Κείμενο: Όμηρος Ταχμαζίδης
Στην κρίση των πολιτών τίθεται, μέσω της δημοσιότητας, το δίλημμα: “μητροπολιτικό πάρκο” ή “ανάπλαση”. Η διοίκηση της Δ.Ε.Θ. σε μια προσπάθεια πλειοδοσίας σε αυτόν τον άτυπο πλειστηριασμό επιχειρεί να πλειοδοτήσει με μια προσφορά “δύο σε ένα” υποσχόμενη “και έκθεση και πάρκο”.
Διατύπωσα την πρότασή μου για την ανάγκη μεταφοράς της εκθέσεως, όλων των δραστηριοτήτων της, στην περιοχή της Σίνδου. Παρέθεσα κάποια επιχειρήματα επ΄ αυτού και δεν νομίζω ότι χρειάζεται να επανέλθω.
Παρακολουθώντας την δημόσια συζήτηση για την μελλοντική χρήση του χώρου της σημερινής Διεθνούς Εκθέσεως και εντρυφώντας σε λεπτομέρειες της περιβαλλοντικής-οικολογικής πλευράς του ζητήματος διαπίστωσα ότι παρά την αντιπαλότητά τους οι δύο πλευρές συμπίπτουν σε κάποια κρίσιμα σημεία αντιπεριβαλλοντικού χαρακτήρα.
Στην συνέχεια θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω αυτά τα σημεία αντιπροστατευτικής και αντιπεριβαλλοντικής αντίληψης στον πυρήνα του σκεπτικού και των δύο πλευρών.
Κατ΄ αρχήν η μεταφορά της Δ.Ε.Θ. στην Σίνδο με όλες τις δραστηριότητές της θα πρέπει να θεωρείται από μόνη της (μια) φιλοπεριβαλλοντική κίνηση μεγέθους με ισχυρό αποτύπωμα στις λειτουργίες του πολεοδομικού συγκροτήματος. Και η πλευρά της διοίκησης της Δ.Ε.Θ. αποδέχεται σιωπηρά τούτο το γεγονός, εφόσον περιορίζει μόνο σε “οικονομικούς” και “χρονοδιαγραμματικούς” λόγους τα αντεπιχειρήματά της στο ενδεχόμενο μετεγκατάστασης της Έκθεσης.
Εξ όσων έχω διαβάσει δεν είδα πουθενά διατυπωμένη κάποια αντίρρηση αφορούσα το οικολογικώς ασύμφορο της μεταφοράς στην περιοχή της Σίνδου. Οπότε κατ΄ αρχήν διατυπώνεται μια υπόρρητη κοινή παραδοχή: η Σίνδος θα ήταν η οικολογικώς πιο συμβατή λύση του προβλήματος.
Απομένει να διερωτηθούμε και να εξετάσουμε σε τι βαθμό είναι φιλοπεριβαλλοντική η παραμονή της έκθεσης στον σημερινό χώρο, δηλαδή η εκδοχή “και έκθεση και πάρκο”, την οποία προτείνει η διοίκηση της Δ.Ε.Θ., αλλά και η αντίπαλη πρόταση για την δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου με περιορισμένες ήπιες εκθεσιακές δραστηριότητες σε κάποια κτίρια τα οποία θα διαφύγουν της κατεδαφίσεως.
Και οι δύο προτάσεις βασίζονται σε μια κατ΄ αρχήν αντιπεριβαλλοντική προϋπόθεση. Η υλοποίηση μιας εκάστης εξ αυτών προϋποθέτει εκτεταμένες κατεδαφίσεις κτιρίων και άλλων κατασκευών. Ο ευφημισμός “ανάπλαση” καταδεικνύει την κατ΄ αρχάς και κατ΄ αρχήν διαδικασία μπαζοποίησης του χώρου. Και η διαδικασία του υποτιθέμενου μητροπολιτικού πάρκου διέρχεται μέσω της πρότερης μπαζοποίησης υπαρκτών κτιριακών και άλλων υποδομών.
Πιο ευαίσθητοι και γενναιόδωροι οι υποστηρικτές της πρότασης για “μητροπολιτικό πάρκο” φαίνεται να μεριμνούν τουλάχιστον για την διάσωση κάποιων κτισμάτων πολιτιστικής κληρονομιάς.
Κατά τα άλλα οι δρόμοι των δύο πλευρών συμπίπτουν όσον αφορά την καταστροφή του υφιστάμενου οικοδομικού αποθέματος του χώρου. Ακόμη και νεότατα, ανθεκτικότατα κτίρια με πιθανότητες μεγάλης μακροημέρευσης και χρήσεως από τους ανθρώπους των επόμενων δεκαετιών θα μετατραπούν σε μπάζα ήτοι οικοδομικά απορρίμματα.
Ποια οικονομική λογική υπαγορεύει μια τέτοια συμπεριφορά “εκμηδένισης” περιουσιακών στοιχείων; Πόσο οικολογική είναι μια τέτοια πρόωρη κατεδάφιση “υγιέστατων” κτιρίων;
Στα ερωτήματα καλούνται να απαντήσουν και οι δύο αντιμαχόμενες μερίδες. Διότι η μπαζοποίηση λειτουργικού δομικού αποθέματος αποτελεί κοινό παρονομαστή και των δύο προτάσεων.
