Σπάνια στη σύγχρονη εποχή οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάστηκαν να προχωρήσουν σε μια μείζονα πολεμική ενέργεια με τόσο ελάχιστη εξήγηση ή δημόσια συζήτηση.
Του David E. Sanger
Ο David E. Sanger καλύπτει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και τις διαπραγματεύσεις, καθώς και τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς και τη στρατιωτική δράση με σκοπό τον τερματισμό του, εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
19 Φεβρουαρίου 2026
Όταν ο Πρόεδρος Τζορτζ Ου. Μπους άρχισε να προετοιμάζει τη χώρα για την εισβολή στο Ιράκ, περιόδευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζοντας το επιχείρημα ότι η κυβέρνηση του Σαντάμ Χουσεΐν —και τα όπλα της— συνιστούσαν μια απαράδεκτη απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μιλώντας ένα βράδυ του Οκτωβρίου του 2002 στο Union Terminal του Σινσινάτι, προειδοποίησε ότι το Ιράκ θα μπορούσε να επιτεθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες «οποιαδήποτε μέρα» με χημικά ή βιολογικά όπλα. Παρομοίασε την κρισιμότητα της στιγμής με την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1962, δηλώνοντας ότι η αδράνεια ήταν «η πιο ριψοκίνδυνη από όλες τις επιλογές».
Τα περισσότερα από τα επιχειρήματα του κ. Μπους αποδείχθηκαν φαντασιακά, βασισμένα σε επιλεκτική αξιοποίηση πληροφοριών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε κατάφωρα ψευδείς ισχυρισμούς. Ο πόλεμος που ακολούθησε θεωρείται σήμερα από πολλούς ιστορικούς ως ένα από τα σοβαρότερα στρατηγικά λάθη των Ηνωμένων Πολιτειών στη σύγχρονη εποχή.
Όμως, αν ο κ. Μπους παρουσίασε ένα ψευδές επιχείρημα, ο Πρόεδρος Τραμπ —αντιμέτωπος με την απόφαση αν θα εξαπολύσει μια δεύτερη μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο— δεν έχει παρουσιάσει σχεδόν κανένα επιχείρημα.
Με δύο ομάδες αεροπλανοφόρων και δεκάδες μαχητικά αεροσκάφη, βομβαρδιστικά και αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού να συγκεντρώνονται πλέον σε απόσταση πλήγματος από το Ιράν, ο κ. Τραμπ απειλεί με νέα επίθεση.
Το κάνει χωρίς να παρέχει εκτιμήσεις για την αμεσότητα/κατεπείγον της απειλής ή οποιαδήποτε εξήγηση για το γιατί χρειάζεται να πλήξει εκ νέου, αφού είχε ισχυριστεί ότι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις που στοχοποίησε είχαν «εξαλειφθεί πλήρως».
Αν και ο κ. Τραμπ είναι σε μεγάλο βαθμό προσηλωμένος στο πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, κατά καιρούς ο ίδιος και οι συνεργάτες του έχουν επικαλεστεί μια σειρά από άλλες αιτιολογήσεις για στρατιωτική δράση: την προστασία των διαδηλωτών, τους οποίους οι ιρανικές δυνάμεις σκότωσαν κατά χιλιάδες τον περασμένο μήνα, την εξουδετέρωση του οπλοστασίου πυραύλων που μπορεί να χρησιμοποιήσει το Ιράν για να πλήξει το Ισραήλ, και τον τερματισμό της στήριξης της Τεχεράνης προς τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ.
Έπειτα τίθεται και το ερώτημα κατά πόσον η στρατιωτική ισχύς —το «σφυρί» στο οποίο ο κ. Τραμπ καταφεύγει τόσο εύκολα— μπορεί καν να επιτύχει αυτούς τους στόχους. Το μεγαλύτερο μέρος του σχεδόν «επιπέδου-βόμβας» ουρανίου του Ιράν είναι ήδη θαμμένο από το τελευταίο πλήγμα, τον Ιούνιο. Και δεν είναι σαφές πώς αεροπορικά πλήγματα θα βοηθούσαν άμεσα τους διαδηλωτές σε όλη τη χώρα ή θα έπειθαν το Ιράν να σταματήσει να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία.
