Κ. Δεληγιάννης: Η σημασία της διαλογικότητας στη φαντασία των Εβραίων και η προτεραιότητα στην ιδέα της εξατομίκευσης.

Print Friendly, PDF & Email
- Advertisement -

του Κωνσταντίνου Δεληγιάννη*

Η εβραϊκή παράδοση ανακαλύπτει με καινοφανή τρόπο την ιδέα της υπερατομικότητας. Περιγράφοντας την υπερατομικότητα ως μετατόπιση του υποκειμενού σε χώρο ά-τοπο και μη χρονικό, αναφαίνεται η παράσταση του ατόμου ως μόνου και γυμνού.

Η πρωτότυπη σύλληψη του υποκείμενου ως καθαρή εσωτερική διαλογική σχέση, αποκομμένη από την κοινωνική πραγματικότητα, προσφέρει νέα εργαλεία στην ανθρώπινη ιστορία. Αυτή η ονειρική τοποθέτηση του υποκειμενού είναι χαρακτηριστική στη βιβλική παράδοση. Τη συναντάμε στην ιστορία του Ιώβ και στην προσπάθειά του να αναζητήσει το θεό. Η εβραϊκή παράδοση περιγράφει έναν θεό προσωπικό. Ο Γιαχβέ αναπτύσσει μια ιδιαίτερη-μοναδική σχέση με το υποκείμενο. Ο εσωτερικός μονόλογος του Ιώβ με το θεό εξατομικεύει τις επιθυμίες και τις ανάγκες του. Αναδύει μια πρωτόγνωρη εμπειρία μοναδικότητας, καθώς ο Ιώβ επιθυμεί τον θεό όπως και ο θεός τον Ιώβ. Η φαντασιακή δημιουργία ενός θεού που στρέφεται στον καθένα με ξεχωριστεί φροντίδα και προσήλωση, εξυψώνει τον καθένα σε αντικείμενο της ίδιας του της επιθυμίας.

Η φροντίδα του θεού για τον άνθρωπο μετατρέπεται σε μέριμνα για τον ίδιο τον εαυτό. Η προσωπική επιθυμία απόκτα μια εσωτερική προθετικότητα, καθώς ο Ιώβ χτίζει μια σχέση με τις σκέψεις του. Η συνομιλία του Ιώβ με το θεό, προκαλεί τον άνθρωπο για πρώτη φορά στην ιστορία να αναμετρηθεί με τις σκοτεινές δυνάμεις του. Αυτός ο καινούριος κόσμος προσθέτει μια ανεξάντλητη δυναμική στην ανθρώπινη ιστορία.

Η θεματοποίηση της σχέσης διχάζει ρητά τον κόσμο ανάμεσα στις προσωπικές επιθυμείς και στις κοινωνικές επιδιώξεις. Η πρωτόλεια, αυτή, δυναμική θα αποτελέσει κινητήρια δύναμη της αναγέννηση του ανθρώπου. Η σκέψη που οράτε τη σκέψη της αναγκάζει τον άνθρωπο να προτάξει τον διχασμό σε μια αγεφύρωτη αιώνια πάλη. Ο ανταγωνισμός του ατόμου και της κοινωνίας προκαλεί μια ρήξη άνευ προηγουμένου, καθώς η επιθυμία αρνείται πεισματικά να ενσωματωθεί στους κοινωνικούς περιορισμούς. Η φαντασίωση της εσωτερικής διαλογικής σύγκρουσης ανακαταλαμβάνει τον χώρο της φυσικής – κοινωνικής διαμεσολάβησης και γεννάει την πηγή μιας αστείρευτης ιδεολογικής διαμάχης που θα επακολουθήσει στους επόμενους αιώνες.

Ο βιβλικός άνθρωπος διαφοροποιείται από τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, ο άνθρωπος αναζητούσε την κρίση και την αλήθεια μέσα στον κόσμο και τη φύση. Η πολιτική αρετή ήταν συνυφασμένη με τους ηθικούς κώδικες που απαιτούσε η κοινωνία για τους πολίτες.

