Ο εικονικός χαρακτήρας με το όνομα Diella, που παρουσιάστηκε ως η πρώτη υπουργός στον κόσμο που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη, υποτίθεται ότι θα βοηθούσε στη μείωση της εκτεταμένης διαφθοράς στην Αλβανία.

Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα. Οι επικεφαλής του οργανισμού που τη δημιούργησε κατηγορούνται για χειραγώγηση διαγωνισμών σε δημόσιες συμβάσεις.

Φορώντας παραδοσιακή ενδυμασία και με ένα αινιγματικό χαμόγελο, η Diella έχει γίνει το πρόσωπο των προσπαθειών του πρωθυπουργού Έντι Ράμα να περιορίσει τη διαφθορά, καθώς η Αλβανία επιδιώκει να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τον τελευταίο χρόνο, η Diella έχει μιλήσει σε διεθνή συνέδρια και έχει λάβει εκτενή δημοσιότητα ως σύμβολο του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται σε βασικούς πυλώνες της κοινωνίας παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της διακυβέρνησης.

Έφτασε μάλιστα να δηλώσει ότι ένιωσε «πληγωμένη» όταν, το περασμένο φθινόπωρο, απευθύνθηκε στο Κοινοβούλιο της Αλβανίας, απαντώντας στην κριτική ότι οι προσπάθειές της να εντοπίζει απάτες και καταχρήσεις στις δημόσιες συμβάσεις ήταν αντισυνταγματικές, αφού «δεν είμαι άνθρωπος».

«Δεν έχω προσωπικές φιλοδοξίες ή συμφέροντα», είπε η Diella, που έχει ως πρότυπο μια τοπική ηθοποιό, σε βίντεο του Σεπτεμβρίου προς τους βουλευτές, με τις σημαίες της Αλβανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προβάλλονται στο φόντο. «Έχω μόνο δεδομένα, γνώση και αλγορίθμους αφιερωμένους στην αμερόληπτη εξυπηρέτηση των πολιτών, με διαφάνεια και χωρίς ποτέ να κουράζομαι».

Στην πράξη, η Diella βοηθά τους πολίτες να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αιτήσεις για κρατικές υπηρεσίες, καταργώντας ένα μακροχρόνιο σύστημα δωροδοκίας αξιωματούχων για την ταχύτερη έκδοση εγγράφων και τον προγραμματισμό ραντεβού. Σύντομα θα μπορεί να συγκεντρώνει αιτήσεις για δημόσιες συμβάσεις, ώστε να αξιολογεί ποιος υποψήφιος είναι ο καταλληλότερος, βάσει των δεδομένων που υποβάλλονται. Το έργο της μπορεί να ελεγχθεί.

Η λήψη μέτρων για τον περιορισμό της διαφθοράς αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη της Αλβανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι ένα ζήτημα-παρακαταθήκη για τον κ. Ράμα. Ονόμασε το avatar Diella, τη θηλυκή λέξη για τον ήλιο, για να προωθήσει τη διαφάνεια στις δημόσιες προμήθειες.

«Είμαστε μια χώρα ξαδέλφων — δεν είναι εύκολο να έχεις απολύτως δίκαιες και διαφανείς συναλλαγές σε μια χώρα ξαδέλφων», είπε σε συνέντευξη διάρκειας μίας ώρας νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Με τις μεταρρυθμίσεις που έχει επιβλέψει από τότε που ανέλαβε καθήκοντα το 2013, είπε ο κ. Ράμα, «τώρα έχουμε μια εντελώς διαφορετική εικόνα».

Ο κ. Ράμα δήλωσε ότι θα αποχωρήσει από τη δημόσια ζωή μόλις η Αλβανία ενταχθεί επίσημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί ακόμη και το 2030, αν οι διαπραγματεύσεις συνεχιστούν με τον σημερινό ρυθμό, αν και σημείωσε ότι «υπάρχουν τρία πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη ικανότητα προγραμματισμού: ο Θεός, το σεξ και η Ε.Ε.».

Έκθεση της Ε.Ε. τον Νοέμβριο ανέφερε ότι η Αλβανία είχε «σημειώσει κάποια πρόοδο», αλλά ότι «η διαφθορά παραμένει εκτεταμένη σε ευάλωτους τομείς». Απέδωσε εύσημα σε μια ειδική εισαγγελική μονάδα που δημιουργήθηκε το 2019 για «θετικά αποτελέσματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου».

Σε αυτά περιλαμβάνεται και μια έρευνα στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, τον ίδιο κρατικό οργανισμό που δημιούργησε τη Diella.

Τον περασμένο μήνα, εισαγγελείς της ειδικής ερευνητικής μονάδας ανακοίνωσαν ότι έθεσαν σε κατ’ οίκον περιορισμό τη διευθύντρια της υπηρεσίας και την αναπληρώτριά της, συνδέοντάς τες με εγκληματική οργάνωση που κατηγορείται ότι χειραγωγούσε αιτήσεις για συμβάσεις μέσω εκφοβισμού. Η υπηρεσία διαχειρίζεται την ψηφιακή υποδομή του κράτους, ασκώντας έλεγχο σε ένα ευρύ φάσμα διαδικτυακών δημόσιων συστημάτων, συμπεριλαμβανομένης της Diella.

Οι δύο αξιωματούχοι δεν έχουν ακόμη κατηγορηθεί επίσημα για κάποιο έγκλημα και ο κ. Ράμα δήλωσε ότι θα αναστείλει την κρίση του. «Πρέπει να περιμένουμε να δούμε», είπε.

