Όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε αυτή την εβδομάδα την άρση των κυρώσεων κατά της Συρίας, οι δρόμοι της Δαμασκού πλημμύρισαν από πανηγυρισμούς.
«Ήταν μια τεράστια, τεράστια μέρα για τους Σύρους», λέει ο Ιμπραχίμ αλ-Ασίλ, ανώτερος εταίρος στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής στην Ουάσινγκτον, με καταγωγή από την πρωτεύουσα της Συρίας.
«Πολλοί άνθρωποι, συγγενείς και φίλοι μου στη Δαμασκό, λένε το ίδιο: “είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μέρα της ζωής μου μετά την πτώση του καθεστώτος!”»
Για μια χώρα ρημαγμένη από δώδεκα χρόνια πολέμου και μαζικής μετανάστευσης, η ανακοίνωση του Τραμπ άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας που μέχρι και τον Δεκέμβριο φάνταζε αδιανόητο. Τότε ήταν που ο σημερινός πρόεδρος Αχμέτ αλ-Σαράα, πρώην μέλος της Αλ Κάιντα, ηγήθηκε ενός συνασπισμού πολιτοφυλακών που ανέτρεψαν τη δικτατορία Άσαντ.
Οι ανάγκες ανασυγκρότησης είναι τεράστιες. Πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ αναφέρει ότι ο 14χρονος εμφύλιος κόστισε στη Συρία τουλάχιστον 800 δισεκατομμύρια δολάρια σε χαμένο ΑΕΠ – η ετήσια παραγωγή της χώρας έπεσε από τα 67,5 δισ. δολάρια το 2011 στα μόλις 23,62 δισ. το 2022. Οι εκτιμήσεις για την αναδόμηση των υποδομών ανέρχονται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Η κίνηση Τραμπ ανοίγει τώρα τον δρόμο για ισχυρούς εξωτερικούς παίκτες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και η Τουρκία να συμβάλουν οικονομικά χωρίς να φοβούνται παραβίαση της αμερικανικής νομοθεσίας.
Ωστόσο, οι κυρώσεις δεν έχουν εξαφανιστεί ακόμα. Υπάρχουν πολλά περιοριστικά μέτρα σε ισχύ. Ο πρόεδρος μπορεί να άρει ορισμένα, αλλά για άλλα απαιτείται η έγκριση του Κογκρέσου. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ έχει ήδη εκφράσει αμφιβολίες για την άρση των κυρώσεων πριν αποδειχθεί ότι ο αλ-Σαράα και οι σύμμαχοί του έχουν πραγματικά αποκοπεί από το τζιχαντιστικό τους παρελθόν.
Ωστόσο, η προσωπική δέσμευση του Τραμπ για χαλάρωση των κυρώσεων και το έντονο ενδιαφέρον συμμάχων των ΗΠΑ – όπως η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία – σημαίνουν ότι είναι πιθανό να αρθούν νωρίτερα παρά αργότερα.
«Υπήρξαν έντονες φωνές διαφωνίας εντός της κυβέρνησης», λέει ο Φίρας Μακσάντ, επικεφαλής του τομέα Μέσης Ανατολής στην Eurasia Group. «Αλλά αυτή ήταν μια από τις περιπτώσεις που ο πρόεδρος απλώς υπερίσχυσε των διαφωνιών».
Ακόμα όμως κι αν αρθούν οι κυρώσεις, ο αλ-Σαράα έχει μπροστά του τεράστιες προκλήσεις αν θέλει να εκπληρώσει την υπόσχεση που ενσαρκώνει η κίνηση Τραμπ.
Πρώτον, πρέπει να καταλαγιάσει τις χρόνιες θρησκευτικές και κοινοτικές εντάσεις. Κυβερνητικοί ένοπλοι έχουν συγκρουστεί πρόσφατα τόσο με τους Αλαουίτες – το θρησκευτικό δόγμα της οικογένειας Άσαντ – όσο και με τη μειονότητα των Δρούζων, που υποστηρίζεται από το Ισραήλ. Οι Χριστιανοί και οι κοσμικοί Σύροι παραμένουν καχύποπτοι απέναντι σε μια κυβέρνηση που εξακολουθεί να κυριαρχείται από ισλαμιστές κοντά στον αλ-Σαράα. Ταυτόχρονα, οι προσπάθειες για τη συγκρότηση μιας νέας δύναμης ασφαλείας από τις δεκάδες τοπικές πολιτοφυλακές έχουν παγώσει.
Επιπλέον, ο αλ-Σαράα δεν έχει ακόμη υλοποιήσει την υπόσχεσή του για διορισμό νέου νομοθετικού συμβουλίου. Η σύνθεσή του θα δείξει πολλά για το αν είναι πρόθυμος – ή ικανός – να εξισορροπήσει με φειδώ τις διάφορες φατρίες της χώρας, λέει ο αλ-Ασίλ, καθώς το συμβούλιο αυτό μπορεί να λειτουργήσει «ως χώρος επίλυσης συγκρούσεων ώστε να μη λύνονται με τη βία».
Μέχρι στιγμής, αυτός ο χώρος φαίνεται να περιορίζεται σε έναν στενό κύκλο ισχυρών προσώπων γύρω από τον αλ-Σαράα.
Τέλος, η Δαμασκός θα πρέπει να διαχειριστεί τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις διάφορες ξένες δυνάμεις που επιδιώκουν επιρροή στη νέα Συρία.