Ο κ. Τραμπ δεν έχει περιγράψει ποτέ με συνέπεια τους στόχους του, και όταν μιλά γι’ αυτούς συνήθως το κάνει μέσα από ένα νέφος σύντομων, επιπόλαιων σχολίων. Ο πρόεδρος δεν έχει εκφωνήσει καμία ομιλία προετοιμάζοντας την αμερικανική κοινή γνώμη για πλήγμα εναντίον μιας χώρας περίπου 90 εκατομμυρίων κατοίκων, ούτε ζήτησε έγκριση από το Κογκρέσο. Δεν έχει εξηγήσει γιατί επέλεξε αυτή τη στιγμή να έρθει σε μετωπική αντιπαράθεση με το Ιράν αντί, για παράδειγμα, με τη Βόρεια Κορέα, η οποία —τα χρόνια μετά τις αποτυχημένες διαπραγματεύσεις της πρώτης θητείας Τραμπ— έχει επεκτείνει το πυρηνικό της οπλοστάσιο σε 60 ή και περισσότερες πυρηνικές κεφαλές, σύμφωνα με εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, και εργάζεται για να αποδείξει ότι μπορεί να πλήξει τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η στρατηγική εθνικής ασφάλειας του κ. Τραμπ δεν ανέφερε ούτε μία φορά τη Βόρεια Κορέα.
Και όταν πιέζεται για το Ιράν, ο κ. Τραμπ συστηματικά αποφεύγει τις ερωτήσεις σχετικά με το αν η αλλαγή καθεστώτος αποτελεί τον πραγματικό του στόχο, αφήνοντας ασαφές ποια «τελική κατάσταση» επιδιώκει —πέρα από ένα Ιράν που δεν θα μπορεί ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Ο υπουργός Εξωτερικών του, Μάρκο Ρούμπιο, όταν πιέστηκε στο θέμα αυτό σε κατάθεσή του στα τέλη Ιανουαρίου, παραδέχθηκε ότι η επιβολή αλλαγής ηγεσίας στο Ιράν —κάτι που η C.I.A. πέτυχε τελευταία φορά το 1953— θα ήταν «πολύ πιο σύνθετη» από την επιχείρηση που διεξήγαγαν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να εκδιώξουν τον Νικολάς Μαδούρο από την προεδρία της Βενεζουέλας.
«Μιλάμε για ένα καθεστώς που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και πάρα πολύ καιρό», είπε στους γερουσιαστές. «Άρα αυτό θα απαιτήσει πολλή προσεκτική σκέψη, αν ποτέ παρουσιαστεί μια τέτοια προοπτική».
Σπάνια στη σύγχρονη εποχή οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάστηκαν να προχωρήσουν σε μια μείζονα πολεμική ενέργεια με τόσο λίγη εξήγηση και τόσο περιορισμένη δημόσια συζήτηση. Καθώς ο κ. Τραμπ συγκάλεσε στον Λευκό Οίκο την πρώτη συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης» για να συζητηθεί η ανοικοδόμηση της Γάζας, παρεξέκλινε για λίγο στο θέμα μιας επικείμενης δράσης στο Ιράν, περιγράφοντας μόνο τους πιο αόριστους στόχους.
«Δεν μπορούν να συνεχίσουν να απειλούν τη σταθερότητα ολόκληρης της περιοχής και πρέπει να κάνουν μια συμφωνία», είπε, χωρίς να περιγράψει το εύρος αυτής της συμφωνίας. «Θα συμβούν άσχημα πράγματα αν δεν» καταλήξει σε αυτήν τη συμφωνία, πρόσθεσε, και επέστρεψε στο θέμα της Γάζας.
Υπάρχουν, ασφαλώς, τεράστιες διαφορές σε σχέση με την εισβολή στο Ιράκ. Όπως και στη Βενεζουέλα, ο κ. Τραμπ δεν οραματίζεται χερσαία εισβολή. Αυτό αποφεύγει την κριτική που συχνά ακούγεται από τη βάση του MAGA ότι ο κ. Τραμπ ρισκάρει έναν ακόμη «ατελείωτο πόλεμο».
