Έχει πάψει πλέον το βήμα του Συμβουλίου της Ευρώπης να προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Συνθήκη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου;
Γιαβούζ Μπαϊντάρ
11 Αυγούστου
Αυτή η κυνική φράση για τη σημερινή Τουρκία έχει γίνει κοινός τόπος στους φίλους μου εδώ και καιρό:
«Κάθε πολίτης θα γευτεί μια μέρα τη φυλακή.»
Όταν ο 23χρονος Τούρκος πολίτης Ενές Χοτσαογουλάρι προκάλεσε αίσθηση στις 30 Μαρτίου στο Στρασβούργο, μιλώντας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, πιθανότατα δεν είχε ιδέα για τις συνέπειες που θα έφερνε η σύντομη αλλά αιχμηρή ομιλία του. Θα μάθαινε σύντομα ότι οι υψηλές του ελπίδες για ελευθερία έκφρασης σε ευρωπαϊκό έδαφος δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια αυταπάτη.
Ο Ενές βρισκόταν εκεί ως νεανικός εκπρόσωπος της Τουρκίας στο Κογκρέσο Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Γνωστός ως δυναμικός υπερασπιστής των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και της ελευθερίας του λόγου στη χώρα, είχε επιλεγεί για τον ρόλο μόλις στα μέσα Φεβρουαρίου.
Για ευνόητους λόγους, ήταν σε ένταση, αναστατωμένος.
Δέκα ημέρες πριν από την ομιλία του, ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου είχε συλληφθεί με αμφίβολες αλλά κατάφωρα πολιτικές κατηγορίες. Στο κύμα διαδηλώσεων που ακολούθησε, πολλοί από τους νεαρούς φίλους του Χοτσαογουλάρι υπέστησαν κακομεταχείριση και συνελήφθησαν.
Ήταν αποφασισμένος να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στη συνέλευση.
«Εκρέμ Ιμάμογλου, Μπουγρά Γκιοκτσέ, Ιλκέρ Τσανικλιόγλου, Ζεϊνέπ Κουράι, Ενές Χοτσαογουλάρι. Μπορεί να νομίζετε ότι αυτά είναι απλώς ονόματα, αλλά είναι οι ιστορίες ανθρώπων που επηρεάστηκαν από την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας στην Τουρκία αυτόν τον μήνα», ξεκίνησε. Και συνέχισε:
«Πώς το ξέρω; Είμαι ένας από αυτούς… Ήμουν εκεί από την πρώτη ημέρα, όταν οι αστυνομικές δυνάμεις μας υπέβαλαν σε δυσανάλογη βία — περιλαμβανομένων δακρυγόνων σπρέι πιπεριού, πλαστικών σφαιρών και εκτοξευτήρων νερού υψηλής πίεσης. Ήμουν επίσης εκεί όταν οι σύντροφοί μου συνελήφθησαν και κυνηγήθηκαν στους δρόμους.
Θέλω να τονίσω ότι όλες οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που είδα την περασμένη εβδομάδα πρέπει να αναγνωριστούν ως τέτοιες — και πολλοί από εσάς πιθανόν να μην έχετε δει τόσες πολλές μέσα σε έναν χρόνο. Ως νεανικός εκπρόσωπος, θέλω να σας πω τι έμαθα εκείνη την εβδομάδα. Οι νέοι λένε “φτάνει πια”. Είμαστε έτοιμοι να βγούμε στους δρόμους για να ανακτήσουμε τις ελευθερίες μας.
Ας πω το εξής: τόσο στις ομιλίες μου όσο και στον αγώνα για τη διάσωση της δημοκρατίας στην Τουρκία, ο χρόνος μας τελειώνει. Αν ψάχνετε για ένα κάλεσμα αφύπνισης — ορίστε το. Σας ευχαριστώ!»
Όταν ο Χοτσαογουλάρι επέστρεψε στην Τουρκία στις 5 Αυγούστου, συνελήφθη αμέσως στο αεροδρόμιο της Άγκυρας και στάλθηκε στη φυλακή. Σύμφωνα με τις αρχές, είχε διαπράξει δύο εγκλήματα βάσει της τουρκικής νομοθεσίας: «δημόσια διάδοση παραπλανητικών πληροφοριών» και «υποκίνηση μίσους και έχθρας».
