Ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης κος Νίκος Δένδιας, έκανε λόγο για συνολική αλλαγή δόγματος στις Ένοπλες Δυνάμεις. «Σταματάμε τη λογική ότι το Αιγαίο το υπερασπίζεται ο στόλος, πάμε σε άλλη λογική με την ”Ασπίδα του Αχιλλέα”. Πρόκειται για ένα πιο ικανό και πιο φθηνό σύστημα πολλαπλών πυραυλικών συστημάτων. Έχουμε υπαρκτή διατυπωμένη απειλή απέναντί μας, δεκαπλάσια των δυνατοτήτων μας. Είναι δυνατόν να επιτρέπουμε στον εαυτό μας αυτή τη χαλάρωση;», διερωτήθηκε.

Η ανακοίνωση του Υπουργού για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» αντιπροσωπεύει μια δραματική αλλαγή στο αμυντικό δόγμα της Ελλάδας – από ένα που βασιζόταν επί μακρόν στον στόλο για τη φύλαξη του Αιγαίου, σε ένα σύστημα πυραύλων υψηλής τεχνολογίας, πολλαπλών στρωμάτων που προορίζεται να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες απειλές. Ενώ μια τέτοια προσέγγιση υπόσχεται οικονομική αποδοτικότητα και ταχεία απάντηση εναντίον ενός αντιπάλου του οποίου οι δυνατότητες θεωρούνται ότι ξεπερνούν κατά πολύ τις δικές μας, κινδυνεύει να παραμελήσει μια θεμελιώδη στρατηγική αλήθεια: η θαλάσσια ισχύς δεν αφορά μόνο το υλικό, είναι μια πολιτική επιλογή που αντανακλά την ταυτότητα ενός έθνους, την ιστορία του εμπορίου και την επιρροή του και τη διαρκή δέσμευσή του για προβολή ισχύος στη θάλασσα.

Τα κλασικά έργα του Πλάτωνα είτε τα θεμελιώδη κείμενα του Θουκυδίδη παρέχουν διαρκή σοφία που αγκυροβολεί στη σκέψη μας και μας καθοδηγεί σε φευγαλέες τάσεις. Η σοφία του Πλάτωνα, για παράδειγμα, μας προειδοποιεί να μην εγκαταλείψουμε τις θεμελιώδεις αλήθειες για τις παροδικές υποσχέσεις της στιγμής. Η Αλήθεια είναι απόλυτη! Δεν διαπραγματεύεται την υπόσταση της! Δεν υπάρχουν διαφορετικές οπτικές της Αλήθειας ούτε διαφορετικές ερμηνείες! Η Αλήθεια είναι Ιδέα τέλεια, μονολιθική, μοναδική, άτοπη, άχρονη, ακίνητη! Αυτές οι διαχρονικές αρχές, που έχουν διατυπωθεί εδώ και πολύ καιρό, μας υπενθυμίζουν ότι η πραγματικότητα της κοινής λογικής αντέχει παρά τις τελευταίες μόδες.

Ομοίως, στη ναυτική στρατηγική, ενώ ο Θουκυδίδης τονίζει τη σημασία της συγκέντρωσης ενός ισχυρού στόλου για την εξασφάλιση του ελέγχου της θάλασσας μέσω αποφασιστικής μάχης, ο Sir Julian Corbett τελειοποιεί αυτή την προσέγγιση περιγράφοντας μια στρατηγική «ενεργητικής άμυνας» μαζί με έναν ενεργούμενο στόλο σε συνεργασία. Κάτι παρόμοιο στο σήμερα είναι ο περιγραφόμενος θόλος στο Αιγαίο ως «Ασπίδα του Αχιλλέα» που διασφαλίζει την άρνηση κατά της πρόσβασης/περιοχής (ή A2/AD) που είναι μια στρατιωτική στρατηγική για τον έλεγχο της πρόσβασης εντός ενός λειτουργικού περιβάλλοντος. Δηλαδή ενός αμυντικού συστήματος και όχι μιας αποτρεπτικής διαδικασίας.

