Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μιλά σε συνέντευξη Τύπου δίπλα στους Τζ. Ντ. Βανς, Μάρκο Ρούμπιο και Πιτ Χέγκσεθ
(Φωτογραφία: Carlos Barria / AP)
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε αυτό που είχε ορκιστεί ότι δεν θα έκανε: εμπλέκει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Οι υποστηρικτές του θα παιδευτούν (όπως έκανε ο Αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς την περασμένη εβδομάδα) προσπαθώντας να χωρέσουν το τετράγωνο τάμα των υποσχέσεων του Τραμπ στη στρογγυλή τρύπα των πράξεών του. Και πολλοί ίσως αποφύγουν να αποκαλέσουν αυτό «πόλεμο», παρόλο που έτσι το ονόμασε ο ίδιος ο Τραμπ απόψε. Θα θελήσουν να το δουν ως μια γρήγορη νίκη απέναντι σε ένα πεισματικό καθεστώς που τελικά θα πει «πάμε παρακάτω» και θα έρθει στο τραπέζι. Όμως, είτε ο βομβαρδισμός του Ιράν ήταν καλή είτε κακή ιδέα—και θα μπορούσε να αποδειχθεί και τα δύο—είναι πόλεμος με κάθε ορισμό του όρου και κάτι που ο Τραμπ είχε υποσχεθεί ότι θα απέφευγε.
Τι ακολουθεί λοιπόν; Πριν εξετάσουμε το εύρος των δυνατοτήτων, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε πόσα δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή. Η αποψινή δήλωση του προέδρου ήταν ένα συνονθύλευμα αντιφάσεων: είπε, για παράδειγμα, ότι οι κύριες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις «εξολοθρεύτηκαν πλήρως και ολοσχερώς»—αλλά θα χρειαστεί χρόνος για να εκτιμηθούν οι ζημιές και δεν έχει τρόπο να το γνωρίζει αυτό. Ισχυρίστηκε ότι το ιρανικό πρόγραμμα καταστράφηκε—αλλά πρόσθεσε ότι υπάρχουν ακόμη «πολλοί στόχοι» που απομένουν. Είπε ότι το Ιράν θα μπορούσε να υποφέρει ακόμη περισσότερο τις επόμενες ημέρες—αλλά, σύμφωνα με πληροφορίες, ο Λευκός Οίκος έχει διαβεβαιώσει το Ιράν μέσω παρασκηνιακών διαύλων ότι αυτά τα πλήγματα ήταν, ουσιαστικά, μία και έξω και ότι δεν πρόκειται να ακολουθήσει περαιτέρω δράση των ΗΠΑ.
(Σε μια παράξενη στιγμή, ο Τραμπ πρόσθεσε: «Θέλω απλώς να πω, σε αγαπάμε, Θεέ, και αγαπάμε τις σπουδαίες ένοπλες δυνάμεις μας». Οι πρόεδροι συνήθως ζητούν από τον Θεό να ευλογήσει το αμερικανικό έθνος και τις στρατιωτικές του δυνάμεις—όπως έκανε ο Τραμπ στην επόμενη φράση του—αλλά ήταν κάπως ανησυχητικό να βλέπεις έναν ανώτατο διοικητή να διατάζει μια μεγάλη στρατιωτική ενέργεια και αμέσως μετά να δηλώνει πόσο πολύ «εμείς» αγαπάμε τον Δημιουργό.)
Ένα μόνο αποτέλεσμα είναι βέβαιο: η υποκρισία στην περιοχή και σε όλο τον κόσμο θα φτάσει σε γαλαξιακά επίπεδα, καθώς τα έθνη θα σηκώνουν τα χέρια ψηλά και θα προσεύχονται σιωπηλά να έκαναν τα Β-2 που μετέφεραν βόμβες διάτρησης καταφυγίων τη δουλειά τους.
