Κυπριακών κοινοτήτων… Ο κ. Ερκίν πρότεινε δύο τροποποιήσεις. Α) Να γινόταν ξεκάθαρο ότι τα δικαιώματα της Τουρκίας ως εγγυήτρια δύναμη σύμφωνα με την Συνθήκη (Εγγυήσεως) θα παρέμεναν και β) Η τουρκική κυβέρνηση θα μπορούσε να στείλει και άλλα στρατεύματα στο νησί ως μέρος της διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης (που συζητείτο)…

Η συνάντηση 16.1.1964 με τις δηλώσεις Ραούφ Ντενκτάς

Ο Υπ. Κοινοπολιτείας είπε ότι η πρώτη τροποποίηση πίστευε θα γινόταν αποδεκτή. Όμως  η δεύτερη ούτε από την Ελληνική κυβέρνηση ούτε από την Ελληνοκυπριακή κοινότητα θα γινόταν δεκτή. Συμφώνησε  να ενημερώσει την ελλαδική αντιπροσωπεία.

Λίγο αργότερα την ίδια μέρα  και ώρα 5.25 μ.μ. ο Υπουργός Κοινοπολιτείας σε συνάντηση με την ελλαδική αποστολή (κ.κ. Χρίστο Ξανθόπουλο Παλαμά και Μιχάλη Μελά) τους είπε ότι η τουρκοκυπριακή αντιπροσωπεία του το είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν θα δεχόταν λύση που δεν προνοούσε γεωγραφικό διαχωρισμό των δύο Κυπριακών κοινοτήτων…

Ενιαίο κράτος

Οι τουρκικές αξιώσεις δεν έγιναν δεκτές ούτε από τους Ελληνοκύπριους , οι οποίοι υποστήριζαν ενιαίο κράτος, ούτε από την ελλαδική αντιπροσωπεία και η «πενταμερής» είχε πλέον ουσιαστικά διαλυθεί. Ο Σπ. Κυπριανού μετά από συνάντηση με τους Βρετανούς στο Chequers επέστρεψε στην Κύπρο…

Οι Κύπριοι που αντιπροσώπευσαν την «Κύπρο» ήσαν:  Σπ. Κυπριανού, Υπ. Εξωτερικών της ΚΔ,  Κρ. Τορναρίτης  Γενικός Εισαγγελέας,   Α. Σωτηριάδης ΄Υπ. Αρμοστής της ΚΔ στο Λονδίνο, κα Στέλλα  Σουλιώτη Υπ. Δικαιοσύνης,   Τάσσος Παπαδόπουλος, Υπουργός Εργασίας,  ο Γλ. Κληρίδης πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων,  Παναγιώτης Κακογιάννης, πατέρας της Στέλλας Σουλιώτη και δικηγόρος από τη Λεμεσό,  Πασχάλης Πασχαλίδης  οικονομικός σύμβουλος της ΚΔ, Οσμαν  Ορέκ Υπουργός Άμυνας,  Ραούφ Ντενκτάς πρόεδρος της Κοινοτικής Συνέλευσης και ο Τουρκοκύπριος πολιτικός Χαλίτ Αλί Ριζά.  Συν ο βρετανός δικηγόρος SirFrankSoskice(πέθανε το 1979).

Κραν Μοντάνα 2017  

Το 2017,  εις απάντηση σε ερώτηση  μου, «Ποίες συγκεκριμένα κυρίαρχες χώρες και άλλοι συμμετείχαν επίσημα στην Διάσκεψη για την Κύπρο ως μέλη, ως συμμετέχοντες ή ως παρατηρητές;» το Φόρειν ΄Οφις απάντησε : «Τα Ηνωμένα Έθνη διευκόλυναν την διάσκεψη για την Κύπρο. Τα μέρη ήσαν, οι δύο κυπριακές κοινότητες. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ελλάδα και η Τουρκία, παρευρέθηκαν υπό την ιδιότητά τους ως οι τρείς εγγυήτριες δυνάμεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρευρέθηκε  ως  παρατηρητής.» Επίσημα απούσα η ΚΔ.

Εν κατακλείδι, σύμφωνα με τα βρετανικά έγγραφα μπορούμε  να πούμε ότι και το 1964 στην ουσία ήταν «πενταμερής». Ίσως να χρησιμοποιήθηκε η γνωστή βρετανική τακτική της κατά SirDavidHannayεποικοδομητικής ασάφειας. Το 1974 όμως,  στη Γενεύη ΙΙ με προεδρεύοντα τον James Callaghan και  πρόσφατα το 2017 στην Ελβετία, εκείνη η «σκεπασμένη» ύπαρξη της αναγνώρισης της ΚΔ το 1964, έστω με εποικοδομητική ασάφεια, απουσίαζε εμφαντικά για να ικανοποιηθεί η Τουρκία, η οποία διαχρονικά δεν αναγνωρίζει την ΚΔ.  Και το ίδιο θα ακολουθήσει  και στην επόμενη. Αν γίνει. Και αν βρεθεί  δικός μας να δεχτεί τα προτεινόμενα, που λέγεται μετέφερε ο βρετανός ΥΠΕΞ Ντόμινικ Ράαπ ως «νέο βρετανικό σχέδιο»,    θα εκτελεστεί η ΚΔ μέσω Δι-κοινοτικής, Δι-ζωνικής Ομοσπονδίας. Μια  νέα φορεσιά του απορριφθέντος  «Σχεδίου Ανάν» του Sir David Hannay. Θυμίζω ότι ο τελευταίος μας είχε προειδοποιήσει ότι  θα μας το φέρνουν ξανά και ξανά ώσπου να μας το δεχτούμε. Θα είναι «το τέλος του τόπου» κατά Ανδρέα Μαυρόγιαννη («Σ» 14.2.2021).

Σημ. Δεν αναφέρθηκα  στις τουρκικές απαιτήσεις μεταξύ 1955-59 τα γράψαμε επανειλημμένα.

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος

ΠΗΓΗ:ΣΗΜΕΡΙΝΗ 21/2/2021

Category: Διπλωματία

Leave a Reply

 characters available

 


Το σχόλιο της ημέρας

    11/4/21 | (0 σχόλια)
    Του Δημήτρη Τσαϊλά* Πρέπει ο Ελληνισμός να είναι έτοιμος να καταστρέψει δεκάδες τουρκικά πλοία ή εκατοντάδες τεθωρακισμένα οχήματα σε λίγες μόνο ημέρες κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης; Θα μπορούσαν αυτοί οι σαφείς αλλά φιλόδοξοι επιχειρησιακοί στόχοι να προωθήσουν την ...

Ροή Ειδήσεων


Εορτολόγιο