Ο υπολογισμός του κ. Τραμπ είναι προφανώς ότι η βάση θα ανεχθεί αεροπορικές επιχειρήσεις βομβαρδισμού, που επιδεικνύουν την ασύγκριτη ισχύ των αμερικανικών δυνάμεων να καταστρέφουν από απόσταση, εφόσον ο κίνδυνος για αμερικανικές ζωές παραμένει περιορισμένος.
Και στην απαρχή της εισβολής στο Ιράκ, ο κ. Μπους διέθετε την υποστήριξη μεγάλου αριθμού δυτικών συμμάχων, ξεκινώντας από τη Βρετανία. Το Σαββατοκύριακο πριν από την εισβολή στο Ιράκ, ο κ. Μπους συναντήθηκε στις Αζόρες με τον πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και τους ηγέτες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, προκειμένου να απευθύνουν ένα τελευταίο τελεσίγραφο προς τον κ. Χουσεΐν και να σχεδιάσουν ένα Ιράκ που θα ήταν «ενιαίο, ελεύθερο και ειρηνικό», με τα αποθέματα πετρελαίου του προστατευμένα για τον ιρακινό λαό.
Όμως, σε αυτή την περίπτωση, κανένας από τους συμμάχους δεν φαίνεται να συμμετέχει μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες στον στρατιωτικό σχεδιασμό —με εξαίρεση το Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον κ. Τραμπ την Τρίτη και, σύμφωνα με τους Times του Λονδίνου, ο κ. Στάρμερ αρνήθηκε να επιτρέψει στον κ. Τραμπ να χρησιμοποιήσει βρετανικές αεροπορικές εγκαταστάσεις στη βάση Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό ή σταθμό της Βασιλικής Αεροπορίας (RAF) στο Γκλόστερσαϊρ για τη διεξαγωγή οποιωνδήποτε επιχειρήσεων κατά του Ιράν. Βρετανοί αξιωματούχοι δεν επιβεβαίωσαν ούτε διέψευσαν το σχετικό δημοσίευμα, όμως την επόμενη ημέρα ο κ. Τραμπ εξαπέλυσε επίθεση κατά της Βρετανίας για την επικείμενη συμφωνία της περί 100ετούς μίσθωσης της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία.
Τουλάχιστον οι Βρετανοί γνώριζαν τα σχέδια του κ. Τραμπ. Ανώτεροι αξιωματούχοι που εκπροσωπούσαν αρκετούς από τους στενότερους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ δήλωσαν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το περασμένο Σαββατοκύριακο ότι είχαν λάβει από την Ουάσιγκτον σχεδόν καθόλου λεπτομέρειες για τα αμερικανικά σχέδια. Μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, προκειμένου να περιγράψουν ευαίσθητα στρατιωτικά ζητήματα.
Αρκετοί εξ αυτών εξέφρασαν έντονο σκεπτικισμό ως προς το κατά πόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να παρουσιάσουν ένα πειστικό επιχείρημα ότι απαιτείται στρατιωτική δράση.
Στην πραγματικότητα, ο κ. Τραμπ ενδέχεται να αγνοεί έναν από τους πρώτους κανόνες του λεγόμενου «Δόγματος Πάουελ» (Powell Doctrine) —των διδαγμάτων που προέκυψαν από τον πόλεμο του Βιετνάμ και αναπτύχθηκαν από τον Κόλιν Πάουελ όταν ήταν πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων.
«Η ουσία της μετα-βιετναμικής συναίνεσης ως προς τη χρήση βίας είναι ότι ο πολιτικός στόχος πρέπει να διατυπώνεται με σαφήνεια», δήλωσε ο Robert S. Litwak, πολιτικός επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο George Washington, ο οποίος έχει γράψει εκτενώς για τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν. «Με το Ιράν, ο Τραμπ αποκλίνει ξανά από αυτή τη συναίνεση, προσφέροντας πολλαπλές αιτιολογήσεις για αυτή την προληπτική στρατιωτική δράση —από τη μη διάδοση έως την προστασία των διαδηλωτών έως την αλλαγή καθεστώτος.»
