Συνέντευξη του Diploweb με τον Ν. Richoux
Νικολά Ρισού
Ταξίαρχος Nicolas Richoux, από το σώμα τεθωρακισμένων, διοικητής της 7ης τεθωρακισμένης ταξιαρχίας από το 2015 έως το 2017 και ακόλουθος άμυνας στη γαλλική πρεσβεία στο Βερολίνο από το 2017 έως το 2020. Φωτογραφία: Pierre Verluise
Verluise/Diploweb.com
Των Emilie Bourgoin, Nicolas Richoux και Pierre Verluise – 23 Απριλίου 2025
Στρατηγός ταξιαρχίας Nicolas Richoux, προερχόμενος από το Όπλο Τεθωρακισμένων, διοικητής της 7ης Τεθωρακισμένης Ταξιαρχίας (2015-2017) και ακολούθως αμυντικός ακόλουθος στην πρεσβεία της Γαλλίας στο Βερολίνο (2017-2020).
Η συνέντευξη οργανώθηκε και διεξήχθη από τον Pierre Verluise, διδάκτορα στη Γεωπολιτική και ιδρυτή του Diploweb. Από τον Σεπτέμβριο 2024 παράγει την εκπομπή Planisphère στο Radio Notre Dame και το RCF. Η συγκεκριμένη εκπομπή μεταδόθηκε ζωντανά στις 22 Απριλίου 2025.
Σύνοψη από την Emilie Bourgoin, φοιτήτρια τέταρτου έτους στο BBA του EDHEC και συνεργάτιδα στη μονάδα ασφάλειας ενός μεγάλου ομίλου, υπεύθυνη για την παρακολούθηση της γεωπολιτικής επικαιρότητας και τη συγγραφή συνοπτικών παρουσιάσεων για το Diploweb.
Το γνωρίζατε;
Μόνο στη Γαλλία χρησιμοποιείται ο όρος «γαλλογερμανικό ζεύγος». Στην πραγματικότητα, οι δύο λαοί γνωρίζουν ελάχιστα ο ένας τον άλλον. Παρ’ όλα αυτά, η Γερμανία κατέχει σημαντικό πολιτικό βάρος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η αναδιαμόρφωση του στρατηγικού περιβάλλοντος μπορεί να προσφέρει ένα παράθυρο ευκαιρίας για κοινή αντιμετώπιση της αβεβαιότητας — αρκεί να γνωρίζουμε καλύτερα τη στρατηγική κουλτούρα της Γερμανίας, τόσο ιστορικά όσο και στη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που το Planisphère φιλοξένησε τον στρατηγό Nicolas Richoux.
Ξεπερνώντας τις προκαταλήψεις
Ο στρατηγός Richoux δίνει έμφαση στην εσφαλμένη αντίληψη περί αργοπορίας και βαρύτητας που συχνά αποδίδεται στους Γερμανούς. Αυτό το στερεότυπο καλύπτει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα:
Η Γερμανία αποτελεί κορυφαία οικονομική δύναμη, με γλώσσα απαιτητική, ακριβή και φιλοσοφική. Ο βραδύτερος ρυθμός λήψης αποφάσεων απορρέει από διαφορετικούς θεσμικούς μηχανισμούς και όχι από έλλειψη ευφυΐας ή αντίδρασης.
Ενώ η Γαλλία ακολουθεί μια παράδοση κάθετης λήψης αποφάσεων, η Γερμανία βασίζεται στη συναίνεση και στη διαδικασία κοινοβουλευτικής διαβούλευσης — γεγονός που συχνά προκαλεί παρεξηγήσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Θεσμοί με διαφορετική λογική
Η Γαλλία είναι ένα κεντρικό κράτος, κληρονόμος μιας ισχυρής μοναρχικής παράδοσης, συγκεντρωμένη σήμερα στα χέρια του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Η Γερμανία, αντιθέτως, είναι ένα ομοσπονδιακό κράτος, όπου οι αποφάσεις —ιδίως οι στρατιωτικές— απαιτούν μακροχρόνια κοινοβουλευτική συναίνεση. Αυτή η διαρθρωτική διαφορά οδηγεί σε κενά κατανόησης, ειδικά σε περιόδους κρίσης: οι Γάλλοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη γερμανική αργοπορία, ενώ οι Γερμανοί εκπλήσσονται από τη γαλλική ταχύτητα.
