Καθώς διαδηλωτές εκτόξευαν βόμβες μολότοφ προς το κυβερνητικό κτίριο της Αλβανίας στο κέντρο των Τιράνων την περασμένη εβδομάδα και η αστυνομία απαντούσε με δακρυγόνα και υδροβόλα, ένα σύνθημα κυριαρχούσε: «Ράμα φύγε! Αυτή η διεφθαρμένη κυβέρνηση πρέπει να παραιτηθεί!»
Οι εντάσεις είχαν αυξηθεί από τον Δεκέμβριο, όταν η Ειδική Εισαγγελία, γνωστή ως SPAK, απήγγειλε κατηγορίες κατά της αναπληρώτριας του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, Μπελίντα Μπαλούκου, με την υποψία ότι παρενέβη στην ανάθεση δύο κατασκευαστικών συμβάσεων το 2021, συνολικής αξίας άνω των 200 εκατομμυρίων ευρώ.
Σύμφωνα με το αναλυτικό ρεπορτάζ του Reuters, η Μπαλούκου, ένα ανερχόμενο πολιτικό πρόσωπο που ο Ράμα φαίνεται να βλέπει ως πιθανή διάδοχό του, αρνείται κάθε παρανομία και ο ίδιος την έχει στηρίξει καθ’ όλη τη διάρκεια της υπόθεσης.
Κατηγορίες διαφθοράς απειλούν την πορεία της Αλβανίας προς την ΕΕ
Ωστόσο, οι επιπτώσεις, σε συνδυασμό με μια σειρά σκανδάλων διαφθοράς τον τελευταίο χρόνο, έχουν κλιμακωθεί.
Οι συνεχείς διαδηλώσεις και το γεγονός ότι η κρίση αφορά έναν από τους στενότερους συμμάχους του συνιστούν σοβαρή πρόκληση για τον Ράμα, ο οποίος κυβερνά τη βαλκανική χώρα από το 2013, κέρδισε άνετα την επανεκλογή του πέρυσι για τέταρτη φορά και διατηρεί καλές σχέσεις με ηγέτες από τις Βρυξέλλες έως την Ουάσινγκτον.
Η κατάσταση ενδέχεται επίσης να περιπλέξει το σχέδιό του για ένταξη στην ΕΕ έως το 2030.
«Η Αλβανία πρέπει να κατανοήσει ότι για να γίνει μέλος της ΕΕ, ο σεβασμός στο κράτος δικαίου αποτελεί προϋπόθεση», δήλωσε ο Άντι Χότζαϊ, ειδικός στα Βαλκάνια στο King’s College London. «Αυτό πρέπει να γίνει πλήρως κατανοητό, διαφορετικά δεν θα δημιουργήσει καλή εικόνα στην ΕΕ.»
Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters, εκπρόσωπος του Ράμα υπερασπίστηκε το έργο του.
«Η Αλβανία αξίζει να ενταχθεί (στην ΕΕ) για πολλούς λόγους και η αταλάντευτη καταπολέμηση της διαφθοράς είναι ένας από αυτούς», δήλωσε η Μαντζόλα Χάσα.
Η Αλβανία παρέμεινε απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο για σχεδόν 50 χρόνια υπό κομμουνιστικό καθεστώς που κατέρρευσε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Όπως σε πολλές περιοχές της ανατολικής Ευρώπης, το τέλος του κομμουνισμού οδήγησε σε περίοδο εκτεταμένης διαφθοράς.
Ωστόσο, οι δικαστικές μεταρρυθμίσεις του 2016, η δημιουργία της SPAK το 2019 και η σταθερή οικονομική ανάπτυξη ενίσχυσαν την υποψηφιότητά της για ένταξη στην ΕΕ.
Οι διαπραγματεύσεις με την ΕΕ ξεκίνησαν το 2022 και στις 17 Νοεμβρίου πέρυσι η Αλβανία άνοιξε τον τελευταίο κύκλο θεμάτων προς συζήτηση, ως μία από τις πρωτοπόρες χώρες στο σχέδιο διεύρυνσης της ΕΕ προς τα Βαλκάνια.