Υπέρ πέραν τούτου, η πλέον αισιόδοξη άποψη είναι ότι η εισαγωγή αμερικανικής ισχύος σε αυτόν τον πόλεμο θα σημάνει έναν ταπεινωτικό τερματισμό των μακρόχρονων πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, θα επιτρέψει μεγαλύτερη πολιτική αναταραχή μέσα στη χώρα και τελικά θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την πτώση των μουλάδων. Αυτό μπορεί να ήταν το ισραηλινό σχέδιο εξ αρχής: παρά τις προειδοποιήσεις του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου για την επικείμενη δυνατότητα του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και την ανάγκη προληπτικής δράσης, αυτός ήταν ένας προληπτικός πόλεμος. Οι Ισραηλινοί δεν μπορούσαν να καταστρέψουν εγκαταστάσεις όπως η Fordow χωρίς τους Αμερικανούς. Οι ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες υποδηλώνουν ότι ο Νετανιάχου προσπαθούσε να αυξήσει τις πιθανότητες αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, κάνοντας παράλληλα ένα παράπλευρο στοίχημα: να σύρει τον Τραμπ στη σύγκρουση και να αναθέσει στις ΗΠΑ τους δυσκολότερους πυρηνικούς στόχους.
Το χειρότερο δυνατό σενάριο είναι το ακριβές αντίθετο της αισιόδοξης εκδοχής. Σε αυτή τη ζοφερή εναλλακτική, η Αεροπορία είτε δεν εντόπισε είτε δεν μπόρεσε να καταστρέψει όλα τα κρίσιμα τμήματα του ιρανικού προγράμματος· τότε οι Ιρανοί επιχειρούν μια κατακόρυφη κούρσα προς την κατασκευή βόμβας. Στο μεταξύ, η Τεχεράνη επιτίθεται σε αμερικανικούς στόχους στην περιοχή και κλείνει τα Στενά του Ορμούζ. Η ιρανική αντιπολίτευση χάνει τη σημασία της, καθώς οργισμένοι πολίτες συσπειρώνονται γύρω από την κυβέρνησή τους.
Μια επικίνδυνη πιθανότητα σε αυτό το απαισιόδοξο σενάριο είναι οι Ιρανοί να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία ή να σκοτώσουν αριθμό Αμερικανών στρατιωτών, και ο Τραμπ, μπερδεμένος και εξοργισμένος, να επιχειρήσει να διευρύνει τον πόλεμο εναντίον μιας χώρας που είναι πάνω από διπλάσια σε μέγεθος από το Ιράκ.
Ίσως όμως το πλέον πιθανό αποτέλεσμα να είναι πιο σύνθετο. Το ιρανικό πρόγραμμα μπορεί να μην καταστράφηκε πλήρως, αλλά εάν οι πληροφορίες ήταν ακριβείς και τα βομβαρδιστικά πέτυχαν τους στόχους τους, το πυρηνικό «χρονόμετρο» της Τεχεράνης μάλλον γύρισε πίσω κατά χρόνια. (Αυτό αφ’ εαυτού είναι καλό· το αν αξίζει τους κινδύνους που ανέλαβε ο Τραμπ είναι άλλο ζήτημα.) Ο ιρανικός λαός πιθανότατα θα συσπειρωθεί γύρω από τη σημαία και το καθεστώς· το πραγματικό ερώτημα όμως είναι αν αυτό το φαινόμενο θα διαρκέσει.
Το ιρανικό καθεστώς θα πληγωθεί αλλά πιθανότατα θα επιβιώσει· το πυρηνικό πρόγραμμα θα καθυστερήσει αλλά μάλλον θα συνεχιστεί· η περιοχή θα γίνει πιο ασταθής, αλλά δύσκολα θα εκραγεί σε γενικευμένο πόλεμο που να εμπλέκει τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, η τράπουλα είναι γεμάτη μπαλαντέρ.
Πρώτον—καθώς προειδοποιούν πάντα οι στρατηγιστές—«ο εχθρός έχει ψήφο». Οι Ιρανοί μπορεί να ανταποκριθούν με τρόπους που οι ΗΠΑ δεν αναμένουν. Το κλασικό λάθος στα πολεμικά παίγνια είναι να υποθέτεις ότι ο αντίπαλος θα αντιδράσει κατά τρόπο που ταιριάζει όμορφα στα δικά σου σχέδια. Αλλά οι Ιρανοί είχαν πολύ χρόνο να σκεφτούν αυτή την πιθανότητα· μπορεί να έχουν έτοιμα σχέδια που οι ΗΠΑ δεν έχουν προβλέψει. (Γιατί, λόγου χάρη, να μη διασπείρουν ραδιενεργά υπολείμματα και έπειτα να κατηγορήσουν τους Αμερικανούς για μια σχεδόν καταστροφή;) Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει το Ιράν να μην αντιδράσει· αλλά τι θα μπορούσε να θεωρηθεί «αντίδραση»;
Δεύτερον, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα επακόλουθα μιας αμερικανικής επίθεσης. Προς το παρόν, άλλα καθεστώτα της Μέσης Ανατολής ίσως ανακουφιστούν βλέποντας το ιρανικό πυρηνικό ρολόι να γυρίζει πίσω. Αλλά αν το ιρανικό καθεστώς επιβιώσει και συνεχίσει—ακόμη και περιορισμένα—το πυρηνικό πρόγραμμα, τα ίδια έθνη μπορεί να αγανακτήσουν με αυτό που θα δουν ως αποτυχημένο σχέδιο, καταστρωμένο στην Ιερουσαλήμ και εκτελεσμένο από την Ουάσιγκτον.