Δε προκαλεί έκπληξη ότι η ιστορία αυτή έλαβε ελάχιστη προσοχή στη βυθισμένη στην κρίση και χαοτική Τουρκία, όπου η πολιτική τάξη, παραμένοντας αδιάφορη απέναντι σε τέτοια επαναλαμβανόμενα ανησυχητικά σημάδια, είναι επί του παρόντος απασχολημένη με το να ζωγραφίζει μια ρόδινη εικόνα της λεγόμενης «ειρηνευτικής διαδικασίας» με τους Κούρδους.
Ο δικηγόρος του Χοτσαογουλάρι ξεκαθάρισε ότι η ελευθερία έκφρασής του θα έπρεπε να προστατεύεται βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Δεκατέσσερις ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις εξέδωσαν κοινή επιστολή διαμαρτυρίας, δηλώνοντας:
«Η απόφαση του δικαστηρίου αποτελεί ξεκάθαρη απειλή, όχι μόνο για την ελευθερία έκφρασης, αλλά και για τη νεολαία, την αντιπολίτευση, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και όλους όσοι αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους.»
Οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης αρκέστηκαν σε ελάχιστες χλιαρές διαμαρτυρίες, με τα κόμματα να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο.
Η αντίδραση του Συμβουλίου της Ευρώπης ήταν επιφυλακτική.
«Ανησυχώ για τη σύλληψη και κράτηση του Ενές Χοτσαογουλάρι», δήλωσε ο Μαρκ Κουλς, Πρόεδρος του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών. Ο Μάικλ Ο’Φλάερτι, Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου, ήταν πιο αιχμηρός, χαρακτηρίζοντας τη σύλληψη «πράξη αντιποίνων για τις δραστηριότητες του Συμβουλίου της Ευρώπης».
Η σύλληψη του Χοτσαογουλάρι υπενθυμίζει αρκετά πράγματα. Οι κατηγορίες, όπως επεσήμανε ο δικηγόρος του, προέρχονται από τον διαβόητο «νόμο περί παραπληροφόρησης», ο οποίος μέχρι σήμερα έχει χρησιμοποιηθεί «γενναιόδωρα» για να φιμώσει δημοσιογράφους.
Τώρα, η εφαρμογή του έχει επεκταθεί ώστε να ποινικοποιεί τους υπερασπιστές δικαιωμάτων και τους ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών. Μπορεί κανείς να φανταστεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που θα έχει αυτό σε επισκέπτες από την Τουρκία που τολμούν να μιλήσουν ελεύθερα σε τέτοια φόρα.
Αν ο Ο’Φλάερτι έχει δίκιο για τα «αντίποινα», μπορεί να ακολουθήσουν και άλλες συλλήψεις. Η Άγκυρα είναι διαβόητη για την αγνόηση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κρατώντας πολιτικούς κρατουμένους όπως τον Οσμάν Καβαλά πίσω από τα κάγκελα για σχεδόν οκτώ χρόνια και τον Σελαχατίν Ντεμιρτάς για σχεδόν εννέα.
Επίσημα στοιχεία από τις αρχές του 2025 δείχνουν ότι οι 395 φυλακές της Τουρκίας κρατούν περίπου 403.060 κρατούμενους, ενώ η συνολική χωρητικότητα είναι μόλις περίπου 299.924. Τα δεδομένα του Υπουργείου Δικαιοσύνης αναφέρουν περίπου 13.000 πολιτικούς κρατούμενους, αλλά οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων πιστεύουν ότι ο αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να «αποσυμφορήσει» το σύστημα με 11 νέες φυλακές έως το 2027.
Αυτή είναι η κατάσταση σε μια χώρα που επισήμως θεωρείται «ισχυρός και σταθερός σύμμαχος» της δημοκρατικής Ευρώπης.
*Palomar is free, but to support my efforts to protect independent journalism, I’d appreciate it if you’d consider joining as a paid subscriber. It keeps Palomar sustainable/accessible for all. If you are not able to upgrade, I understand.
Απόφαση-ντροπή για την Ευρώπη!