John J. Mearsheimer,
21 Ιανουαρίου 2026
πηγή: geopoliticsamongstates.gr
Κύρια συμπεράσματα
- Η «ομάδα δύο» απέτυχε να ανατρέψει το καθεστώς στο Ιράν, αν και είναι βέβαιο ότι δεν έχει εγκαταλείψει αυτόν τον στόχο·
- Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρείται ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δεν κέρδισαν τον Πόλεμο των 12 Ημερών·
- Όσα έχει κάνει η «ομάδα δύο» στο Ιράν –και είναι πιθανό να συνεχίσει να κάνει– δίνουν στους Ιρανούς ηγέτες ένα ισχυρό κίνητρο να αποκτήσουν πυρηνική αποτρεπτική ικανότητα.
Άρθρο του J.J. Mearsheimer
Τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης στη Δύση είναι προσηλωμένα στο να παρουσιάζουν τις διαδηλώσεις στο Ιράν ως μια αυστηρά εσωτερική υπόθεση.
Σύμφωνα με αυτή τη γραμμή επιχειρηματολογίας, ο ιρανικός λαός εξεγέρθηκε αυθόρμητα εναντίον της κυβέρνησής του επειδή βρισκόταν σε απόγνωση, λόγω της διαφθοράς των ηγετών του και της κακοδιαχείρισης της οικονομίας, καθώς και εξαιτίας των κατασταλτικών πολιτικών τους.
Σχεδόν όλοι οι διαδηλωτές σε αυτή την αφήγηση ήταν ειρηνικοί, όμως οι κινητοποιήσεις τους αντιμετωπίστηκαν με κυβερνητική βία. Εξωτερικές δυνάμεις είχαν ελάχιστη έως καμία συμβολή στην πρόκληση των διαδηλώσεων.
Αυτή η ερμηνεία όσων συνέβησαν στο Ιράν είναι λανθασμένη και διαψεύδεται από πληθώρα αποδεικτικών στοιχείων.
Τίποτα από αυτά δεν αναιρεί το γεγονός ότι υπήρξαν πολλοί ειρηνικοί διαδηλωτές με απολύτως θεμιτά παράπονα απέναντι στην κυβέρνηση· αυτό, όμως, αποτελεί μόνο ένα μέρος της ιστορίας.
Στην πραγματικότητα, όσα συνέβησαν στο Ιράν συνιστούν μια απόπειρα της ισραηλινοαμερικανικής «ομάδας δύο» να ανατρέψει την κυβέρνηση στην Τεχεράνη και να διαλύσει το Ιράν, με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που οι ΗΠΑ, η Τουρκία και το Ισραήλ κατακερμάτισαν τη Συρία.
Το «εγχειρίδιο» που εφαρμόζεται στο Ιράν το έχουμε ξαναδεί.
Περιλαμβάνει τέσσερα στοιχεία.
Πρώτον, οι ΗΠΑ εργάζονται εδώ και καιρό για την αποδόμηση της ιρανικής οικονομίας μέσω κυρώσεων.
Πράγματι, ο πρόεδρος Τραμπ ενέτεινε αυτές τις προσπάθειες μετά την είσοδό του στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Ιανουάριο (2025). Στόχος του ήταν να ασκήσει «μέγιστη πίεση» στην ιρανική οικονομία — και ακριβώς αυτό έκανε.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ιρανικές ηγεσίες κακοδιαχειρίστηκαν την οικονομία σε ορισμένα σημεία, όμως οι δυτικές κυρώσεις προκάλεσαν πολύ μεγαλύτερη ζημιά από όση η κυβερνητική ανεπάρκεια.
Ο απώτερος στόχος των κυρώσεων, φυσικά, είναι να επιβληθεί τόσος πόνος και τιμωρία στον ιρανικό λαό ώστε να εξεγερθεί και να ανατρέψει την κυβέρνησή του.
Δεύτερον, η «ομάδα δύο» άρχισε να δρα στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 για να υποκινήσει και να στηρίξει βίαιες διαδηλώσεις, οι οποίες θα προκαλούσαν μια βίαιη αντίδραση της κυβέρνησης, με την ελπίδα ότι αυτό θα πυροδοτούσε μια σπειροειδή κλιμάκωση της βίας που η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να ελέγξει.
Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι πράκτορες της Μοσάντ βρίσκονταν επί του εδάφους στο Ιράν και ότι, κατά πάσα βεβαιότητα, επιχειρούσαν δίπλα τους στελέχη της CIA.
Εργάστηκαν στενά με τοπικούς υποκινητές —ταραχοποιούς αποφασισμένους για καταστροφή και δολοφονίες— με στόχο να μετατρέψουν τις ειρηνικές διαδηλώσεις σε βίαιες, ώστε στη συνέχεια η κυβέρνηση να καταφύγει στη βία.
Υπάρχει άφθονο οπτικό υλικό που καταγράφει τη δράση αυτών των υποκινητών.
Επιπλέον, η «ομάδα δύο» είχε στείλει στο Ιράν πολλές χιλιάδες τερματικά Starlink πριν ακόμη ξεκινήσουν οι διαδηλώσεις.