Το διαρκές βάρος της Ιστορίας
Η μνήμη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου παραμένει πανταχού παρούσα στη Γερμανία, ιδιαίτερα στη πρώην Δυτική Γερμανία (ΟΔΓ), όπου μια συλλογική ενοχή διατηρείται και μεταβιβάζεται στις νέες γενιές.
Αυτό εξηγεί εν μέρει τον γερμανικό ειρηνισμό και τη διστακτικότητα να παρέμβει διεθνώς.
Στη πρώην Ανατολική Γερμανία (ΛΔΓ), η διαδικασία της μνήμης ήταν καθυστερημένη ή και ανύπαρκτη λόγω του κομμουνιστικού καθεστώτος, αφήνοντας χώρο στην άνοδο του εθνικισμού, που σήμερα εκφράζεται μέσω της AfD, με ισχυρή παρουσία στα ανατολικά κρατίδια.
Μια σύνθετη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες
Η Ομοσπονδιακή Γερμανία ανοικοδομήθηκε μετά το 1945 υπό την αυστηρή καθοδήγηση των ΗΠΑ, οι οποίες λειτούργησαν ως «προστατευτικός πατρικός» παράγοντας.
Αυτή η στρατηγική εξάρτηση παρέμεινε ακόμα και όταν οι ΗΠΑ έγιναν επικριτικές προς το Βερολίνο, όπως επί προεδρίας Τραμπ (2017-2021).
Πλέον όμως αναδύεται μια νέα συνείδηση: οι ΗΠΑ δεν είναι πια οι αλάνθαστοι εγγυητές της ευρωπαϊκής ασφάλειας και η Γερμανία εξετάζει σοβαρά την ανάγκη στρατηγικής της αυτονομίας.
Η παρουσία ισχυρών αμυντικών βιομηχανιών
Παρά τη φιλειρηνική εικόνα της, η Γερμανία διαθέτει μια ισχυρή και τεχνολογικά προηγμένη αμυντική βιομηχανία:
άρματα μάχης Leopard 2 (Krauss-Maffei), τεθωρακισμένα οχήματα (Rheinmetall), πυροβολικό, υποβρύχια, φρεγάτες κ.ά.
Υπάρχει στενή συνεργασία με τη Γαλλία (KNDS, ενοποίηση Nexter και Krauss-Maffei), και κοινά έργα όπως το μαχητικό και το άρμα του μέλλοντος.
Ωστόσο, οι γερμανικές ιδιωτικές εταιρείες ασκούν αυτόνομο και ισχυρό λόμπι στη Bundestag, σε αντίθεση με τη Γαλλία όπου οι αμυντικοί όμιλοι είναι πιο ευθυγραμμισμένοι με τις κρατικές πολιτικές.
Το στρατηγικό αδιέξοδο του φυσικού αερίου
Η Γερμανία είχε επενδύσει στρατηγικά στην ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, πιστεύοντας ότι οι οικονομικοί δεσμοί θα απέτρεπαν τον πόλεμο.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επέφερε σοβαρό σοκ, τόσο οικονομικό όσο και στρατηγικό:
η Γερμανία βρέθηκε χωρίς πυρηνική ενέργεια, χωρίς ρωσικό αέριο και χωρίς άμεση εναλλακτική.
Το στοίχημα του φθηνού ρωσικού αερίου κατέρρευσε, κλονίζοντας τη γερμανική ενεργειακή στρατηγική.
Μια πρόσφατη στρατηγική επανάσταση
Μετά τις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Γερμανία προχώρησε σε στρατηγική στροφή:
από περιορισμένη υποστήριξη, πέρασε σε αποστολές αρμάτων Leopard 2, αυτοκινούμενων πυροβόλων, αντιαεροπορικών πυροβόλων και πλέον πυραύλων cruise Taurus.
Αυτό το μαζικό εξοπλιστικό πρόγραμμα σπάει τις δεκαετίες ειρηνιστικής παράδοσης.
Παρόλα αυτά, η αλλαγή είναι μερική, αφού ο ειρηνισμός παραμένει ριζωμένος στο Σύνταγμα, το οποίο περιορίζει τη χρήση στρατιωτικής ισχύος εκτός των εθνικών συνόρων.
