30 Σεπτεμβρίου 2025
Ο πόλεμος στη Γάζα, που πλησιάζει πλέον τη δεύτερη επέτειό του, πρέπει να τελειώσει.
Πρέπει να τελειώσει για τον λαό της Γάζας, από τον οποίο έχουν σκοτωθεί πάνω από 60.000 άνθρωποι — περίπου το 3% του πληθυσμού. Τα θύματα περιλαμβάνουν ολόκληρες οικογένειες και χιλιάδες παιδιά. Ολόκληρες γειτονιές έχουν μετατραπεί σε ερείπια. Η πλειονότητα των Παλαιστινίων της Γάζας έχει εκτοπιστεί από τα σπίτια της. Η πείνα και η ασθένεια στοιχειώνουν τη λωρίδα.
Ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει για τους σχεδόν 50 Ισραηλινούς ομήρους που εξακολουθεί να κρατά η Χαμάς στη Γάζα. Όσοι είναι ακόμη ζωντανοί κρατούνται υπό απάνθρωπες συνθήκες, συχνά σε υπόγειες εγκαταστάσεις, χωρίς επαρκή τροφή. Παραμένουν αιχμάλωτοι για περισσότερες από 700 ημέρες, από την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 που σκότωσε περίπου 1.200 Ισραηλινούς και άλλους.
Ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει προς όφελος του Ισραήλ και της ασφάλειάς του. Οι φρικαλεότητες που έχει προκαλέσει στη Γάζα έχουν συμβάλει σε απότομη πτώση της υποστήριξης προς το Ισραήλ στις Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού. Οποιοδήποτε πρόσθετο στρατιωτικό κέρδος κατά της Χαμάς ωχριά μπροστά στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές απειλές από τη διεθνή απομόνωση.
Πώς, όμως, μπορεί να τελειώσει επιτέλους αυτός ο φρικτός πόλεμος; Οι πιο προφανείς απαντήσεις φαίνονται οι λιγότερο πιθανές.
Οι ηγέτες της Χαμάς θα μπορούσαν να απελευθερώσουν τους ομήρους, να παραδεχτούν την ήττα τους σε έναν πόλεμο που οι ίδιοι ξεκίνησαν και να δώσουν προτεραιότητα στην ευημερία των Παλαιστινίων της Γάζας που ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν.
Ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου θα μπορούσε να σταματήσει να εξυπηρετεί τα ακροδεξιά μέλη της κυβέρνησής του και, αντί γι’ αυτό, να αναγνωρίσει το κόστος της συνέχισης του πολέμου για τα εθνικά συμφέροντα του Ισραήλ, καθώς και για τους εξαντλημένους στρατιώτες, τους εφέδρους και τις οικογένειές τους.
Απουσία τέτοιων επιφοιτήσεων, το καθήκον θα πέσει στον υπόλοιπο κόσμο — και κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον σημαντικότερο σύμμαχο του Ισραήλ, καθώς και στις αραβικές χώρες που εκφράζουν αλληλεγγύη προς τον παλαιστινιακό λαό.
Το ειρηνευτικό σχέδιο που παρουσίασε τη Δευτέρα ο Πρόεδρος Τραμπ είναι ενθαρρυντικό. Περιλαμβάνει τη συνήθη του πομφόλυγα (όπως το «Συμβούλιο Ειρήνης», το οποίο θα προεδρεύεται από τον ίδιο τον Ντόναλντ Τζ. Τραμπ). Περιέχει, όμως, και τους βασικούς άξονες μιας δίκαιης εκεχειρίας, όπως τον τερματισμό των στρατιωτικών επιθέσεων, την επιστροφή όλων των ομήρων και μια Γάζα απαλλαγμένη τόσο από την ισραηλινή κατοχή όσο και από τη διακυβέρνηση της Χαμάς.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι κυβερνήσεις της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων επαίνεσαν το σχέδιο.
Πολλά εμπόδια στην ειρήνη παραμένουν, όπως συνηθίζεται στη Μέση Ανατολή. Ο κ. Τραμπ θα πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη συνέπεια απ’ ό,τι συνηθίζει. Η Χαμάς θα πρέπει να αποδεχθεί το σχέδιο ή κάτι παρόμοιο. Ο κ. Νετανιάχου θα πρέπει να αντιμετωπίσει τους εξτρεμιστές εντός της κυβέρνησής του, ορισμένοι από τους οποίους επέκριναν το σχέδιο.