Στις διαπραγματεύσεις, που πραγματοποιήθηκαν τελευταία φορά την Τρίτη στη Γενεύη, οι δύο επικεφαλής διαπραγματευτές του κ. Τραμπ —ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ— πιέζουν τη χώρα να παραιτηθεί μόνιμα από κάθε δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου. Οι Ιρανοί, σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν τις συνομιλίες, λένε ότι είναι πρόθυμοι να αναστείλουν την παραγωγή πυρηνικών υλικών, ίσως για μια δεκαετία, αλλά αρνούνται να εγκαταλείψουν αυτό που θεωρούν δικαίωμα εμπλουτισμού πυρηνικού υλικού βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, την οποία το Ιράν έχει υπογράψει.
Παραμένει επίσης ασαφές αν οι Ιρανοί θα επιτρέψουν πραγματικά σε βάθος επιθεωρήσεις από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), τον πυρηνικό εποπτικό φορέα του ΟΗΕ.
Για τον κ. Τραμπ, ο πήχης μιας συνολικής συμφωνίας είναι υψηλός: πρέπει να αποδείξει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πετύχει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες είναι πολύ καλύτερη από εκείνη που είχε εξασφαλίσει ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα έπειτα από δυόμισι χρόνια εντατικών διαπραγματεύσεων.
Κατά την πρώτη του προεκλογική εκστρατεία για την προεδρία, το 2016, ο κ. Τραμπ άσκησε δριμεία κριτική στη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015 μεταξύ του Ιράν και της κυβέρνησης Ομπάμα, δηλώνοντας ότι ο ίδιος «θα είχε σηκωθεί και θα είχε φύγει από το δωμάτιο» κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Το 2018, αποχώρησε από τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «τη χειρότερη συμφωνία όλων των εποχών».
Όμως τώρα βρίσκεται, κατά κάποιον τρόπο, σε διπλωματικό αδιέξοδο. Αντιμετωπίζει πιέσεις να αποδείξει ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία επιτύχει θα υπερβαίνει κατά πολύ τη συμφωνία του 2015. Οι Ιρανοί, ωστόσο, αντιστέκονται και είναι πολύ πιθανό να τους τελειώνει ο χρόνος για να βρεθεί μια μέση λύση.
Στη συνέχεια τίθεται το ερώτημα κατά πόσον ο κ. Τραμπ θα ρισκάρει πόλεμο με το Ιράν λόγω της άρνησής του να περιορίσει τον αριθμό και το βεληνεκές των πυραύλων του ή να χαλαρώσει τη στάση του απέναντι στους διαδηλωτές. Ο κ. Τραμπ δεν έχει μιλήσει για κανένα από αυτά τα ζητήματα τις τελευταίες ημέρες· αν όμως υπογράψει μια συμφωνία που δεν αντιμετωπίζει το θέμα των πυραύλων, θα φανεί ότι «πρόδωσε» το Ισραήλ. Αν υπογράψει μια πυρηνική ρύθμιση που δεν σταματά τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας από το να πυροβολούν διαδηλωτές, τότε θα έχει εγκαταλείψει μια γενιά Ιρανών που βλέπουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ως την τελευταία τους ευκαιρία να ανοίξει η χώρα προς τα έξω.
Και υπάρχει, τέλος, η επιρροή του πρωθυπουργού του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος έχει πιέσει τον κ. Τραμπ να «τελειώσει» το ιρανικό καθεστώς, μια και καλή.
«Ο Νετανιάχου, σχεδόν σίγουρα, του λέει ότι όπως ακριβώς πέτυχε στη Βενεζουέλα, το όνομά του θα τιμάται για δεκαετίες στην περιοχή επειδή ανέτρεψε το ιρανικό καθεστώς», δήλωσε ο John O. Brennan, διευθυντής της C.I.A. επί Ομπάμα κατά τις διαπραγματεύσεις του 2015.
«Όλοι συμφωνούν ότι το ιρανικό καθεστώς είναι πρόβλημα», συνέχισε. «Αλλά αυτό δεν σου λέει ποια είναι η λύση. Και η ιδέα ότι αποκεφαλίζοντας το καθεστώς θα λυθεί το πρόβλημα είναι ένας παράλογος συλλογισμός».
*Ο David E. Sanger καλύπτει την κυβέρνηση Τραμπ και μια σειρά θεμάτων εθνικής ασφάλειας. Είναι δημοσιογράφος των Times εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και έχει γράψει τέσσερα βιβλία για την εξωτερική πολιτική και τις προκλήσεις εθνικής ασφάλειας.
