Του Αντισυνταγματάρχη (ε.α.) Δρ. Σαούλ Μπαρτάλ
27 Ιανουαρίου 2026
BESA Center – Perspectives Paper αρ. 2.365, 28 Ιανουαρίου 2026
ΣΥΝΟΨΗ:
Ύστερα από δύο αιματηρά χρόνια συγκρούσεων και αφού κατέβαλε βαρύ τίμημα κατά τη διάρκεια του Πολέμου των Σιδηρών Ξιφών (Πόλεμος της Αναγέννησης), το Ισραήλ κατάφερε να επιτύχει σημαντικά στρατιωτικά και διπλωματικά οφέλη. Τα σημαντικότερα είναι η αποκατάσταση της ισραηλινής αποτρεπτικής ισχύος, μέσω της επιβολής σοβαρών απωλειών στον επιτιθέμενο, καθώς και το μείζον διπλωματικό επίτευγμα του Ψηφίσματος 2803 του ΟΗΕ. Το ψήφισμα αυτό παρέχει, για πρώτη φορά, νομιμοποιημένο καθεστώς και έναν οδικό χάρτη για την επίλυση του ισραηλινοπαλαιστινιακού ζητήματος, στη βάση της «Συμφωνίας του Αιώνα» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Το σχέδιο έχει ρεαλιστικές πιθανότητες εφαρμογής, ενώ ταυτόχρονα αναβαθμίζει το υφιστάμενο status quo. Δεν αναιρεί την ύπαρξη εβραϊκών οικισμών στη Δυτική Όχθη και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, επιτρέπει στο Ισραήλ να προσαρτήσει έως και το 30% της περιοχής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Χαμάς, η οποία αυτοπαρουσιάζεται ως εθνικοϊσλαμική απελευθερωτική οργάνωση, οδήγησε ουσιαστικά το Συμβούλιο Ασφαλείας στην αναγνώριση της δυνατότητας ισραηλινής προσάρτησης σημαντικού τμήματος της Ιουδαίας και της Σαμάρειας.
Η Επιχείρηση «Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα» (Tufan al-Aqsa) ή ο Πόλεμος των Σιδηρών Ξιφών (Πόλεμος της Αναγέννησης) αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως ισραηλινή νίκη, τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο. Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 7 Οκτωβρίου οδήγησε στην κατάρρευση του «δακτυλίου πυρός» που περιέβαλλε το Ισραήλ και αποτελούνταν από μη κρατικούς δρώντες: τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τη Χαμάς και την Ισλαμική Τζιχάντ στη Γάζα, τους Χούθι στην Υεμένη, σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ (Λαϊκές Δυνάμεις Κινητοποίησης, Κατάιμπ Χεζμπολάχ κ.ά.), καθώς και τον συριακό στρατό του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Σε αυτές τις δυνάμεις πρέπει να προστεθεί και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, η οποία τις υποστήριζε και τις χρηματοδοτούσε.
Το ιρανικό δόγμα ασφάλειας αντιμετώπιζε αυτές τις οργανώσεις ως μια κρίσιμη αμυντική και επιθετική ζώνη. Την δεκαετία που ακολούθησε το 2014, το Ισραήλ βρέθηκε αποτρεπόμενο όσο ποτέ άλλοτε. Κατά την ιρανική αντίληψη, η συνδυασμένη στρατιωτική ισχύς των πληρεξουσίων δυνάμεων που περιέβαλλαν το Ισραήλ είχε επιτύχει στρατηγική ισορροπία με τη χώρα, χάρη στις δυνατότητές τους σε πυραύλους, UAV και drones. Ωστόσο, μόλις λίγο περισσότερο από δύο χρόνια μετά την έναρξη του Πολέμου των Σιδηρών Ξιφών, η πραγματικότητα της 6ης Οκτωβρίου έχει εξαφανιστεί πλήρως και μια νέα πραγματικότητα έχει διαμορφωθεί.