Όλα αυτά είναι, ωστόσο, δυνατά, αν η κυβέρνηση Τραμπ και οι ηγετικές αραβικές χώρες το απαιτήσουν. Και οι δύο έχουν περισσότερη επιρροή απ’ όση έχουν ασκήσει μέχρι σήμερα και και οι δύο έχουν βάσιμους λόγους να επιμείνουν στον τερματισμό του πολέμου.
Για τον κ. Τραμπ, η συνέχιση του πολέμου αποτελεί σταθερό σημάδι αδυναμίας. Ισχυρίστηκε ότι μπορούσε να τον τερματίσει, και απέτυχε. Παρότι ηγείται μιας κατά πολύ μεγαλύτερης και ισχυρότερης χώρας, ο κ. Τραμπ συχνά φαίνεται να υποκύπτει στον κ. Νετανιάχου.
Το μοτίβο είναι πλέον γνωστό: ο κ. Νετανιάχου κολακεύει τον κ. Τραμπ με επιδεικτικό έπαινο, και ο κ. Τραμπ κάνει αυτό που θέλει ο Νετανιάχου.
«Ο Τραμπ βρίσκεται σε καλύτερη θέση από οποιονδήποτε άλλον για να φέρει το τέλος του πολέμου», έχει δηλώσει ο Ντάνιελ Κ. Κέρτζερ, πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ για τέσσερα χρόνια υπό τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους. «Αλλά πρέπει να κάνει περισσότερα από δημόσιες δηλώσεις». Πάνω απ’ όλα, πρέπει να εξαναγκάσει τον κ. Νετανιάχου να αποδεχθεί ότι το Ισραήλ πρέπει να αποχωρήσει σύντομα από τη Γάζα και ότι οι Παλαιστίνιοι πρέπει τελικά να την κυβερνήσουν.
Πολύ πριν ξεκινήσει αυτός ο πόλεμος, ο κ. Νετανιάχου ήταν εχθρικός προς την παλαιστινιακή αυτονομία. Και το νέο σχέδιο του Λευκού Οίκου κάνει μόνον αόριστη αναφορά σε αυτήν.
Τελικά, ο κ. Τραμπ ίσως χρειαστεί να απειλήσει τον κ. Νετανιάχου με συνέπειες. Στην αρχή αθόρυβα, ο πρόεδρος θα μπορούσε να του εξηγήσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χάνουν την υπομονή τους και σύντομα θα περιορίσουν τη στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ, εκτός εάν σταματήσει ο πόλεμος και ο κ. Νετανιάχου αποδεχθεί ένα μέλλον παλαιστινιακής διακυβέρνησης.
Επιμένοντας σε αυτό, ο κ. Τραμπ θα μπορούσε να καταστήσει σαφές ότι είναι φίλος του Ισραήλ, προσπαθώντας να το σώσει από αυτοκαταστροφικά λάθη. Θα μπορούσε να υπενθυμίσει στους Ισραηλινούς ηγέτες τις εντυπωσιακές στρατιωτικές νίκες που έχουν επιτύχει ή καταστήσει εφικτές από το 2023: την ταπείνωση της Χαμάς, την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ, την εξασθένηση του Ιράν και την κατάρρευση ενός συριακού καθεστώτος με φρικτό ιστορικό καταπίεσης του ίδιου του λαού του. Ναι, η Χαμάς εξακολουθεί να έχει ενεργούς μαχητές και όπλα στη Γάζα, και η συνεχιζόμενη εισβολή του Ισραήλ στην Πόλη της Γάζας ενδέχεται να μειώσει αυτούς τους αριθμούς. Αλλά η πλήρης εξάλειψη της οργάνωσης μοιάζει με φαντασίωση. Ακόμη και ορισμένοι Ισραηλινοί στρατιωτικοί και αξιωματούχοι ασφαλείας αντιτάχθηκαν στην εισβολή στην Πόλη της Γάζας, θεωρώντας ότι το κόστος υπερέβαινε τα οφέλη.
Η Χαμάς είναι μια τρομοκρατική οργάνωση με ρίζες στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, που ιδρύθηκε πριν από 97 χρόνια. Τέτοιες ομάδες σπάνια εξαλείφονται ολοκληρωτικά.
Οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ισραήλ κατά της Χαμάς από το 2023 σημαίνουν ότι η οργάνωση έχει χάσει την ικανότητά της να διεξάγει μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις. Πάνω από 10.000 μαχητές της Χαμάς και μεγάλο μέρος της ηγεσίας της έχουν σκοτωθεί. Μετά τον τερματισμό του πολέμου, το Ισραήλ θα μπορεί να παρακολουθεί τη Χαμάς και να την πλήττει, αν χρειαστεί.
Το δυσκολότερο ερώτημα για την επόμενη ημέρα είναι ποιος θα κυβερνήσει τη Γάζα.
Οι φωνές υπέρ της προσάρτησης από τα ακροδεξιά μέλη του συνασπισμού του κ. Νετανιάχου είναι εξοργιστικές· ευνοούν την εκδίωξη περίπου δύο εκατομμυρίων Παλαιστινίων, κάτι που πληροί κάθε εύλογο ορισμό της εθνοκάθαρσης.
Η Χαμάς, επίσης, δεν πρέπει να έχει κανέναν ρόλο στη διακυβέρνηση, δεδομένου του ιστορικού της σε βία, οικονομική ανικανότητα και αυταρχική καταπίεση. Η Παλαιστινιακή Αρχή, η οποία κάποτε κυβερνούσε τη Γάζα, φαίνεται υπερβολικά διεφθαρμένη και αντιδημοφιλής για να επιτελέσει αυτόν τον ρόλο χωρίς ριζικές μεταρρυθμίσεις.
Η Χαμάς και η κυβέρνηση του κ. Νετανιάχου φέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη συνέχιση του πολέμου, αλλά η αβεβαιότητα για το τι θα ακολουθήσει αποτελεί δικαιολογημένα ένα περίπλοκο ζήτημα που δυσχεραίνει οποιοδήποτε ειρηνευτικό σχέδιο.
Οι αραβικές κυβερνήσεις μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη αυτού του κενού. Εδώ και χρόνια, οι ηγέτες τους δηλώνουν αλληλεγγύη προς την παλαιστινιακή υπόθεση, ενώ στην πράξη κάνουν ελάχιστα για να την προωθήσουν. Έχουν προτάξει τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα έναντι των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων διακυβέρνησης για τη δημιουργία ενός βιώσιμου κράτους. Έχουν αποτύχει να καλλιεργήσουν μετριοπαθείς πολιτικούς που θα μπορούσαν να έχουν νομιμοποίηση στους Παλαιστινίους και να εκπροσωπούν τα συμφέροντά τους στη διεθνή σκηνή.
Τους τελευταίους μήνες, οι αραβικές κυβερνήσεις έχουν δείξει σημάδια ότι παίζουν πιο εποικοδομητικό ρόλο. Αυτό το καλοκαίρι, και τα 22 μέλη του Αραβικού Συνδέσμου υπέγραψαν για πρώτη φορά διακήρυξη που καταδικάζει την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου. Η δήλωση ζητούσε την απελευθέρωση όλων των ομήρων, τον αφοπλισμό της Χαμάς και τον αποκλεισμό της Χαμάς από κάθε μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας. Στη θέση της, οι υπογράφοντες πρότειναν μια «προσωρινή διεθνή αποστολή σταθεροποίησης» που θα προσκληθεί στη Γάζα από την Παλαιστινιακή Αρχή. Τη διακήρυξη συνυπέγραψαν επίσης τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 17 ακόμη χώρες. Το σχέδιο που ανακοίνωσε ο κ. Τραμπ αυτή την εβδομάδα είναι σε πολλές πτυχές του παρόμοιο.
Για να επιτύχει οποιοδήποτε σχέδιο, οι αραβικές χώρες θα πρέπει να αποτελέσουν τον πυρήνα των δυνάμεων ασφαλείας και της πολιτικής διοίκησης. Αν στην αποστολή κυριαρχήσουν η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, θα εκληφθεί ως δυτική κατάληψη της Γάζας. Αν αναλάβει αποκλειστικά η Παλαιστινιακή Αρχή, ο κίνδυνος αποτυχίας θα είναι μεγάλος.