Ενώ ο Corbett συμφωνεί με τον Θουκυδίδη ότι μια αποφασιστική εμπλοκή στόλου είναι η βέλτιστη στρατηγική στις περισσότερες περιπτώσεις (περίπου 90 τοις εκατό), υποστηρίζει ότι το υπόλοιπο 10 τοις εκατό των καταστάσεων απαιτεί διαφορετική προσέγγιση όταν ένα ναυτικό βρίσκεται σε μειονεκτική θέση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αντί να εξαναγκάσει μια πρόωρη εμπλοκή που μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή, ένας πιο αδύναμος στόλος θα πρέπει να υιοθετήσει μια στρατηγική «ενεργητικής άμυνας» σε συνεργασία με έναν ενεργό στόλο.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει διατήρηση μιας συνεχούς, ορατής παρουσίας στη θάλασσα για την καθυστέρηση των εχθρικών προελάσεων, την προστασία ζωτικών θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας και την εξαγορά χρόνου για τη δημιουργία ισχύος. Αυτή η προσέγγιση δεν αφορά την παθητικότητα, αλλά είναι μια υπολογισμένη, δυναμική άμυνα που στοχεύει να διαβρώσει σταδιακά τα πλεονεκτήματα του εχθρού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτή η ιδέα καθώς έχει έντονη ομοιότητα με τη στρατηγική του Μάο για ενεργητική άμυνα -μια στρατηγική που χρησιμοποιείται για να μετατρέψει την προσωρινή αδυναμία σε μακροπρόθεσμη δύναμη- και έχει επηρεάσει ακόμη και τη σύγχρονη ελληνική ναυτική στρατηγική με την υιοθέτηση του αντιπυραυλικού συστήματος  «Ασπίδα του Αχιλλέα».

Ωστόσο, αντί να το βλέπουμε ως αμοιβαία αποκλεισμένες στρατηγικές-Στόλος ή αντιπυραυλικός θόλος- προτείνεται η εστίαση του Θουκυδίδη στον σκοπό της διασφάλισης του εμπορίου και της εθνικής ισχύος με αποτροπή ενώ η έμφαση στον Corbett ως αμυντική μέθοδο που σχηματίζουν μαζί μια ενοποιημένη θεωρία πεδίου για τη θαλάσσια ισχύ.

Το βασικό στοιχείο είναι ότι στηρίζοντας τη στρατηγική μας σκέψη με αυτές τις κλασικές, δοκιμασμένες στο χρόνο ιδέες, αποφεύγουμε να παρασυρθούμε από νέες, συχνά επιφανειακές καινοτομίες. Ακριβώς όπως ο Πλάτων προειδοποίησε ότι η παραμέληση διαρκών αληθειών θα έφερνε αναπόφευκτη ανταπόδοση, στους σχεδιαστές της άμυνας υπενθυμίζεται ότι η μακροπρόθεσμη επιτυχία – είτε στη θάλασσα είτε σε οποιοδήποτε πεδίο ανταγωνισμού – εξαρτάται από τη διατήρηση αυτών των μόνιμων αρχών.

Ουσιαστικά, τα κλασικά έργα παρέχουν πνευματικό έρμα που διατηρεί τις στρατηγικές μας ρεαλιστικές και ανθεκτικές, διασφαλίζοντας ότι παραμένουμε έτοιμοι να πολεμήσουμε για τον έλεγχο -της θάλασσας ή οποιουδήποτε στρατηγικού τομέα- όταν έχει πραγματικά σημασία. Για την Ελλάδα, μια χώρα της οποίας η ασφάλεια, η οικονομική ευημερία και η διεθνής επιρροή έχουν συνδεθεί βαθιά με τη ναυτική της παράδοση, αυτό δεν είναι απλώς θέμα αλλαγής συστημάτων. Η οικοδόμηση και η διατήρηση ισχυρής θαλάσσιας ισχύος απαιτεί κάτι περισσότερο από προηγμένη τεχνολογία πυραύλων—απαιτεί ευρεία κοινωνική και πολιτική συναίνεση, σταθερές επενδύσεις και ένα μακροπρόθεσμο όραμα που περιλαμβάνει την πολυπλοκότητα της λειτουργίας στη θάλασσα. Χωρίς να ευθυγραμμιστούν αυτοί οι παράγοντες, μια ταχεία δογματική μετατόπιση θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ικανότητα της Ελλάδας να προβάλει επιρροή και να υπερασπιστεί τα ζωτικά θαλάσσια συμφέροντά της στο Αιγαίο και όχι μόνο.

Συνοψίζοντας, ενώ μια τολμηρή, αποφασιστική μάχη είναι ιδανική όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες, η στρατηγική ενεργητικής άμυνας παρέχει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση όταν ένας στόλος δεν είναι αρκετά ισχυρός για να εμπλακεί αποτελεσματικά, διατηρώντας έτσι τις στρατηγικές επιλογές του έθνους μέχρι να παρουσιαστεί μια ευνοϊκή ευκαιρία. Ωστόσο η Ελλάδα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η μεγάλη ευθύνη απαιτεί μεγάλη δύναμη. Αν φιλοδοξεί να έχει ιστορική σημασία, πρέπει να δεσμευτεί για αμείλικτη προετοιμασία και επενδύσεις. Η εθνική δύναμη δεν είναι δεδομένη, είναι αποτέλεσμα αταλάντευτης αφοσίωσης. Αναγνωρίζοντας αυτή την αλήθεια και ενεργώντας σύμφωνα με αυτήν, η Ελλάδα μπορεί να εξασφαλίσει το μέλλον της μόνο ως μια τρομερή ναυτική δύναμη, με ετοιμοπόλεμο στόλο για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security (INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).