Ο βιβλικός θεός προκαλεί ρήξη με την κοινωνική-φυσική διαμεσολάβηση. Ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του μόνο του απέναντι στο θεό, απομονωμένος σε έναν τόπο εξόριστο, προστρέχει να συναντήσει τις καθαρές-ακοινώνητες δυνάμεις του. Είναι χαρακτηριστική η φράση του Ιώβ, «γυμνός εξήλθα από την κοιλιά της μάνας μου και γυμνός θα απέλθω από τον κόσμο αυτό».

Ο Διαλογικός θεός τοποθετεί τον άνθρωπο και το θεό στο ίδιο επίπεδο. Η εξωκοσμική του χωροθεσία αναδύει μια φοβερή δυναμική στην ανθρώπινη ιστορία. Τον τοποθετεί έξω από τον κόσμο και ταυτόχρονα μέσα του.

Η εβραϊκή παράδοση ενδυναμώνει την ατομική επιθυμία και διχάζει το υποκείμενο σε ένα λογικό – μη λογικό επίπεδο ( θεϊκό επίπεδο). Η σύνδεση της ανθρώπινης επιθυμίας με την αναζήτηση ενός προσωπικού θεού, διανοίγει έναν διάλογο με τον προσωπικό εαυτό μας και απελευθερώνει τις παράλογες-θεϊκές δυνάμεις του ανθρώπινου νου.

Εγκαθιδρύει, λοιπόν, μια καινούρια σχέση με την ίδια τη φαντασία. Ο άνθρωπος απελευθερώνεται από τα εγκόσμια δεσμά και καθιστά το υποκείμενο σε ένα υπερατομικό αντικείμενο. Η δυτική σκέψη, αποκομμένη πλέον από το φυσικό καταναγκασμό, μπορεί και φαντασιώνεται έναν κόσμο έξω από χωρικούς και χρονικούς περιορισμούς.

Η ανατίμηση του ανθρώπου επεκτείνει την παρουσία του στον κόσμο, επιβάλλοντας τη γνώση του πάνω στη φύση. Ο βιβλικός άνθρωπος αδυνατεί να ενσωματωθεί στις απαιτήσεις της κοινωνίας.

Η σύγκρουση, αυτή, ανέδειξε τις βαθύτερες σκοτεινές δυνάμεις της ανθρώπινης ψυχής. Δυνάμεις που θα μελετήσει ο Φρόιντ με χαρακτηριστική δεξιότητα. Η εβραϊκή παράδοση παρέδωσε στους χριστιανούς τον υποκειμενικό χαρακτήρα της ανθρώπινης ιστορίας. Ο εβραϊκός υποκειμενισμός, δεν είναι ο αρχαίος σκεπτικισμός των σοφιστών, αλλά η προσωποποιημένη πρόσβαση στη αληθινή γνώση.

Είναι χαρακτηριστική, η φράση του Αυγουστίνου στις εξομολογήσεις «Λοιπόν, άφησέ με να ομολογήσω, ότι γνωρίζω τον εαυτό μου και ότι δεν τον γνωρίζω». Ο εβραϊκός υποκειμενισμός αρνείται να σχετικοποιήσει τον κόσμο.

Αντίθετα, αποτελεί το μοναδικό μονοπάτι για την είσοδο στην αλήθεια. Η άμεση εμπειρία του θεού καθοδηγεί τη νεωτερική σκέψη, αναβαθμίζοντας τη γνώση για τον κόσμου σε άμεση εμπειρία του ίδιου του όντος.

*Ο κ. Κωνσταντίνος Δεληγιάννης είναι προπτυχιακός φοιτητής στον ευρωπαϊκό πολιτισμό στο ΕΑΠ

 

spot_img

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,767ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
30,900ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής
- Advertisement -

Τελευταία Άρθρα