Η πολυεθνική αρχή θα πρέπει να έχει φιλόδοξη ατζέντα. Θα περιλαμβάνει την αποκατάσταση βασικών υπηρεσιών, τη σίτιση του πληθυσμού, την ανασυγκρότηση των γειτονιών και τη δημιουργία σώματος αστυνομίας. Το πιο κρίσιμο, όπως έχουν υποστηρίξει ειδικοί του Wilson Center στην Ουάσιγκτον, είναι ότι αυτή η αρχή θα πρέπει να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα στα σχολεία, τα μέσα ενημέρωσης και αλλού «για την εξάλειψη της διαβρωτικής επιρροής ριζοσπαστικοποίησης της Χαμάς στην κοινωνία της Γάζας». Ένα άλλο καθήκον θα είναι ο αφοπλισμός οποιωνδήποτε μαχητών της Χαμάς συνεχίσουν να πολεμούν. Το Κατάρ, δεδομένης της μακροχρόνιας σχέσης του με τη Χαμάς, μπορεί να βοηθήσει στην άσκηση πίεσης προς την οργάνωση, όπως και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να πιέσουν το Ισραήλ.
Υπάρχουν ιστορικά προηγούμενα για μια διεθνή αποστολή αυτού του τύπου. Προγράμματα αποριζοσπαστικοποίησης σημείωσαν επιτυχία στη Γερμανία και την Ιαπωνία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και πολυεθνικές αστυνομικές δυνάμεις έχουν δραστηριοποιηθεί στη Βοσνία, το Κόσοβο, την Αϊτή και αλλού. Φυσικά, αυτές οι προσπάθειες ενέχουν κινδύνους. Οι συμμετέχουσες χώρες θα διακινδυνεύσουν να δουν το προσωπικό τους να γίνεται στόχος της Χαμάς. Αλλά δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς ρίσκο στη Γάζα. Και αν η προσπάθεια πετύχει, θα μπορούσε να αποτελέσει τη σημαντικότερη πρόοδο εδώ και δεκαετίες προς την κατεύθυνση της παλαιστινιακής κρατικότητας — έναν στόχο που οι αραβικές χώρες υποστηρίζουν εδώ και καιρό.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος μετά την πρόταση του κ. Τραμπ είναι ότι τόσο το Ισραήλ όσο και η Χαμάς θα ισχυριστούν πως θέλουν ειρήνη, ενώ στην πραγματικότητα θα αποφεύγουν να λάβουν τις δύσκολες αποφάσεις που απαιτούνται για την επίτευξή της. Ο κ. Νετανιάχου ενδέχεται να καθυστερήσει σκόπιμα την αποχώρηση του Ισραήλ από τη Γάζα, και η Χαμάς μπορεί να επιχειρήσει να διατηρήσει έναν παρασκηνιακό ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας — με κάθε πλευρά να κατηγορεί την άλλη.
Σε αυτό το σενάριο, οι Άραβες και οι Αμερικανοί ηγέτες θα πρέπει να επιδείξουν περισσότερο θάρρος απ’ ό,τι έχουν επιδείξει μέχρι σήμερα. Οι Άραβες ηγέτες θα πρέπει να πουν στη Χαμάς ότι έχει τελειώσει ως πολιτική δύναμη στη Γάζα και να υποστηρίξουν αυτή τη δήλωση με στρατεύματα. Ο κ. Τραμπ θα πρέπει να απαιτήσει από τον κ. Νετανιάχου να επιλέξει μεταξύ της εσωτερικής του συμμαχίας με Ισραηλινούς εξτρεμιστές και της διεθνούς συμμαχίας του Ισραήλ με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε κάθε περίπτωση, πολλά άλλα δυσεπίλυτα προβλήματα θα παραμείνουν, όπως το πώς θα σταματήσει η κλιμακούμενη κρίση στη Δυτική Όχθη, αν οι μελλοντικοί Παλαιστίνιοι ηγέτες θα αποδεχθούν το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ ως εβραϊκού κράτους και αν οι σημερινοί ηγέτες του Ισραήλ θα αποδεχθούν το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην κρατικότητα.
Όμως ο λαός της Γάζας δεν θα έπρεπε να περιμένει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα για να πάψει να θάβει τους συγγενείς και τους γείτονές του, για να έχει αρκετό φαγητό να φάει και να αρχίσει να ξαναχτίζει τη ζωή του. Ούτε οι Ισραηλινοί όμηροι θα έπρεπε να περιμένουν άλλο για να επιστρέψουν στις απελπισμένες οικογένειές τους.
Για το καλό όλων, αυτός ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει.
πηγή: The New York Times