Ο συριακός στρατός του Μπασάρ αλ-Άσαντ έχει καταρρεύσει και ο δικτάτορας έχει διαφύγει. Το Ισραήλ έχει καταλάβει το σύνολο του Όρους Ερμών και διατηρεί έλεγχο πυρός και παρατήρησης σε σημαντικό τμήμα της νότιας Συρίας (περιοχή περίπου 440 τετραγωνικών χιλιομέτρων). Η Χεζμπολάχ του Ιανουαρίου 2026 απέχει πολύ από την ισχυρή οργάνωση που κάποτε διέθετε περίπου 150.000 πολεμικές κεφαλές στραμμένες κατά του Ισραήλ. Πολλοί από τους μαχητές της είναι πλέον νεκροί, ανάμεσά τους και πρόσωπα-σύμβολα στον αραβικό κόσμο, όπως ο Σαγιέντ Χασάν Νασράλα, γενικός γραμματέας της Χεζμπολάχ. Το Ισραήλ ελέγχει στρατηγικά σημεία εντός του Λιβάνου και απαντά άμεσα στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις της εκεχειρίας. Σημαντικό μέρος των χωριών του νότιου Λιβάνου έχει μετατραπεί σε ερείπια. Οι Χούθι στην Υεμένη υπέστησαν σφοδρά πλήγματα που κατέστησαν ανενεργά, για ορισμένα χρονικά διαστήματα, τα αεροδρόμια και τα λιμάνια τους και τους προκάλεσαν βαριές απώλειες. Το Ιράν, ο χορηγός αυτών των τρομοκρατικών οργανώσεων και το κράτος που συνέβαλε περισσότερο από κάθε άλλο στο ξέσπασμα του πολέμου, βρίσκεται βυθισμένο σε σοβαρές εσωτερικές κρίσεις. Ο «Πόλεμος των 12 Ημερών» τον Ιούνιο του 2025 αποδυνάμωσε σημαντικά τον ιρανικό στρατό και προκάλεσε ζημιές στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις. Η εσωτερική κατάσταση της χώρας είναι εξαιρετικά ασταθής και παραμένει ασαφές αν το καθεστώς θα επιβιώσει.
Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι τι έχει συμβεί και τι συνεχίζει να συμβαίνει στη Γάζα.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, περισσότεροι από 70.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στη Λωρίδα της Γάζας (σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας της Χαμάς). Σύμφωνα με τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF), πάνω από 23.000 από τους νεκρούς ήταν τρομοκράτες — αναλογία μεταξύ 1:3 και 1:4 σε όρους αστικού πολέμου. Τα περισσότερα σπίτια στη Γάζα έχουν καταστραφεί. Οι βασικοί στόχοι του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας ήταν η επιστροφή όλων των ομήρων στο Ισραήλ και η αποδόμηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Χαμάς. Υπό αυτές τις έννοιες, το Ισραήλ πέτυχε σχεδόν πλήρως τους στόχους του. Όλοι οι όμηροι, ζωντανοί και νεκροί, επέστρεψαν στο Ισραήλ. Η Χαμάς έχασε σημαντικό μέρος της στρατιωτικής της ισχύος. Οι δυνατότητές της στην εκτόξευση ρουκετών, που πριν από τον πόλεμο αποτελούσαν τη βασική πηγή υπερηφάνειάς της, έχουν σχεδόν ολοκληρωτικά εξουδετερωθεί. Οι κεντρικοί στρατιωτικοί της διοικητές, ανάμεσά τους και πολλοί που θεωρούνταν θρύλοι στην παλαιστινιακή κοινωνία — όπως οι Μοχάμεντ Ντέιφ, Μαρουάν Ίσα, Γιαχία Σινουάρ, Μοχάμεντ Σινουάρ, Ράαντ Σάαντ, Άχμεντ Γκαντούρ και άλλοι — εξοντώθηκαν. Ο Ισμαήλ Χανίγια και ο Σάλεχ αλ-Αρούρι, επικεφαλής του Πολιτικού Γραφείου της Χαμάς, εξοντώθηκαν διαδοχικά τον Ιανουάριο του 2024 και τον Ιούλιο του 2024. Ο Σινουάρ, που αντικατέστησε τον Χανίγια στην ηγεσία του Γραφείου, εξοντώθηκε τον Οκτώβριο του 2024. (Στο εσωτερικό της Χαμάς βρίσκεται σε εξέλιξη μια έντονη εσωτερική αντιπαράθεση για τον διορισμό του επόμενου διαδόχου στην ηγεσία του Πολιτικού Γραφείου, το οποίο σήμερα διοικείται από κοινού από τους Χαλίλ αλ-Χάγια και Χάλεντ Μασάλ.)
Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι, παρότι η ισραηλινή αποτροπή απέτυχε παταγωδώς να αποτρέψει τον πόλεμο, η αποτροπή αποκαταστάθηκε μέσω της επιβολής εξαιρετικά βαρέος κόστους στα στοιχεία που τον προκάλεσαν — πρωτίστως στο Ιράν και στις πληρεξούσιες οργανώσεις που αυτό είχε παρατάξει για να απειλήσουν την ύπαρξη του Ισραήλ. Το ισραηλινό δόγμα σήμερα είναι η αποτροπή μέσω της καταστροφής.
