Chatham House – Σχόλιο ειδικών, 13 Ιουνίου 2025
Κατά τη διάρκεια της νύχτας, το Ισραήλ εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και στρατιωτικών διοικητών. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ χαρακτήρισε την επιχείρηση στο Twitter ως «στοχευμένη στρατιωτική ενέργεια για την αποτροπή της ιρανικής απειλής κατά της ίδιας της επιβίωσης του Ισραήλ», δηλώνοντας ότι η επιχείρηση θα συνεχιστεί «για όσες ημέρες χρειαστεί».
Σε απάντηση, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, προειδοποίησε ότι το Ισραήλ θα αντιμετωπίσει «πικρή και επώδυνη» ανταπόδοση. Αναφορές δείχνουν ότι το Ιράν έχει ήδη εκτοξεύσει μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά του Ισραήλ το πρωί της Παρασκευής.
Ακολουθεί η πρώτη αντίδραση από ειδικούς του Chatham House:
Σανάμ Βακίλ – Διευθύντρια του Προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής:
Η ισραηλινή κυβέρνηση εξαπέλυσε μια εξαιρετικά προκλητική και στρατηγικά χρονισμένη επίθεση κατά του Ιράν, με τρεις βασικούς στόχους: την εξόντωση ανώτερων στρατιωτικών διοικητών, τη διατάραξη της επιχειρησιακής διοίκησης της Τεχεράνης, τη ζημιά στο πυρηνικό της πρόγραμμα και την αποδυνάμωση των αμυντικών της ικανοτήτων.
Πέραν των άμεσων στρατιωτικών στόχων, ο πρωθυπουργός Νετανιάχου επιδιώκει να υπονομεύσει οποιοδήποτε διπλωματικό άνοιγμα για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας, ενώ ενδεχομένως προσβλέπει και σε πρόκληση εσωτερικής αναταραχής στο Ιράν. Δεν παραγνωρίζονται και οι εσωτερικοί πολιτικοί του λόγοι.
Αυτό το πλήγμα, μακριά από προληπτικό, ενέχει σοβαρό κίνδυνο για περιφερειακή ανάφλεξη, ενώ ενδέχεται να ενισχύσει την εσωτερική και διεθνή νομιμοποίηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το ιρανικό καθεστώς έχει εκτεθεί – ωστόσο, είναι υποχρεωμένο να απαντήσει για να αποκαταστήσει την αποτρεπτική του αξιοπιστία και να αποτρέψει νέες επιθέσεις.
Ήδη, η Τεχεράνη ξεκίνησε περιορισμένη στρατιωτική απάντηση και ακύρωσε τις διπλωματικές συνομιλίες με την κυβέρνηση Τραμπ, που ήταν προγραμματισμένες για την Κυριακή στη Μουσκάτ. Δεδομένου του πρωτοφανούς χαρακτήρα των ισραηλινών πληγμάτων –συμπεριλαμβανομένων στόχων σε όλο το ιρανικό έδαφος και της στοχοποίησης πολιτών και ανώτατων αξιωματούχων– το Ιράν ενδέχεται να προχωρήσει σε περαιτέρω αντίποινα. Αυτά ίσως περιλαμβάνουν την επιτάχυνση του πυρηνικού του προγράμματος, την αναστολή συνεργασίας με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) και ακόμη και την αποχώρηση από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Προς το παρόν, το Ιράν μάλλον δεν θα πλήξει υποδομές στον Περσικό Κόλπο, ωστόσο εάν η κρίση κλιμακωθεί, δεν αποκλείονται περιφερειακά πλήγματα.
Η κυβέρνηση Τραμπ, αν και προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί, έχει θέσει ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές: κάθε επίθεση σε αμερικανικό προσωπικό ή εγκαταστάσεις θα προκαλέσει απάντηση. Οι προσδοκίες για γρήγορη διπλωματική πρόοδο φαίνεται πλέον να έχουν διαψευστεί. Οι ΗΠΑ ίσως αναγκαστούν να κινηθούν διπλά: από τη μία να υπερασπιστούν τον ισραηλινό τους σύμμαχο και από την άλλη να περιορίσουν την περιφερειακή κρίση που επιδεινώνεται με ταχύτητα.
Μπρόνγουεν Μάντοξ – Διευθύντρια του Chatham House: Η αντίδραση της Δύσης
Το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδόν σίγουρα θα εκφράσει υποστήριξη προς τις αμερικανοϊρανικές συνομιλίες που τώρα διακόπηκαν και θα καλέσει σε αυτοσυγκράτηση.
