Κλεάνθης Γρίβας
18 Μαϊου 2026
«Ζώντας σε ένα κόσμο όπου ο παραλογισμός δεν βρίσκεται στο γεγονός ότι οι μηχανισμοί που δημιούργησε ο άνθρωπος είναι κάτω από ορισμένες συνθήκες πιο δυνατοί και μάλιστα πιο έξυπνοι από τον άνθρωπο. Βρίσκεται στο γεγονός ότι οι μηχανισμοί αυτοί δημιουργούν αναγκαστικά καταστάσεις που υποχρεώνουν τον άνθρωπο να παίζει σ’ ένα παιχνίδι όπου οι πιθανότητες της ολοκληρωτικής συντριβής του αυξάνουν συνεχώς… Υπό αυτές τις συνθήκες, μπορούμε να επιλέξουμε Ναι ή Όχι, έχοντας πάντα κατά νου ότι εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε την ιστορία μας. Επειδή η ιστορία είναι ένα θέατρο που δεν έχει θεατές. Έχει μόνο ηθοποιούς [όλους μας]. Κανείς δεν παρακολουθεί την παράσταση απ’ έξω. Όλοι συμμετέχουν».
Jan Kott (1914-2001),
Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας, Αθήνα, Ηριδανός, χχ
Ιστορικά, πίσω από κάθε ανθρωποθυσιαστικό κρατικό έγκλημα καραδοκεί η εξουσιαστική επιχείρηση της εξαΰλωσής του: Πρώτο, με τις επαίσχυντες προσπάθειες συγκάλυψής του από την κρατική εξουσία που το διαπράττει. Και δεύτερο, τόσο με την εκ των έξω καπηλεία του από ορισμένους επιτήδειους και πολιτικά ανύπαρκτους αριβίστες, όσο και με την εκ των έσω υπονόμευσή του από εκείνους από δεν θέλουν ή δεν μπορούν να κατανοήσουν ότι ένα μαζικό κίνημα που δεν θα διεκδικήσει εν θερμώ τη συμμετοχή του στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, είναι καταδικασμένο να περιοριστεί σε απλό «οργανωτή μνημόσυνων», που η επιρροή του θα φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Και το κίνημα που πυροδότησε η κρατική δολοφονία 57 ανθρώπων στα Τέμπη δεν αποτελεί εξαίρεση σ’ αυτόν τον σιδερένιο κανόνα.
Σε μια αργόσυρτη πορεία τριών χρόνων με αόριστες –και εν πολλοίς αφελείς–
διακηρύξεις, ταλαντεύσεις και αστοχίες, το «κίνημα των Τεμπών» υπέστη μια βαθμιαία φθορά εξαιτίας και της σύγκρουσης των συγγενών των δολοφονημένων θυμάτων του «τρένου του θανάτου» με την κ. Καρυστιανού η οποία προσπάθησε να μονοπωλήσει -και όχι να πολιτικοποιήσει άμεσα και εν θερμώ- την εκπροσώπησή του. Πράγμα που έδωσε την δυνατότητα να παρεισφρήσουν σ’ αυτό πλείστοι όσοι επιτήδειοι αριβίστες.
Η αποφυγή της άμεσης οργάνωσης του κινήματος σε πολιτικό σχηματισμό με ένα δεσμευτικό καταστατικό που θα επικύρωνε τον αμεσοδημοκρατικό του χαρακτήρα, και η συνακόλουθη πορεία της αποδυνάμωσής του, σημαδεύτηκε από την άστοχη αναφορά των «αμβλώσεων» ως αντικείμενο «λαϊκής διαβούλευσης» (!!!), και τον ανατριχιαστικό χαρακτηρισμό των προσφύγων και των μεταναστών ως «εισβολέων», (!!!) που αποτελούν στοιχεία της ρητορικής ακροδεξιών κύκλων τα οποία δεν έχουν καμιά σχέση με τους διακηρυγμένους στόχους ενός κινήματος που ευαγγελίζεται ένα κράτος δικαίου. Και μια τέτοια καταστατική δέσμευση δεν υποκαθίσταται από γενικόλογες και ασαφείς εκθέσεις αφελών ιδεών.
Η Δημοκρατία εμπεριέχεται σε 6 λέξεις: Κλήρωση, Εκλεξιμότητα, Ανακλητότητα, Υπευθυνότητα, Λογοδοσία, και Εναλλαξιμότητα (εναλλαγή σε τακτά διαστήματα), στοιχεία που δεν χαρακτηρίζουν κανένα κόμμα ή πολιτικό οργανισμό. Με πυρήνα αυτές τις έννοιες συγκροτείται κάθε γνήσια αυθόρμητο και αχειραγώγητο κοινωνικό κίνημα, το οποίο μετά από μια πρώτη περίοδο «δημιουργικού χάους», αρχίζει να εφευρίσκει τις δικές του μορφές αυτο-οργάνωσης και να συγκροτεί σταδιακά μια πλατφόρμα πολιτικών διεκδικήσεων, διαμέσου της οποίας περνάει από τη φάση του «τί δεν θέλω» στη φάση του «τι θέλω». Και σ’ αυτό ακριβώς το καθήκον απέτυχαν –δυστυχώς– οι «διαχειριστές» του κινήματος των Τεμπών.
