του Παντελή Σαββίδη
Την επομένη του θανάτου του διαπρεπούς συνταγματολόγου Αντώνη Μανοτάκη, οι συνάδελφοί του βρέθηκαν στην Νομική Σχολή του ΑΠΘ για να τον τιμήσουν. Η πρωτοβουλία ανήκε στον Κοσμήτορα της Νομικής Παναγιώτη Γκλαβίνη και του αξίζουν συγχαρητήρια.
Πήγα και εγώ. Πήγα για να ακούσω και να συμμετάσχω σ αυτήν την συνάντηση που τιμούσε τον Καθηγητή Μανιτάκη.
Τον γνώριζα απο την δεκαετία του 80. Και αν δεν κάνω λάθος η πρώτη συνέντευξη που του πήρα ήταν για την εφημερίδα “Θεσσαλονίκη” το 1984.
Απο τότε κράτησα μια επαφή μαζί του. Διευκόλυνε την επαφή αυτή το γεγονός ότι τον συναντούσα συχνά στην παραλία και περπατούσαμε μαζί.
Ενώ δεν το περίμενα ο κοσμήτορας μου έδωσε τον λόγο. Να πω και εγώ έναν αποχαιρετισμό.
Πέραν όλων των άλλων ο Μανιτάκης αποτυπώθηκε στην μνήμη μου ως συνέχεια ττης τριάδας Πουλαντζάς, Μάνεσης Μανιτάκης.
Η κεντρική ιδέα του αρχικού προβληματισμού τους ως προς το κράτος ήταν κοινή. Με διαφορές που στην πορεία αυξάνονταν αλλά η κεντρική ιδέα ήταν κοινή.
Το θυμήθηκα και είπα πως θα άξιζε μια εκπομπή με κεντρικό θέμα τους τρείς αυτούς διανοητές..
Στην εκδήλωση μίλησε και ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Γεώργιος Καραβοκύρης με τον οποίο ο Μανιτάκης είχε ιδιαίτερη σχέση. Μεταξύ των ενδιαφερόντων που είπε ήταν και η αναφορά του στην Σχολή της Θεσσαλονίκης.
Πράγματι, απο την μεταπολίτευση μέχρι και σήμερα η Νομική Θεσσαλονίκης έχει διαμορφώσει μια Σχολή με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στη Νομική επιστήμη. Αξίζει μια προσέγγιση σ αυτήν την Σχολή.
Πολλοί σπουδαίοι νομομαθείς πέρασαν μεταπολιτευτικά απο την Θεσσαλονίκη. Αξίζει μια αναφορά στο έργο τους και το αποτύπωμα που άφησαν πανελλαδικά.
Αυτήν την τηλεοπτική περίοδο θα κάνω δύο εκπομπές στην Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης με τα θέματα αυτά.
Τέλος εντύπωση μου προκάλεσε και η αναφορά ενός φίλου του Μανιτάκη, του κ. Μάκη Καραγιάννη, στον Καμύ, καθώς αποχαιρετούσε τον καθηγητή.
Σε μια συνέντευξή του στις 14 Δεκεμβρίου του 1959 ο Άλμπερτ Καμύ σε ερώτηση αν είναι «διανοούμενος της Αριστεράς» είπε:
«Je ne suis pas sûr d’être un intellectuel… Quant au reste, je suis pour la gauche, malgré moi et malgré elle.»
«Δεν είμαι βέβαιος ότι είμαι διανοούμενος… Όσο για τα υπόλοιπα, είμαι με την Αριστερά, παρά τη θέλησή μου και παρά τη δική της.»
Η φράση του Καμύ «είμαι με την Αριστερά, παρά τη θέλησή μου και παρά τη δική της» συνοψίζει μια σχέση συγγένειας αλλά και ρήξης με την “οργανωμένη”/κυρίαρχη Αριστερά της εποχής του.
Το «Είμαι με την Αριστερά» δεν το λέει ως κομματική ταυτότητα, αλλά ως ηθική και πολιτική κατεύθυνση: με τη μεριά της κοινωνικής δικαιοσύνης, της προστασίας των αδύναμων, της ισότητας—μιας Αριστεράς που θέλει αλλαγή.
Το «παρά τη θέλησή μου» (malgré moi)
σημαίνει κάτι σαν: «δεν το επιλέγω από ιδεολογική πειθαρχία ή από “άνεση”, αλλά με σπρώχνει εκεί η συνείδησή μου και η εμπειρία μου». Δηλαδή, δεν αισθάνεται “στρατευμένος” με την κλασική έννοια, όμως οι αξίες του τον φέρνουν πιο κοντά στην Αριστερά.
«και παρά τη δική της» (malgré elle)
«κι ας μη με θέλει η ίδια η Αριστερά». Ο Καμύ ένιωθε ότι μεγάλα κομμάτια της τότε Αριστεράς (ειδικά η φιλοκομμουνιστική/δογματική) τον απέρριπταν επειδή αρνήθηκε να δικαιολογήσει τη βία και τον ολοκληρωτισμό “στο όνομα της Ιστορίας” και κράτησε μια στάση αντι-δογματική.
Ο Καμύ λέει ουσιαστικά: «Οι αξίες μου με τοποθετούν στην Αριστερά, αλλά δεν χωράω (και δεν θέλω να χωρέσω) στον κομματικό/δογματικό της τρόπο — κι ούτε εκείνη με αποδέχεται εύκολα».
Γι αυτό οι αριστερές σφραγίδες καλύτερα να σιωπούν. Είτε ανανεωτικές, είτε δογματικές έχουν προ πολλού απωλέσει το ηθικό πλεονέκτημα και την επαφή με την κοινωνία.
Η αριστερά βρίσκεται διάχυτη στην κοινωνία. Όχι στα κομματικά γραφεία.