Το πλήγμα του Ισραήλ, το οποίο έγινε λίγο πριν τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων, φαίνεται ότι είχε στόχο να τις ναρκοθετήσει. Παράλληλα, υποδηλώνει ότι ο Νετανιάχου δεν λαμβάνει σοβαρά υπόψη του τις θέσεις της Ουάσινγκτον.
Η κατάσταση ενδέχεται να αποσταθεροποιήσει τη Συρία – όπου η πορεία της νέας κυβέρνησης θα έχει επιπτώσεις για ολόκληρη την περιοχή. Υπάρχει ανησυχία ότι το Ιράν, εάν επιλέξει να ανταποδώσει, δεν θα περιοριστεί στο Ισραήλ αλλά ίσως πλήξει και γειτονικά κράτη που συνδέονται στενά με τις ΗΠΑ.
Φαρέα Αλ-Μουσλίμι – Ερευνητής, Πρόγραμμα Μέσης Ανατολής και Βορείου Αφρικής: Η απάντηση των Χούθι
Οι Χούθι στην Υεμένη είναι έτοιμοι να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην απάντηση κατά του Ισραήλ εκ μέρους του Ιράν. Με την Τεχεράνη αποδυναμωμένη και ταπεινωμένη, αυτή είναι η πρώτη φορά που οι Χούθι καλούνται να ανταποδώσουν δεκαετίες ιρανικής στήριξης και επένδυσης.
Μετά τη δολοφονία του Χασάν Νασράλα στον Λίβανο και την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, οι Χούθι αναδεικνύονται πλέον ως η πρώτη γραμμή άμυνας του Ιράν απέναντι στο Ισραήλ – με ρόλο ολοένα και πιο κεντρικό.
Οι επιθέσεις των Χούθι σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο, στο Κέρας της Αφρικής και κατά ναυτικών δυνάμεων στη θάλασσα θεωρούνται εξαιρετικά πιθανές.
Περισσότερο κι από το ίδιο το Ιράν ή το Ισραήλ, οι Χούθι είναι γνωστοί για την απερισκεψία τους. Η απάντησή τους είναι πιθανό να ξεπεράσει κατά πολύ τις συνεχιζόμενες επιθέσεις στο Ισραήλ.
Οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα αναμένεται να επαναληφθούν, η εκεχειρία με τις Ηνωμένες Πολιτείες ίσως καταρρεύσει, και δεν θα πρέπει να προκαλέσει έκπληξη αν η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμπλακούν ξανά άμεσα στον πόλεμο στην Υεμένη. Το ενδεχόμενο χτυπημάτων των Χούθι σε βάσεις των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και κατά αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, παραμένει έντονα υπαρκτό.
Αν το Ιράν τελικά «χάσει» αυτόν τον πόλεμο, οι Χούθι ενδέχεται όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά και να βγουν ενισχυμένοι, αποκτώντας μεγαλύτερη αυτονομία και ισχύ στο εσωτερικό του ευρύτερου αντι-ιρανικού άξονα στη Μέση Ανατολή.
Μετά την επίθεση κατά του Ιράν, το Ισραήλ πιθανότατα θα στραφεί πιο άμεσα και στοχευμένα κατά των Χούθι. Αυτή αναμένεται να είναι η επόμενη πράξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Η Ελλάδα πρέπει να αντλήσει το μέγιστο όφελος από το παράδειγμα του Ισραήλ, θεωρώντας την επιχείρησή του ως μάθημα για την υπεράσπιση των ζωτικών μας συμφερόντων. Είναι κρίσιμο να αποδεχτούμε τα διδάγματα και την εμπειρία από τον σύμμαχο Ισραήλ, για μια δική μας ανάλογη επιχείρηση εναντίον του Ακουγιού της Τουρκίας. Αυτό πρέπει να γίνει προτού εισέλθει πυρηνικό καύσιμο στους αντιδραστήρες του. Έτσι θα ματαιωθούν οριστικά οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τουρκίας. Η πυρηνικοποίησή της αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα εξωτερικό κίνδυνο, καθώς θα οδηγούσε σε διαρκή εκβιασμό. Πρέπει να την αποτρέψουμε με κάθε κόστος, ακολουθώντας την ισραηλινή τακτική.