Τόμας Ράιτ Ανώτερος συνεργάτης στο Ίδρυμα Brookings
Κούρτ Κάμπελ Πρώην Βοηθός Υφυπουργός για την Ασία και τον Ειρηνικό
Ο κοροναϊός εκθέτει τα όρια του λαϊκισμού
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης 2008-09, η χρηματιστηριακή αγορά, το παγκόσμιο εμπόριο και η οικονομική ανάπτυξη μειώθηκαν, όλα, περισσότερο από ό, τι την ίδια περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης του 1929-33. Ωστόσο, αντίθετα με τη δεκαετία του 1930, οι κυβερνήσεις παραμέρισαν τις μικρότερες διαφωνίες, συντόνισαν τις εσωτερικές πολιτικές για να σώσουν την παγκόσμια οικονομία. Μετά από ένα σκληρό έτος, η οικονομία σταθεροποιήθηκε και μια δεύτερη μεγάλη ύφεση αποτράπηκε. Η ανταπόκριση, όχι το μέγεθος του αρχικού σοκ, είχε μεγαλύτερη σημασία. Όπως το έθεσε ο Daniel Drezner, καθηγητής διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Tufts, το σύστημα λειτούργησε.
Ο κορωναϊός, ο οποίος προκαλεί την ασθένεια που ονομάζεται COVID-19, μπορεί να είναι ένα ακόμη γεγονός στο αιώνα. Εάν μερικές από τις πιο ζοφερές επιπτώσεις του COVID-19 εξελιχθούν, ο κόσμος θα αντιμετωπίσει μία από τις χειρότερες ειρηνικές κρίσεις του της σύγχρονης εποχής. Δυστυχώς, η κρίση αυτή συμβαίνει σε ένα σκοτεινό πολιτικό κλίμα, περισσότερο παρόμοιο με εκείνο της δεκαετίας του ’30, όταν πολλές κυβερνήσεις ακολουθούσαν εθνικιστικές πολιτικές όπως το δασμολόγιο Smoot-Hawley και η διεθνής συνεργασία ήταν πολύ περιορισμένη. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο κόσμος έχει γίνει πιο αυταρχικός, εθνικιστικός, ξενοφοβικός, μονομερής, αντι-καθεστωτικός και κατά της εξειδίκευσης. Η σημερινή κατάσταση της πολιτικής και της γεωπολιτικής επιδείνωσε, δεν σταθεροποίησε, την κρίση.
Η αποτυχία των αξιωματούχων του Γουάν να εκτιμήσυν την έκταση του προβλήματος νωρίς και η καταπίεση του ιατρικού προσωπικού σήμαινε ότι χάθηκε πολύτιμος χρόνος για να περιοριστεί ο ιός. Η διεθνής κοινότητα είδε την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας σε πολυμερή θεσμικά όργανα ως θετική εξέλιξη. Αλλά τώρα η συμμετοχή αυτή έχει πολύπλοκες επιπτώσεις στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η ηγεσία του οποίου θεωρείται, ευρέως, υπερβολικά αφοσιωμένη στο Πεκίνο, μια στάση που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την εμπιστοσύνη του κοινού στην οργάνωση.
Η Κίνα δεν είναι μόνη στα αρχικά σφάλματά της. Ο Πρόεδρος Donald Trump, ένας αυτοπροσδιοριζόμενος μικροβιοφοβικός (germophobe), βλέπει την εξέλιξη μέσα από το πρίσμα του χρηματιστηρίου και της επανεκλογής του. Έχει μειώσει τη χρηματοδότηση για το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και είχε ήδη καταργήσει το γραφείο στο πλαίσιο του NSC αρμόδιο στην καταπολέμηση των επιδημιών. Φαίνεται να ασκεί πίεση στους δικούς του υπαλλήλους για να μειώσει τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει ο ιός. Ο Trump, και ορισμένοι από τους αξιωματούχους του, έχουν πει ότι ο ιός θα μπορούσε να “έχει πολύ καλό τέλος για εμάς” ή να “ενισχύσει θέσεις εργασίας” στην αμερικανική οικονομία. Στη Νότια Καρολίνα, ο Trump είπε ότι ο ιός είναι υπό έλεγχο και ότι οποιαδήποτε αντίληψη περί του αντιθέτου είναι ένα «νέο ψέμα» των Δημοκρατικών για να τον ξεφορτωθούν. Αλλά δεν θα υπάρξει διαφυγή απο την πραγματικότητα. Καθώς ο ιός εξαπλώνεται και περισσότεροι άνθρωποι πεθαίνουν, ο Trump θα μπορούσε να θυμηθεί τις αυταρχικές του παρορμήσεις, πριν αναλάβει πρόεδρος, όταν κάλεσε για δρακόντεια μέτρα κατά τη διάρκεια της επιδημίας Ebola του 2015.