Η πιο άμεση ανησυχία είναι το παλιό μέτωπο με το Ισραήλ, το οποίο από τον Δεκέμβριο έχει κινηθεί επιθετικά για να πλήξει τις στρατιωτικές δυνατότητες της Δαμασκού και να επιβάλει σφαίρα επιρροής στη Νότια Συρία. Οι δύο πλευρές πάντως συνομιλούν μέσω διαύλων παρασκηνιακής επικοινωνίας, κάτι που προσφέρει στον αλ-Σαράα την ευκαιρία να έρθει σε μια συμφωνία με το Ισραήλ και να κερδίσει πολιτικό χρόνο.
Αλλά ακόμη και μεταξύ των φιλικών προς τη Συρία δυνάμεων δεν λείπει η ένταση. Οι δύο πιθανές «μεγάλες δυνάμεις» του νέου σκηνικού, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία, έχουν στο παρελθόν συγκρουστεί για τη στήριξη της Κωνσταντινούπολης σε ισλαμιστικές πολιτικές ομάδες. Παρόμοιες προστριβές έχουν υπάρξει και μεταξύ Ριάντ και Ντόχα. Οι διαφορετικές οπτικές για το μέλλον της Συρίας από πλευράς των βασικών της χορηγών μπορεί να αποδειχθούν αποσταθεροποιητικές.
Παρά αυτό το πολύπλοκο σύνολο προκλήσεων, ο αλ-Ασίλ δηλώνει συγκρατημένα αισιόδοξος.
«Οι Σύροι θέλουν να πετύχει αυτό το εγχείρημα», λέει. «Θέλουν να βρουν έναν δρόμο συμφιλίωσης των διαφορών τους, και καταλαβαίνουν πόσο σημαντική είναι αυτή η ευκαιρία. Και αυτό μου δίνει ελπίδα».
A great day for Syria, but challenges loom
When US President Donald Trump promised to lift sanctions on Syria this week, the streets of Damascus erupted in celebration.
“It was a huge, huge day for Syrians,” says Ibrahim al-Assil, a Senior Fellow at the Middle East Institute in Washington, D.C., who is from the Syrian capital.
“Many people, my relatives and friends in Damascus, they are saying the same thing: ‘this is the second biggest day in my life after the fall of the regime!’”
For a country wrecked by a dozen years of war and mass emigration, Trump’s announcement has flung open a window of opportunity that few thought possible as recently as December. That was when current president Ahmed al-Sharaa, a one-time Al-Qaeda member, led a coalition of militias that overthrew the Assad dictatorship.
The reconstruction needs are huge. A recent UN report says Syria’s 14-year civil war cost the country at least $800 billion in lost GDP – the country’s annual output plunged from $67.5 billion in 2011 to just $23.62 billion in 2022. Estimates of the cost to rebuild the country’s infrastructure run into the hundreds of billions of dollars.
Trump’s move now opens the way for powerful foreign players like Saudi Arabia, Qatar, and Turkey to help foot that bill, without fear of running afoul of US law.
Hold up, those sanctions didn’t vanish just yet. There are numerous restrictions on the books. The president can lift some, but others require Congress. US Sen. Lindsey Graham (R-SC) has already questioned the wisdom of scrapping sanctions before it’s clear al-Sharaa and his allies have fully shed their jihadist pedigree.
Still, Trump’s personal commitment to sanctions relief, and the strong interest of US allies Saudi Arabia and Turkey in seeing it happen, means the measures are likely to come off sooner rather than later.
“There were some very strong dissenting voices within the administration,” says Firas Maksad, head of Eurasia Group’s Middle East practice. “But this was one of those times where the president just went over and above those differences.”
But even if the sanctions are scrapped, al-Sharaa still faces huge challenges if he wants to make good on the promise of Trump’s move.
For starters, he must tamp down long-standing sectarian tensions. Pro-government gunmen have recently clashed with both the Alawites – the Assad family’s own sect – and the Druze minority, which is backed by Israel. Christian and secular Syrians remain wary of a government still run almost entirely by Islamists close to al-Sharaa. At the same time, efforts to forge a new security force out of the country’s dozens of local militias have slowed.
What’s more, al-Sharaa has yet to follow through on a promise to appoint a new legislative council. The composition of that body will tell us a lot about whether he is willing, or able, to carefully balance the country’s various factions, says al-Assil, as it will also serve as “a space to resolve conflicts so that they aren’t resolved through violence.”
To date, that space seems to exist only among a small number of power-brokers close to al-Sharaa.
Lastly, Damascus will have to manage competition among the various outside powers jostling for influence in the new Syria.
The most immediate concern is Syria’s old foe Israel, which since December has moved aggressively to wreck Damascus’s military capabilities and establish its own sphere of influence in Southern Syria. The two sides are now speaking via backchannels, though, giving al-Sharaa the change to reach an understanding with the Israelis that gives him more breathing room.
But even among Syria’s friends there will be friction. The two likely giants on the scene, Saudi Arabia and Turkey, have in the past clashed over Istanbul’s support for Islamist political groups. Riyadh and Doha have had similar run-ins. Competing visions for Syria among its biggest patrons could prove destabilizing.
Despite this thicket of challenges, al-Assil is cautiously optimistic.
“Syrians want this to work,” he says, “they want to navigate a way to reconcile their differences, and they recognize how important this opportunity is. And that gives me hope.”