Στις 10 Οκτωβρίου 2025 τέθηκε σε ισχύ συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, τερματίζοντας τον διετή πόλεμο. Η συμφωνία βασίζεται στο Σχέδιο των Είκοσι Σημείων του προέδρου Τραμπ, το οποίο εγκρίθηκε με το Ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 17 Νοεμβρίου 2025. Το ψήφισμα είναι ιδιαίτερα βαρυσήμαντο. Η Παράγραφος 2 επιβεβαιώνει ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ χαιρετίζει τη σύσταση Συμβουλίου Ειρήνης και μεταβατικής κυβέρνησης με τη συμμετοχή διεθνών προσωπικοτήτων, με σκοπό την ανάπτυξη και την ανοικοδόμηση της Λωρίδας της Γάζας, έως ότου η Παλαιστινιακή Αρχή ολοκληρώσει με ικανοποιητικό τρόπο το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεών της, όπως αυτό αποτυπώνεται σε διάφορες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένου του Σχεδίου Ειρήνης Τραμπ του 2020 (η έμφαση του συγγραφέα).
Η Παράγραφος 9 αναφέρει ότι το Συμβούλιο Ειρήνης, υπό την προεδρία του προέδρου Τραμπ, θα αποτελεί το όργανο που θα εγκρίνει τη συμμόρφωση της Παλαιστινιακής Αρχής με τις υποχρεώσεις της, σύμφωνα με διάφορες προτάσεις, μεταξύ των οποίων και το Σχέδιο Ειρήνης του προέδρου Τραμπ του 2020 (η έμφαση του συγγραφέα). Πρόκειται για την πρώτη αναφορά του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στο ειρηνευτικό σχέδιο του προέδρου Τραμπ του 2020.
Το ψήφισμα προσδίδει στο σχέδιο αυτό, γνωστό και ως «Συμφωνία του Αιώνα» (Peace to Prosperity: A Vision to Improve the Lives of the Palestinian and Israeli People), νόμιμο και δεσμευτικό διεθνές καθεστώς. Παρότι η «Συμφωνία του Αιώνα» του προέδρου Τραμπ υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών, πρόκειται για μια εκδοχή που ο ίδιος ο Τραμπ ορίζει ως «ρεαλιστική». Η Συμφωνία του Αιώνα θέτει σαφείς όρους προς την Παλαιστινιακή Αρχή, μεταξύ των οποίων και η αποχή από μονομερείς διεθνείς ενέργειες κατά του Ισραήλ. Το σχέδιο προσφέρει ξεκάθαρα οικονομικά οφέλη στους Παλαιστινίους, συμπεριλαμβανομένης επένδυσης ύψους περίπου 50 δισ. δολαρίων σε βάθος δεκαετίας, με στόχο τη βελτίωση της παλαιστινιακής οικονομίας και του βιοτικού επιπέδου. Επίσης, διασφαλίζει ότι το 97% των Παλαιστινίων θα τελεί υπό παλαιστινιακή κυριαρχία. Το σχέδιο απορρίφθηκε αυθαίρετα από τους Παλαιστινίους και δεν αναγνωρίστηκε σε κανένα διεθνές φόρουμ έως την υιοθέτηση του Ψηφίσματος 2803.
Η Συμφωνία του Αιώνα απορρίφθηκε σφοδρά από σχεδόν όλα τα αραβικά κράτη και την Παλαιστινιακή Αρχή ακριβώς λόγω του ρεαλιστικού της χαρακτήρα. Η πρόταση προβλέπει ότι η ευθύνη για τα σύνορα θα παραμείνει στα χέρια του Ισραήλ. Επιτρέπει στο Ισραήλ να προσαρτήσει επίσημα και νομικά τους οικισμούς και την Κοιλάδα του Ιορδάνη (περίπου το 30% της έκτασης της Δυτικής Όχθης)· αναγνωρίζει τη δυνατότητα συνοριακών προσαρμογών κατά μήκος των χωριών του «Τριγώνου», όπως η Ταϊμπέ, η Καλανσάουε, η Τίρα και άλλα· και ορίζει ότι η παλαιστινιακή Ιερουσαλήμ θα εγκαθιδρυθεί στην παλαιστινιακή περιοχή από το Καφρ Ακάμπ έως το Αμπού Ντις και όχι στην ενιαία Ιερουσαλήμ, η οποία θα παραμείνει πρωτεύουσα του Ισραήλ.
Η Συμφωνία του Αιώνα επιλύει επίσης το ζήτημα των Παλαιστινίων προσφύγων και αποδέχεται τον ισραηλινό ισχυρισμό περί συμμετρίας ανάμεσα στον πόνο των περίπου 800.000 Εβραίων προσφύγων από τις αραβικές χώρες και των Παλαιστινίων προσφύγων του 1948. Ελάχιστοι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες σε αραβικές χώρες και αλλού θα επιτραπεί να επιστρέψουν — πλην ενός μικρού αριθμού — αλλά θα λάβουν αποζημίωση. Μετά την υπογραφή του ειρηνευτικού σχεδίου από τους Παλαιστινίους, η UNRWA θα αποδομηθεί ουσιαστικά και η ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση, τουλάχιστον ως προς τις νομικές διεκδικήσεις, θα λάβει τέλος.