Άλλες κυβερνήσεις αγωνίζονται επίσης. Η Ιαπωνία δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει την ταχεία εξάπλωση του ιού στο κρουαζιερόπλοιο Diamond Princess. Η Καμπότζη άφησε ένα άλλο πλοίο, τον Βέστερνταμ, να ελλιμενισθεί και επέτρεψε στους επιβάτες, τουλάχιστον ένας από τους οποίους μολύνθηκε, να αποβιβαστούν και να ταξιδέψουν. Τουλάχιστον επτά υψηλόβαθμοι ιρανοί αξιωματούχοι έχουν προσβληθεί απο τον ιό. Κάποιος έχει ήδη πεθάνει. Ο ιός εξαπλώνεται τώρα σε όλο τον Κόλπο με δυνητικά σεισμικές γεωπολιτικές συνέπειες. Η Νότια Κορέα δίστασε να κάνει πιο σοβαρά βήματα για να απομονώσει και να εμποδίσει την εξάπλωση του ιού.
Η μεγάλη πανδημία θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή οικονομική επιβράδυνση σε σχέση με το 2008. Μερικές από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου έχουν σταματήσει. Οι άνθρωποι περιορίζουν τα ταξίδια τους. Τα σχολεία κλείνουν και τα συνέδρια έχουν ακυρωθεί. Ο Dow Jones μειώθηκε κατά περισσότερο από 13% την περασμένη εβδομάδα και εξακολουθεί να είναι ασταθής. Οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν διαταραχθεί και θα είναι δύσκολο να ξεκινήσουν ξανά. Η κρίση είναι βέβαιο ότι θα ενισχύσει και θα εμβαθύνει τις τάσεις προς την αποσύνδεση και την απο παγκσοσμιοποίηση. Εάν η διάδοση του ιού διαρκέσει, με μια ηρεμία το καλοκαίρι, θα μπορούσε να υπάρχει οικονομικός κίνδυνος εάν ορισμένες εταιρείες χρεοκοπήσουν και οι ευάλωτες χώρες αντιμετωπίσουν αυξημένο κόστος δανεισμού.
Επιπλέον, η ενημέρωση και η παραπληροφόρηση διακινούνται ελεύθερα στα κοινωνικά μέσα, δημιουργώντας πανικό και συμπεριφορά αγέλης. Οι πολίτες φορούν μάσκες και οι διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού με φάρμακα θα μπορούσαν να προκαλέσουν έλλειψη ιατρικού εξοπλισμού και φαρμάκων σε πολλές χώρες. Οι διαταραχές στις μετακινήσεις μπορεί να περιπλέξουν την προσπάθεια να αποκτηθούν ζωτικές προμήθειες στις πιο ευάλωτες περιοχές.
Αυτή η στιγμή απαιτεί μια διεθνή ανταπόκριση. Το 2008, οι κυβερνήσεις έδιναν γενικά εμπιστοσύνη στους εμπειρογνώμονες – για παράδειγμα, τότε – ο πρόεδρος της Federal Reserve Ben Bernanke, ο οποίος είχε κάνει την κρίση του 1929 έργο ζωής του, καθοδήγησε την αμερικανική απάντηση – ακόμη και όταν οι συστάσεις του ήταν πολιτικά αντιδημοφιλείς. Αυτές οι απαντήσεις ήταν καθοριστικές και συντονισμένες. Δυστυχώς, δεν έχει υπάρξει τέτοια ανταπόκριση τους τελευταίους μήνες. Η πρόσφατη υπουργική συνάντηση της G20 στη Σαουδική Αραβία απέδωσε ελάχιστα.