Σε περίπτωση που η κυβέρνηση έκλεινε το διαδίκτυο και το τηλεφωνικό δίκτυο —όπως αναμενόταν— τα τερματικά Starlink θα επέτρεπαν στους διαδηλωτές να επικοινωνούν μεταξύ τους και με τις εξωτερικές δυνάμεις που τους υποστήριζαν.
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ο Τραμπ ενθάρρυνε ανοιχτά τους διαδηλωτές, δηλώνοντας στις 13 Ιανουαρίου 2026:
«Ιρανοί Πατριώτες, ΣΥΝΕΧΙΣΤΕ ΤΙΣ ΔΙΑΔΗΛΩΣΕΙΣ – ΚΑΤΑΛΑΒΕΤΕ ΤΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΣΑΣ!!!… Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘ’ ΟΔΟΝ.»
Ο πρώτος διευθυντής της CIA επί Τραμπ, Μάικ Πομπέο, δήλωσε στις 2 Ιανουαρίου 2026:
«Καλή Χρονιά σε κάθε Ιρανό που βρίσκεται στους δρόμους. Και επίσης, σε κάθε πράκτορα της Μοσάντ που βαδίζει δίπλα τους.»
Και ακριβώς τη στιγμή που οι διαδηλώσεις ξεκινούσαν, στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, η Μοσάντ έστειλε μήνυμα στα φαρσί προς τους Ιρανούς, στο οποίο ανέφερε:
«Βγείτε όλοι μαζί στους δρόμους. Η ώρα έφτασε. Είμαστε μαζί σας. Όχι μόνο από απόσταση και με λόγια. Είμαστε μαζί σας στο πεδίο.»
Τρίτον, τα δυτικά μέσα ενημέρωσης συντάχθηκαν με την «ομάδα δύο» και προώθησαν την αφήγηση ότι οι διαδηλώσεις αποτελούσαν πρωτίστως αντίδραση στις πολιτικές ενός “κακού” καθεστώτος στην Τεχεράνη και όχι αποτέλεσμα εξωτερικής παρέμβασης.
Επιπλέον, παρουσίασαν τις διαδηλώσεις ως ειρηνικές, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση ήταν εκείνη που ξεκίνησε τη βία.
Φυσικά, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ προβλήθηκαν ως οι «καλοί» της υπόθεσης.
Αυτή η προπαγάνδα δεν αποσκοπούσε μόνο στο να εξασφαλίσει υποστήριξη για τις διαδηλώσεις στη Δύση, αλλά και στο να επηρεάσει τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν, καλλιεργώντας το αφήγημα ότι το καθεστώς ήταν ακραία βίαιο, ενώ οι διαδηλωτές ήταν προορισμένοι να ανατρέψουν την κυβέρνηση.
Τέταρτον, ο αμερικανικός στρατός (και ενδεχομένως ο ισραηλινός) βρισκόταν σε ετοιμότητα να επιτεθεί στο Ιράν μόλις οι διαδηλώσεις έφταναν σε κρίσιμη μάζα, ολοκληρώνοντας την ανατροπή του καθεστώτος και δημιουργώντας χάος στη χώρα, με την ελπίδα ότι αυτό θα οδηγούσε στη διάλυσή της.
Όμως η στρατηγική αυτή απέτυχε, κυρίως επειδή η ιρανική κυβέρνηση κατάφερε να καταστείλει τις διαδηλώσεις γρήγορα και αποφασιστικά.
Καθοριστικό στοιχείο της επιτυχίας της κυβέρνησης ήταν το μπλοκάρισμα του Starlink, γεγονός που κατέστησε εξαιρετικά δύσκολη την επικοινωνία των διαδηλωτών τόσο μεταξύ τους όσο και με τον έξω κόσμο.
Από τη στιγμή που αυτό συνέβη, οι διαδηλώσεις ήταν καταδικασμένες και τόσο ο πρωθυπουργός Νετανιάχου όσο και ο Τραμπ αντιλήφθηκαν ότι η «ομάδα δύο» δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ για να δώσει τη χαριστική βολή.
Το ιρανικό καθεστώς είχε επιβιώσει.
Με λίγα λόγια, η εκστρατεία αλλαγής καθεστώτος της «ομάδας δύο» απέτυχε.
Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ έχασαν αυτόν τον γύρο απέναντι στο Ιράν. Φυσικά, τα αποτελέσματα δύσκολα θα παρουσιαστούν με αυτόν τον τρόπο στα ισραηλινά ή στα δυτικά μέσα ενημέρωσης.
Τα πρόσφατα αυτά γεγονότα έχουν άμεση σχέση με τον Πόλεμο των 12 Ημερών μεταξύ του Ιράν και της «ομάδας δύο», που διεξήχθη από τις 13 έως τις 24 Ιουνίου 2025.
Η σύγκρουση αυτή συνήθως παρουσιάζεται στη Δύση ως μια μεγάλη νίκη του Ισραήλ και των ΗΠΑ.
Ωστόσο, αυτή δεν είναι μια ακριβής περιγραφή της έκβασης εκείνης της αναμέτρησης.