Αυτό θα επιταχύνει τη διαμόρφωση στο εσωτερικό του (όπως συμβαίνει σε όλα τα κόμματα και τις πολιτικές οργανώσεις) «ολιγαρχικών δομών, και αποφασιστικών εξουσιών και αποφάσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μικρών ηγετικών μειοψηφιών που ουσιαστικά καθίστανται ανεξέλεγκτες από το πλήθος των μελών και των οπαδών», σύμφωνα με τον «Σιδερένιο Νόμο της Ολιγαρχίας» (Robert Michels)
Φυσικά, αυτό δεν πρέπει να οδηγεί στην εγκατάλειψη τη διεκδίκησης της ουτοπίας – που κάτω από ορισμένες συνθήκες αποτελεί τον μοναδικό ρεαλισμό – όπως συμβαίνει σήμερα. Γιατί καμιά κοινωνία δεν μπορεί να υπάρχει εάν δεν διατηρεί ζωντανή την ιδέα της «εφόδου στον ουρανό», που αποτελεί το οξυγόνο της. Αρκεί να έχει συνείδηση των κινδύνων που την απειλούν.
Η διάψευση κάθε ουτοπίας είναι πάντοτε οδυνηρή. Αλλά, η οδύνη της μετριάζεται από το γεγονός ότι ανοίγει το δρόμο για την εμφάνιση μιας νέας ουτοπίας…
Βλ. και Κλ. Γρίβας: «Κάθαρση, Δημοκρατία, Δικαιοσύνη και το Σύνδρομο της Ύβρεως» (Ζούγκλα, 19-01-2026)
https://www.zougla.gr/apopseis/katharsi-dimokratia-dikaiosyni-kai-to-syndromo-tis-yvreos/
Κάποιες αντιρρητικές σκέψεις προς το κείμενο του Κλεάνθη Γρίβα. Νομίζω ότι είμαστε πολλοί που συμφωνούμε με το εξής τμήμα του κειμένου του..:
[ Η Δημοκρατία εμπεριέχεται σε 6 λέξεις: Κλήρωση, Εκλεξιμότητα, Ανακλητότητα, Υπευθυνότητα, Λογοδοσία, και Εναλλαξιμότητα (εναλλαγή σε τακτά διαστήματα), στοιχεία που δεν χαρακτηρίζουν κανένα κόμμα ή πολιτικό οργανισμό.” ]
Στο επόμενο όμως τμήμα.. ίσως άθελά του.. υπόσχεται Ροβεσπιέρους και γκιλοτίνες..! Ευχαριστώ δεν θα πάρω..!
[ Με πυρήνα αυτές τις έννοιες συγκροτείται κάθε γνήσια αυθόρμητο και αχειραγώγητο κοινωνικό κίνημα, το οποίο μετά από μια πρώτη περίοδο «δημιουργικού χάους», αρχίζει να εφευρίσκει τις δικές του μορφές αυτο-οργάνωσης και να συγκροτεί σταδιακά μια πλατφόρμα πολιτικών διεκδικήσεων, διαμέσου της οποίας περνάει από τη φάση του «τί δεν θέλω» στη φάση του «τι θέλω». ]
Στο τρίτο απόσπασμα των “συμπερασμάτων” είμαι σχετικά σύμφωνος.. μόνο που η αντίθεση με τις “επαναστατικές δυνάμεις” οι οποίες αυτοαποκαλούνται “αχειραγώγητο κοινωνικό κίνημα”, είναι τόσο βαθιά.. ώστε είμαι πλέον πεπεισμένος ότι αποτελούν κύρια δύναμη διαμόρφωσης «ολιγαρχικών δομών, και αποφασιστικών εξουσιών».