Τρεις ημέρες αργότερα, δελτίο Τύπου της SPAK ανακοίνωσε την απαγγελία κατηγοριών κατά της Μπαλούκου.
Η σήραγγα και η περιφερειακή οδός
Οι κατηγορίες εστιάζουν σε δύο διαγωνισμούς το 2021 – ο ένας για την κατασκευή σήραγγας αυτοκινητοδρόμου και ο άλλος για τμήμα της περιφερειακής οδού γύρω από τα Τίρανα. Η Μπαλούκου, ως υπουργός Υποδομών, κατηγορείται ότι κατηύθυνε τους διαγωνισμούς ώστε να ευνοηθούν συγκεκριμένες εταιρείες.
Το κατηγορητήριο, το οποίο είδε το Reuters, περιλαμβάνει αποσπάσματα μηνυμάτων μεταξύ της Μπαλούκου και συνεργατών της, συμπεριλαμβανομένου του διευθυντή της Αλβανικής Αρχής Οδών, ο οποίος επίσης έχει κατηγορηθεί.
Σε ένα μήνυμα στις 10 Σεπτεμβρίου 2021, φαίνεται να ζητά από τον διευθυντή να συναντηθεί με αξιωματούχο της NOVA Construction 2012.
Τέσσερις ημέρες μετά τη συνάντηση, η NOVA συνήψε σύμβαση με δύο άλλες εταιρείες για τη σύσταση κοινοπραξίας, η οποία στη συνέχεια κέρδισε τη σύμβαση για την περιφερειακή οδό.
Η SPAK ανέφερε ότι η Μπαλούκου «προκαθόρισε τον νικητή» και «δημιούργησε αθέμιτα πλεονεκτήματα και προνόμια».
Το Reuters δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιώσει εάν ο διευθυντής συναντήθηκε με τη NOVA. Η εταιρεία δεν απάντησε σε αίτημα σχολιασμού, ούτε και ο δικηγόρος της Μπαλούκου.
Η Μπαλούκου, η οποία τέθηκε σε αναστολή από δικαστήριο κατά της διαφθοράς τον Νοέμβριο, δήλωσε περίπου εκείνη την περίοδο ότι δεν θα σχολιάσει την υπόθεση ούτε «μισές αλήθειες και ψέματα».
Ο Ράμα κατηγορεί τους Αλβανούς εισαγγελείς για υπέρβαση αρμοδιοτήτων
Εν τω μεταξύ, οι σχέσεις της SPAK με τον Ράμα έχουν κατά καιρούς τεταθεί.
Η SPAK έχει ζητήσει την άρση της ασυλίας της Μπαλούκου ώστε να τεθεί σε προφυλάκιση, όμως ο Ράμα αντιτίθεται και κατηγορεί την SPAK για υπέρβαση αρμοδιοτήτων. Τη Δευτέρα δήλωσε στους βουλευτές ότι είχε αρνηθεί τρεις φορές τις προσφορές της Μπαλούκου να παραιτηθεί.
«Δεν υπάρχει παραίτηση υπό πίεση από μια εξουσία που έχει υπερβεί τα όριά της», είπε, ενώ η Μπαλούκου παρακολουθούσε.
Την ίδια ημέρα, ο Ράμα ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να αλλάξει τον νόμο ώστε να προστατεύονται οι υπουργοί από αναστολή καθηκόντων όσο βρίσκονται υπό ποινική διερεύνηση, κίνηση που η αντιπολίτευση χαρακτήρισε ως απόπειρα προστασίας του ίδιου και των συμμάχων του.
Η ΕΕ παρακολουθεί την κατάσταση.
«Ρητορική που σπέρνει δημόσια δυσπιστία απέναντι στη δικαιοσύνη και στην ανεξαρτησία, αμεροληψία και ακεραιότητα των δικαστικών και εισαγγελικών συστημάτων είναι αντιπαραγωγική», ανέφερε το γραφείο της ΕΕ στα Τίρανα σε δήλωση προς το Reuters.
«Η αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς είναι υψίστης σημασίας για την πρόοδο της Αλβανίας προς την ένταξη στην ΕΕ.»
Reuters: Έρευνα για διαφθορά στον πυρήνα της αλβανικής κυβέρνησης