Ήταν το Ισραήλ —περισσότερο από το Ιράν— που επιθυμούσε τον τερματισμό του Πολέμου των 12 Ημερών, διότι εξαντλούσε τα αποθέματά του σε αμυντικούς πυραύλους, την ώρα που το Ιράν γινόταν ολοένα και πιο αποτελεσματικό στη χρήση του μεγάλου αποθέματος βαλλιστικών και πυραύλων cruise που διέθετε, πλήττοντας το Ισραήλ.
Μάλιστα, ορισμένοι υποστήριξαν τότε ότι το Ιράν δεν θα έπρεπε να είχε αποδεχθεί την κατάπαυση του πυρός, καθώς αποκτούσε το πάνω χέρι έναντι του Ισραήλ.
Ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν μοιάζει με ισραηλινή νίκη.
Συναφώς, προκύπτει από δημοσιεύματα στη Δύση και στο ίδιο το Ισραήλ ότι ο Νετανιάχου ζήτησε από τον Τραμπ να μην βομβαρδίσει το Ιράν την περασμένη εβδομάδα (14 Ιανουαρίου 2026), επειδή φοβόταν ότι το Ισραήλ δεν διέθετε επαρκείς δυνάμεις για να αμυνθεί απέναντι σε ένα ιρανικό αντίποινο.
Με άλλα λόγια, το Ισραήλ είναι σήμερα εξίσου εκτεθειμένο στους ιρανικούς πυραύλους όσο ήταν όταν οι εχθροπραξίες έληξαν στις 24 Ιουνίου 2025.
Αυτό αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι το Ισραήλ δεν θριάμβευσε απέναντι στο Ιράν ούτε στον Πόλεμο των 12 Ημερών ούτε στην πρόσφατη απόπειρα αλλαγής καθεστώτος.
Ένα τελευταίο σημείο σχετικά με τον Πόλεμο των 12 Ημερών.
Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι, παρότι το Ισραήλ βγήκε χαμένο από την άμεση αντιπαράθεσή του με το Ιράν, η αμερικανική επίθεση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στις 22 Ιουνίου 2025 αποτέλεσε μια ηχηρή επιτυχία, η οποία έγειρε την πλάστιγγα υπέρ και των δύο μελών της «ομάδας δύο». Άλλωστε, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι ο αμερικανικός στρατός είχε «πλήρως και ολοκληρωτικά αφανίσει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Η Υπηρεσία Αμυντικών Πληροφοριών (DIA), ωστόσο, διαφώνησε λίγο μετά την επίθεση, εκτιμώντας ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν είχε αφανιστεί, αλλά απλώς είχε καθυστερήσει για μερικούς μήνες.
Ο Τραμπ και οι σύμμαχοί του επιτέθηκαν λεκτικά στην αξιολόγηση της DIA — και από εκείνο το σημείο και μετά δεν ακούστηκε τίποτε άλλο από αυτήν την υπηρεσία πληροφοριών σχετικά με τις επιπτώσεις του αμερικανικού πλήγματος.
Μου φαίνεται αξιοπερίεργο το γεγονός ότι στο δημόσιο αρχείο δεν υπάρχει ουσιαστικά καμία αξιόπιστη πληροφορία για το τι ακριβώς προκάλεσε η αμερικανική επίθεση της 22ας Ιουνίου 2025 στις πυρηνικές υποδομές του Ιράν — ιδίως στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου — καθώς και στα 400 κιλά ουρανίου που το Ιράν είχε εμπλουτίσει σε ποσοστό 60%.
Θα περίμενε κανείς ότι, εάν όντως τα πάντα είχαν καταστραφεί, όπως ισχυρίζεται ο πρόεδρος, η «ομάδα δύο» θα διαφήμιζε αυτό το γεγονός και θα τεκμηρίωνε τους ισχυρισμούς της με τουλάχιστον κάποια δεδομένα.
Επιπλέον, γεννάται το ερώτημα γιατί η «ομάδα δύο» εμφανίζεται τόσο πρόθυμη να επιτεθεί ξανά στο Ιράν, εάν είχε πράγματι επιτευχθεί μια συντριπτική νίκη στον Πόλεμο των 12 Ημερών.
Ταυτόχρονα, τίθεται το ερώτημα τι ακριβώς κάνει σήμερα το Ιράν σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη ή την αποκατάσταση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων εμπλουτισμού.
Αυτά τα ζητήματα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμα, διότι όσα έχει πράξει η «ομάδα δύο» απέναντι στο Ιράν —και όσα είναι πιθανό να συνεχίσει να πράττει— παρέχουν στους Ιρανούς ηγέτες ένα ισχυρό κίνητρο για την απόκτηση πυρηνικής αποτρεπτικής ικανότητας.
Το τελικό συμπέρασμα είναι διττό:
- η «ομάδα δύο» απέτυχε να ανατρέψει το καθεστώς στο Ιράν, αν και είναι βέβαιο ότι δεν έχει εγκαταλείψει αυτόν τον στόχο·
και
- υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρείται ότι το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κέρδισαν τον Πόλεμο των 12 Ημερών.