Η παροχή νομικής νομιμοποίησης στη Συμφωνία του Αιώνα μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ υπονομεύει τη νομική ισχύ του Ψηφίσματος 2334 της 23ης Δεκεμβρίου 2016, το οποίο υιοθετήθηκε επί διακυβέρνησης Μπαράκ Ομπάμα. Στο ψήφισμα του 2016, οι οικισμοί χαρακτηρίζονται ρητά ως «παράνομοι και κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου». Το Ψήφισμα 2334 θεωρεί τη λύση των δύο κρατών ως βασισμένη στα Ψηφίσματα 242 και 338, τα οποία καλούσαν το Ισραήλ να αποσυρθεί από τα εδάφη που κατέλαβε το 1967. Το σημερινό ψήφισμα, το 2803, προσδίδει στη Συμφωνία του Αιώνα του προέδρου Τραμπ καθεστώς νομιμότητας και αναφέρεται ρητά σε αυτήν ως βάση για μια σταθερή και διαρκή ειρήνη. Με τον τρόπο αυτό, παρέχει διεθνή νομιμοποίηση στους οικισμούς που θα παραμείνουν υπό ισραηλινή κυριαρχία στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Αιώνα.
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η Χαμάς είναι βαθιά δυσαρεστημένη με την απόφαση για τον τερματισμό του πολέμου, στην οποία αναγκάστηκε να συναινέσει έπειτα από πιέσεις σημαντικού μέρους των αραβικών κρατών. Αν δεν υπήρχε η κατάσταση απελπιστικής στρατιωτικής αδυναμίας της Χαμάς και η αποτυχία του υπό ιρανική ηγεσία «άξονα της αντίστασης» να επιτύχει τους στόχους του κατά τη διάρκεια του πολέμου, η απόφαση αυτή δεν θα είχε ληφθεί. Η Ρωσία και η Κίνα, που απείχαν κατά την ψηφοφορία, θα είχαν ασκήσει βέτο — όπως έχουν κάνει πολλές φορές στο παρελθόν — για να αποτρέψουν την υιοθέτηση του ψηφίσματος. Στον ιστότοπο της Χαμάς αναφέρεται ότι η σοβαρή ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα δεν της άφησε άλλη επιλογή από το να αποδεχθεί την κατάπαυση του πυρός και το Σχέδιο των Είκοσι Σημείων του Τραμπ. Η Χαμάς πιθανότατα ήλπιζε ότι, αποδεχόμενη τη συμφωνία, θα κατάφερνε να τροποποιήσει ορισμένους από τους όρους της εκεχειρίας, όπως την απαίτηση για τον αφοπλισμό της.
Σε αυτό το στάδιο, παραμένει ασαφές πώς θα εφαρμοστεί η κατάπαυση του πυρός που επιβλήθηκε στη Χαμάς. Το πρώτο στάδιο, που αφορούσε την απελευθέρωση κρατουμένων και την επιστροφή όλων των ζωντανών και νεκρών ομήρων στο Ισραήλ, ολοκληρώθηκε αυτή την εβδομάδα με την επιστροφή στο Ισραήλ της σορού του Ραν Γκβίλι. Το μέλλον των επόμενων σταδίων καλύπτεται από ομίχλη.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι, ακόμη και αν το Σχέδιο των Είκοσι Σημείων εφαρμοστεί πλήρως, το Ισραήλ θα αποσυρθεί σε μια περίμετρο ασφαλείας εντός της Λωρίδας της Γάζας, και οι Παλαιστίνιοι θα χάσουν περισσότερο έδαφος από εκείνο που υποτίθεται ότι «απελευθερώθηκε» μετά την αποχώρηση του 2005 από τη Γάζα. Η Χαμάς, μια οργάνωση που δημιουργήθηκε με ρητό σκοπό την κατάκτηση του Ισραήλ και την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στο έδαφός του, όχι μόνο απέτυχε να επιτύχει τον στόχο της, αλλά οδήγησε το Ισραήλ στο να αποκτήσει σημαντικού βαθμού διεθνή νομιμοποίηση για την εφαρμογή της πολιτικής των οικισμών του, σύμφωνα με το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Δρ. Αντισυνταγματάρχης (ε.α.) Σαούλ Μπαρτάλ είναι ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Κέντρο BESA και ερευνητής στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών (CEI-ISCTE) του Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Λισαβόνας (Instituto do Oriente του Πανεπιστημίου της Λισαβόνας). Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια. Έχει επίσης διδάξει στο Τμήμα Ιστορίας της Μέσης Ανατολής και στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Μπαρ-Ιλάν.