Η κυβέρνηση Trump δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον να καθοδηγήσει μια διεθνή απάντηση, προτιμώντας αντίθετα να υπογραμμίζει τον κίνδυνο. Ωστόσο, αυτή η στιγμή απαιτεί ισχυρή διπλωματική δράση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κυβέρνηση πρέπει να αναγνωρίσει ότι αυτή είναι ήδη μια παγκόσμια κρίση με οικονομικές συνέπειες και επιπτώσεις στην ασφάλεια, καθώς και κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των ανθρώπων. Οι εθνικές υγειονομικές οργανώσεις συνεργάζονται στενά, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να συγκαλούν ηγέτες του κόσμου, είτε αυτοπροσώπως είτε σε διάσκεψη, και να δώσουν μια παγκόσμια απάντηση.
Οι ηγέτες του κόσμου και οι ικανότεροι σύμβουλοί τους θα πρέπει να συζητήσουν και να συμφωνήσουν σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές για τη συγκράτηση της εξάπλωσης του ιού παγκοσμίως, όχι μόνο εντός των δικών τους συνόρων. Αυτό περιλαμβάνει την κατανόηση των ορίων των απαγορεύσεων ταξιδιών, που μπορεί να έχουν υπερβολικό οικονομικό αντίκτυπο σε περίπτωση υπερβολικής χρήσης και να καταβάλουν τεράστιες προσπάθειες για την εξεύρεση εμβολίου και τη διασφάλιση της διάδοσής του ευρέως, όχι μόνο στους πιο πλούσιους.
Οι ηγέτες πρέπει να ενημερώσουν τους πολίτες τους για την οικονομία, ακόμη και όταν προετοιμάζονται για το χειρότερο – εξ ου και η επαναλαμβανόμενη ρητορική για την οικονομία ότι παραμένει ισχυρή. Ωστόσο, για να περιορίσουν το βάθος της ύφεσης που θα συνοδεύει μια πανδημία, θα πρέπει να θεσμοθετήσουν μια οικονομική πρωτοβουλία, ενδεχομένως συμπεριλαμβανομένης μιας ώθησης των κρατικών επενδύσεων, για να διατηρηθεί η παγκόσμια οικονομία στη ζωή. Η Wall Street προφανώς αναμένει μια τέτοια απάντηση. Τα επιτόκια της Fed είναι ένα ξεκίνημα.
Τα ισχυρότερα κράτη πρέπει να παράσχουν βοήθεια σε χώρες με ασθενέστερη ικανότητα αντιμετώπισης των αναγκών της κρίσης, ακόμη και αν οι χώρες αυτές είναι αντίπαλες. Προς το σκοπό αυτό, οι Η.Π.Α. και άλλοι μπορούν να εξετάσουν την προσωρινή άρση ορισμένων κυρώσεων σε ευάλωτες χώρες, όπως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα, όπου είναι απαραίτητο για την καταπολέμηση του ιού. Θα υπάρχει μεγάλη ευκαιρία να επαναπροσδιοριστούν οι περιορισμοί όταν περάσει η έκτακτη ανάγκη.
Ο COVID-19 γίνεται η τρίτη μεγάλη κρίση της μεταψυχροπολεμικής περιόδου, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και την οικονομική κατάρρευση του 2008. Η κρίση αυτή μπορεί να είναι ακριβότερη από τις άλλες δύο και έχει δείξει τα όρια του λαϊκισμού ως μεθόδου διακυβέρνησης. Θέματα εμπειρογνωμοσύνης. Τα θεσμικά όργανα έχουν σημασία. Υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η παγκόσμια κοινότητα. Μια φωτισμένη απάντηση, έστω και αν δεν είναι δημοφιλής, έχει σημασία. Το σύστημα πρέπει να λειτουργήσει και πάλι.
Μετάφραση: Παντελής Σαββίδης
«Το σύστημα πρέπει να λειτουργήσει και πάλι.» Γιατί;; Αφού οι λύσεις που προσφέρει δεν είναι δημοφιλείς. Τι να σώσουμε πάλι; Τις τράπεζες-ζόμπι;
Πάντως το να βλέπω παγκοσμιοποιητές να τα βάζουν με την Κίνα, είναι ο,τι πιο αξιόλογο πέτυχαν οι εθνικιστές. Να κατηγορείται η ατμομηχανή της παγκοσμιοποίησης από τους ίδιους τους «φωτισμένους» της, τους εμπειρογνώμωνές της.