Πολιτικό περιβάλλον αβεβαιότητας
Η εκλογή του Donald Trump II και οι διπλωματικές χειρονομίες του αντιπροέδρου του (όπως η άρνηση συνάντησης με τον O. Scholz και η θερμή υποδοχή στην AfD) αναδεικνύουν ένα σενάριο αιφνίδιας αμερικανικής απεμπλοκής από την Ευρώπη.
Η νέα κυβερνητική συμμαχία CDU/CSU-SPD θα πρέπει να κινηθεί μεταξύ διεθνών υποχρεώσεων και εσωτερικών εντάσεων, με την ακροδεξιά σε άνοδο και μια εύθραυστη συνοχή βασισμένη σε συμφωνία συνασπισμού.
Η πορεία επανεξοπλισμού που ξεκίνησε επί Scholz αναμένεται να συνεχιστεί, αλλά υπό δύσκολες εσωτερικές συνθήκες.
Ο γαλλογερμανικός άξονας: διακριτικός αλλά ενεργός
Παρά τη ρητορική περί ανάγκης «επανεκκίνησης», η διμερής συνεργασία λειτουργεί ήδη αποτελεσματικά:
στρατιωτικά (γαλλογερμανική ταξιαρχία, Eurocorps), βιομηχανικά (KNDS, κοινά προγράμματα άρματος και μαχητικού), εκπαιδευτικά (κοινή διδασκαλία δόγματος, ανταλλαγές αξιωματικών, κοινές σχολές ελικοπτέρου Τίγρης για πιλότους και τεχνικούς).
Αυτές οι δομές είναι ισχυρές και αποτελεσματικές, αν και όχι πάντα ορατές στο ευρύ κοινό.
Το ζήτημα δεν είναι η επανεκκίνηση, αλλά η καλύτερη ανάδειξη και η προσαρμογή της συνεργασίας στις νέες προκλήσεις.
Ένα στρατηγικό παράθυρο ευκαιρίας
Καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή μεγάλης αβεβαιότητας, η ενίσχυση της γαλλογερμανικής συνεργασίας δεν είναι επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
Η βαθύτερη κατανόηση των θεσμών, της στρατηγικής κουλτούρας και των ιστορικών ευαισθησιών της Γερμανίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την οικοδόμηση μιας ισχυρής ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Και αυτή ξεκινά από την αμοιβαία ακρόαση, μακριά από στερεότυπα και ιστορικές παρεξηγήσεις.
ΣΧΟΛΙΟ ΤΩΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ
Το κείμενο φωτίζει πολύ καλά μια αλήθεια που συχνά παραβλέπουμε: όσο κι αν μιλάμε για το “γαλλογερμανικό ζεύγος”, στην πραγματικότητα Γάλλοι και Γερμανοί έχουν πολύ διαφορετικές στρατηγικές κουλτούρες. Αυτό δεν είναι απλά ιστορικό κατάλοιπο, αλλά ενεργό στοιχείο που επηρεάζει την Ευρώπη σήμερα.
Το πιο σημαντικό σημείο είναι ότι η Γερμανία, παρά τη δύναμή της, παραμένει “δέσμια” του ιστορικού της βάρους — και αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την εσωτερική της διστακτικότητα να αναλάβει στρατηγικές πρωτοβουλίες.
Επιπλέον, το σοκ από την απώλεια του ρωσικού αερίου είναι πιο βαθύ απ’ όσο φαίνεται: δεν ήταν μόνο ενεργειακή, ήταν σχεδόν ιδεολογική ήττα μιας ολόκληρης θεώρησης των διεθνών σχέσεων (“όπου υπάρχει εμπόριο, δεν υπάρχει πόλεμος”).
Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία που συζητείται τόσο πολύ, δεν θα προχωρήσει αν δεν ξεπεραστούν αμοιβαίες παρεξηγήσεις και δεν κατανοήσουν βαθιά Γάλλοι και Γερμανοί πόσο διαφορετικά σκέφτονται. Και αυτό θέλει όχι απλά κοινά προγράμματα, αλλά και αμοιβαία πολιτισμική προσαρμογή και ειλικρινή διάλογο.