[ Αυτό θα επιταχύνει τη διαμόρφωση στο εσωτερικό του (όπως συμβαίνει σε όλα τα κόμματα και τις πολιτικές οργανώσεις) «ολιγαρχικών δομών, και αποφασιστικών εξουσιών και αποφάσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μικρών ηγετικών μειοψηφιών που ουσιαστικά καθίστανται ανεξέλεγκτες από το πλήθος των μελών και των οπαδών», σύμφωνα με τον «Σιδερένιο Νόμο της Ολιγαρχίας» ]
Με όλο το σεβασμό προς το ανυπότακτο πνεύμα του Κλεάνθη Γρίβα, πιστεύω ότι η ιδεολογική προκατάληψη κρατάει δέσμιο ακόμη και τον ίδιο, σε ένα μεσσιανικό πρόγραμμα ουτοπίας, το οποίο καθίσταται στην πράξη, σχεδόν πάντα εμπόδιο ενώπιον του λαού. Η αριστερά και τα κινήματα είναι γεμάτα ανθρώπους που ονειρεύονται την τέλεια κοινωνία. Εκεί όμως είναι που χάνονται «στην μετάφραση» ακόμη και, αν και όταν, έχουν δίκαιο. Διότι όλο το δίκιο τους χάνεται, γιατί θέλουν να το επιβάλουν, ενώ δεν δέχονται καμία συζήτηση για να το μεταβάλλουν. Έτσι καταλήγουν σε εξωπραγματικούς ιδεαλισμούς, ενώ ο λαός αναγκάζεται να συμβιβαστεί με ότι «καλύτερο» παρέχεται στην «πολιτική αγορά»..! Το οποίο «ότι καλύτερο».. αμυνόμενο προς τον διαλυτικό και ακραία ολιγαρχικό ιδεαλιστικό επαναστατισμό (κάθε φορά που αυτός επικρατεί) θρέφει εντός του τις πιο συγκεντρωτικές τάσεις του «ότι καλύτερου»..! Ένας φαύλος κύκλος.. με τους «επαναστάτες» να γίνονται βούτυρο στο ψωμί επιτήδειων, που διαμορφώνουν ακόμη και την συμπόρευση τμημάτων των εξουσιαστικότερων τάσεων των φιλελέ.. με «χαμένους επαναστάτες» κάθε λογής και ποιότητας..! Είναι εντελώς σίγουρο ότι ο Κλεάνθης Γρίβας είναι μια καθαρή μορφή αγωνιστή, που αντιπαλεύει και αντιπαρέρχεται παρόμοιες καταστάσεις. Δεν μπορώ όμως να μοιραστώ τον μαξιμαλισμό των ιδεών του, όταν ζητάει τώρα και εδώ, την εφαρμογή της τελειότητας. Μιας τελειότητας τελικά αμφισβητούμενης, εφόσον προκρίνει a priori, την αποδοχή ιδεών που ένας κοινωνικός ανθρωπολόγος θα τις έβρισκε εσωτερικά αποσυνθετικές των κοινοτήτων. Για να εξηγηθώ.. αναφέρομαι στα θέματα των αμβλώσεων και της μετανάστευσης που αποτέλεσαν το σημείο καμπής του κινήματος περι την Μαρία Καριστιανού. Δεν θα επαναλάμβανα τις «μετριοπαθώς συντηρητικές» απαντήσεις και παρεμβάσεις της Μαρίας Καρυστιανού στα δύο θέματα – ερωτήματα. Μπορώ όμως να επαναδιατυπώσω τα ερωτήματα και ας μείνουν αναπάντητα. Πώς διαμορφώνουμε τον συλλογικό μας βίο, αποφασίζοντας την όλο και μεγαλύτερη αποχή από την αναπαραγωγή..; Γνωρίζοντας μάλιστα, ότι για να έχουμε αυτή την επιλογή (είμαι ο ίδιος μέρος της επιλογής αυτής) σημαίνει μάλλον ότι συμβάλλουμε στην μεγέθυνση του χάσματος των κοινωνικών τάξεων..; Μήπως επίσης.. το ελάχιστο κοινωνικό κύτταρο που είναι η οικογένεια, με την πολύ μεγάλη φυσική τάση αντίστασης στις εξωτερικές πιέσεις, διαλύεται με συνοπτικές διαδικασίες..; Ταυτόχρονα.. η κατάργηση των συνόρων.. διότι περί αυτού πρόκειται.. δεν φέρνει εσωτερική κατάρρευση των κοινοτήτων, και δεν μεγαλώνει ακόμη περαιτέρω την ανισότητα..; Δεν υφίσταται επίσης σοβαρό θέμα πολιτισμικής όσμωσης.. όπου παράγονται ακόμη περισσότερες καταρρεύσεις των κοινοτήτων..; Και αν όλα αυτά.. θα φέρουν κάποτε την «ουτοπία».. τι γίνεται εν τω μεταξύ..; Και τέλος.. πιο είναι το «γνήσια αυθόρμητο και αχειραγώγητο κοινωνικό κίνημα» που αποφάσισε το χρώμα και την ποιότητα της ουτοπίας.. και με ποιες διαδικασίες..; Με ποια Δημοκρατία.. και πότε..;
Μακάρι μια μέρα να καταργηθούν τα σύνορα, να κλείσουν οι φυλακές, να καταργηθούν τα κράτη και οι κυβερνήσεις, να μην υπάρχουν χρήματα, να μην πεινάει κανείς, να ζήσουμε ελεύθεροι.. σαν τα πουλιά..!
Ως τότε όμως.. τι κάνουμε..;