Η ειδική ερευνητική μονάδα έχει διευρύνει δραστικά την καταστολή της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος στην Αλβανία, συμπεριλαμβανομένων ερευνών υψηλού προφίλ κατά του πρώην προέδρου Ιλίρ Μέτα, του δημάρχου της πρωτεύουσας Τιράνων, Εριόν Βελιάι, και της αντιπροέδρου της κυβέρνησης Μπελίντα Μπαλούκου, η οποία είναι επίσης υπουργός Υποδομών και Ενέργειας και θεωρείται στενή συνεργάτιδα του κ. Ράμα.

Αυτό έχει δημιουργήσει ένα είδος διλήμματος για τον κ. Ράμα, αν και ο ίδιος έχει κρατηθεί μακριά από τα σκάνδαλα.

Ενώ εξέφρασε την υπερηφάνειά του για το έργο της εισαγγελικής μονάδας στον περιορισμό της διαφθοράς, είπε επίσης ότι οι έρευνές της τα τελευταία χρόνια έχουν συμβάλει στην εκτόξευση των ποσοστών προφυλάκισης στην Αλβανία, τα οποία συγκαταλέγονται στα υψηλότερα στην Ευρώπη.

«Πρέπει να κάνουμε τα πάντα για να στηρίξουμε αυτόν τον θεσμό», είπε ο κ. Ράμα. «Ταυτόχρονα, πρέπει να έχουμε επίγνωση ότι αυτός ο θεσμός οφείλει να εγγυάται όχι μόνο ότι ενεργεί ανεξάρτητα, αλλά και ότι ενεργεί επαγγελματικά».

Αξιωματούχοι της ειδικής ερευνητικής μονάδας αρνήθηκαν να σχολιάσουν. Ωστόσο, τα ίδια τα στατιστικά της έδειχναν ότι οι υποθέσεις δημόσιας διαφθοράς δεν αποτελούν σημαντικό μέρος των προφυλακίσεων. Η ετήσια έκθεση ερευνών της μονάδας για το 2024, τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, υποδήλωνε ότι οι υποθέσεις διαφθοράς αντιστοιχούσαν σε μόλις περίπου 14 από τους σχεδόν 2.800 ανθρώπους που τέθηκαν σε προφυλάκιση εκείνο το έτος.

Η υπόθεση κατά της κας Μπαλούκου, για κακοδιαχείριση κρατικών κονδυλίων σε μεγάλα έργα υποδομής, έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερο πολιτικό πονοκέφαλο για τον κ. Ράμα, ο οποίος αντιμετωπίζει αιτήματα να αρθεί η ασυλία που απολαμβάνει ως μέλος του Κοινοβουλίου, ώστε να προχωρήσουν οι κατηγορίες εναντίον της. Εκείνη έχει αρνηθεί κάθε αδίκημα.

Ο κ. Ράμα δεν σχολίασε, όταν ρωτήθηκε, αν υποστηρίζει την άρση της ασυλίας της. Ούτε συζήτησε την πολιτική αντιπολίτευση που έχει ενισχυθεί με τις αυξανόμενες κατηγορίες διαφθοράς, οι οποίες τον περασμένο μήνα οδήγησαν διαδηλωτές, οπλισμένους με βόμβες μολότοφ, να ζητήσουν την παραίτηση της κυβέρνησής του.

Δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί πόσο έχει μειώσει η Diella τη διαφθορά στην Αλβανία, καθώς το σύστημα έχει σχεδιαστεί για να την αποτρέπει και όχι να την εντοπίζει.

Ο Άντι Χότζαϊ, ειδικός στο δίκαιο και τα Δυτικά Βαλκάνια στο King’s College του Λονδίνου, είπε ότι η Diella είναι ο τρόπος με τον οποίο ο κ. Ράμα μπορεί «να πει στον κόσμο, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι “καταλαβαίνω πως ανησυχείτε για τη διαφθορά και θα προσπαθήσω να την αντιμετωπίσω”».

Σε ανάλυση του Δεκεμβρίου, ειδικοί του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων ανέφεραν ότι η υπουργός τεχνητής νοημοσύνης έχει ενισχύσει «την αποτελεσματικότητα και την αμεροληψία των αποφάσεων για τις δημόσιες προμήθειες που λαμβάνει η κυβέρνηση». Συνολικά, όμως, κατέληξαν ότι το ιστορικό της Αλβανίας στην τήρηση των προτύπων της Ε.Ε. για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ιδίως στην ανάθεση συμβάσεων στον κατασκευαστικό και τουριστικό τομέα, παραμένει «προβληματικό».

Το γεγονός ότι οι ίδιοι οι δημιουργοί της Diella έχουν κατηγορηθεί για διαφθορά έχει εγείρει ερωτήματα για το αν μια υπουργός που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προγραμματιστεί ώστε να αγνοεί ορισμένα στοιχεία διαφθοράς ή να τροφοδοτείται με αναξιόπιστα δεδομένα για τον εντοπισμό της.

Ο δρ Χότζαϊ είπε ότι «μόνο ο χρόνος θα δείξει», αλλά σημείωσε ότι η κυβέρνηση δεν προσπάθησε να παρέμβει στην έρευνα για την υπηρεσία που διαχειρίζεται τη Diella.

«Καταλαβαίνω τον σκεπτικισμό», είπε. «Υπάρχει πολύς καπνός. Όμως το γεγονός ότι αποκαλύφθηκε και δεν κουκουλώθηκε δείχνει ότι αναγνωρίζουν πως η διαφθορά είναι πρόβλημα και ότι πρέπει να αποτραπεί στο μέλλον».

Έτσι λέει ότι το βλέπει και ο κ. Ράμα.

«Η χώρα προσπαθεί να καταπολεμήσει τη διαφθορά, με όλα τα ελαττώματα, με όλα τα προβλήματα, με όλες τις αδυναμίες, με όλες τις ζημιές», είπε. «Οπότε αυτό είναι καλό».

Πηγη: New York Times