Η διπλωματία αλλού πιθανότατα θα πληγεί. Οι Ρώσοι σφυροκοπούν την Ουκρανία με ακόμη μεγαλύτερη αγριότητα όλη την εβδομάδα και ίσως απορρίψουν τις τελευταίες άτολμες προσπάθειες του Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο. Άλλα έθνη μπορεί να δουν αμερικανικά αεροπλάνα πάνω από το Ιράν και να σκεφτούν ότι οι Βορειοκορεάτες είχαν εξαρχής το σωστό σχέδιο: φτιάξε μερικά πρόχειρα πυρηνικά όσο πιο γρήγορα μπορείς, για να αποτρέψεις κάθε προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος σου.
Τέλος, οι πιθανότητες παρεξήγησης και ατυχημάτων είναι τώρα μεγαλύτερες απ’ ό,τι χθες. Το 1965 οι ΗΠΑ διεύρυναν τον πόλεμο στη Νοτιοανατολική Ασία ύστερα από δύο υποτιθέμενες επιθέσεις του Βόρειου Βιετνάμ· οι Αμερικανοί δεν ήταν τότε σίγουροι αν είχαν συμβεί και οι δύο—και, όπως αποδείχθηκε, η μία μάλλον όχι. Η Μέση Ανατολή, επιπλέον, βρίθει ευκαιριών για γκάφες· αν ο Τραμπ συνεχίσει τη δράση εναντίον του Ιράν, θα χρειαστεί άριστες πληροφορίες και σιδερένια οργάνωση στο Πεντάγωνο.
Και εδώ έγκειται το πραγματικό ρίσκο των αμερικανικών πληγμάτων: διεξήχθησαν από μια ομάδα εθνικής ασφάλειας του Λευκού Οίκου στελεχωμένη με μη ειδικευμένους διορισμένους, μερικούς από τους οποίους—συμπεριλαμβανομένης της διευθύντριας των εθνικών υπηρεσιών πληροφοριών και του ίδιου του υπουργού Άμυνας—ο Τραμπ, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει αποκλείσει από τον στενό του κύκλο. (Δεδομένου ότι τις θέσεις αυτές κατέχουν αντιστοίχως η Τουλσί Γκάμπαρντ και ο Πιτ Χέγκσεθ, είναι ταυτόχρονα τρομακτικό και ανακουφιστικό να ξέρεις πως η επιρροή τους ίσως είναι περιορισμένη.) Οι αμερικανικές αμυντικές και πληροφοριακές κοινότητες είναι εξαιρετικές, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν για λίγο μόνο χωρίς ικανή ηγεσία.
Ο Τραμπ έχει σταθεί σχεδόν προαισθητικά τυχερός: επέζησε από σκάνδαλα, μεγάλες αποτυχίες πολιτικής και ακόμη κι από καθαίρεση—γεγονότα που θα είχαν λήξει άλλες προεδρικές θητείες. Τα αμερικανικά αεροπλάνα έριξαν το φορτίο τους και γύρισαν ασφαλή. Ίσως λοιπόν ξεγλιστρήσει και από αυτόν τον πόλεμο, όσο κι αν δυσκολευτεί να το εξηγήσει στους πιστούς του MAGA, που τον πίστεψαν όταν τους είπε πως ήταν ο υποψήφιος της ειρήνης. Αλλά ίσως το μεγαλύτερο και πιο απρόβλεπτο στοίχημα που πήρε βομβαρδίζοντας το Ιράν ήταν να στείλει αμερικανικές δυνάμεις σε κίνδυνο στη Μέση Ανατολή με μια ομάδα που ποτέ δεν προοριζόταν να διευθύνει έναν πραγματικό πόλεμο.