Και οι δύο πλευρές συμπεριφέρονται σαν να σχεδιάζουν σε άδειο οικόπεδο. Στο σκεπτικό τους τα υφιστάμενο κτίρια έχουν προγραφεί χωρίς περαιτέρω δικαιολογία. Αρχικώς από την διοίκηση της Δ.Ε.Θ. και στην συνέχεια και κατ΄ αντιδιαστολή προς την πρότασή της και από τους υπέρμαχους της μετατροπής του χώρου σε μητροπολιτικό πάρκο. Κατά την λογική, “φαραωνικά κτίσματα εσείς, ειδυλλιακό πάρκο εμείς”.
Η οικολογική διάσταση των κατεδαφίσεων απουσιάζει και από τις δύο προσεγγίσεις. Έτσι αμφότεροι επενδύουν στην διασφαλισμένη σιωπή των μπάζων!
Όσο λιγότερο συζητηθεί η τύχη των κτιρίων τώρα, τόσο ταχύτερη θα είναι η λήθη την επόμενη της κατεδαφίσεως και της εξαφανίσεως πολύτιμου οικοδομικού αποθέματος.
Φαντάζομαι ότι η ανακύκληση των οικοδομικών απορριμμάτων, των μπάζων, δεν απασχολεί κανέναν. Έχει προβλεφθεί κάτι προς αυτήν την κατεύθυνση;
Ποιο θα είναι το αποτύπωμα της ρύπανσης από την δημιουργία των μπάζων στον χώρο;
Η προστασία του περιβάλλοντος αφορά μόνον τον αέρα και το νερό και εξαιρεί τα υπόλοιπα στοιχεία του πλανήτη;
Προέρχεται η άμμος και το χαλίκι από κάποιο ανεξάντλητο απόθεμα του πλανήτη γη ώστε να κτίζουμε και να γκρεμίζουμε κτίρια και κατασκευαστικές υποδομές πέρα από κάθε αντίληψη εξοικονόμησης πόρων και αειφόρου διαχείρισής τους;
Ο μέσος παρατηρητής με το σχετικό ενδιαφέρον για το δομημένο περιβάλλον της Θεσσαλονίκης και την λειτουργική ευταξία της πόλης εύκολα μπορεί να αντιληφθεί ότι το κέντρο της είναι μια καταβόθρα, η οποία απορροφά αλόγιστα χαλίκι, άμμο, τσιμέντο και μέταλλο. Μέσω της διαρκούς κίνησης κατασπατάλησης φυσικών πόρων εξαιτίας του διαρκούς “ράβε ξήλωνε” του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (πεζοδρόμια, ιδιωτικοί χώροι στάθμευσης, διαρκείς αλλαγές χρήσεων σε καταστήματα εστίασης κ.α., μια διαρκώς αναβράζουσα κατάσταση δημιουργίας μπάζων και κάθε είδους απορριμμάτων και κατασπατάλησης κεφαλαίων και φυσικών πόρων, η οποία συντηρεί συν τοις άλλοις μια διαρκή ψυχοφθόρα συνθήκη ψυχοσωματικής έντασης).
Το ορυκτό στοιχείο εξακολουθεί να θεωρείται ανεξάντλητο στοιχείο του “καταραμένου αποθέματος” (Georges Battaille), κάτι σαν την ηλιακή ενέργεια, την οποία απολαμβάνουμε ξαπλωμένοι ράθυμοι και οκνηροί στον ήλιο;
Έτσι στην δημόσια συζήτηση για το μέλλον του χώρου της Δ.Ε.Θ. θεωρείται αυτονόητο ότι τα υφιστάμενα κτίρια θα πρέπει να κατεδαφιστούν. Ο χώρος πρέπει να εκχερσωθεί και να αναπλαστεί με νέα κτίρια ή με δένδρα ή και τα δύο.
Απομένει στον κοινό νου να αναλογιστεί και να αναζητήσει μέσω της κοινής λογικής απάντηση στο ακόλουθο ερώτημα: τι είναι αυτό το οποίο καθιστά υποχρεωτική την κατεδάφιση των κτιρίων της οδού Αγγελάκη;
Ο ευρών αμειφθήσεται…
Πόσοι τόνοι μπάζων θα δημιουργηθούν; Που θα εναποτεθούν; Ποιο το οικολογικό αποτύπωμα της διαδικασίας κατεδάφισης;
Όποιος θεωρεί ότι η άμμος και το χαλίκι είναι ανεξάντλητα και πως το περιβάλλον είναι μόνο ο καθαρός αέρας και το καθαρό νερό κοιμάται τον ύπνο του (οικολογικώς) δικαίου.
Η Δ.Ε.Θ. οφείλει να μετακινηθεί στην Σίνδο. Στην συνέχεια μια σχολαστική εξέταση της αξίας ενός εκάστου κτιρίου θα κρίνει ποια από αυτά θα παραμείνουν στην θέση τους και υπό ποία μορφή – η χρήση των κτιρίων την επόμενη ημέρα δύναται να αποτελέσει αντικείμενο ενός Συμμετοχικού Σχεδιασμού – και θα συνεχίσουν να ζουν διατηρώντας για πολλές ακόμη δεκαετίες πολύτιμο υλικό κατασκευής.
Η “φυσική” μακροβιότητα των κτιρίων, των πεζοδρόμων και των πεζοδρομίων θα πρέπει να είναι condition sine qua non κάθε μελλοντικού σχεδιασμού για το κέντρο της πόλης.
Δεν είναι δυνατόν για ψύλλου πήδημα να κατεδαφίζονται κτίρια και να ανακατασκευάζονται πεζοδρόμια. Από την δεκαετία του 1960 ως και σήμερα έχουν καταστραφεί εκατοντάδες χιλιάδες μονοκατοικίες στις συνοικίες του πολεοδομικού συγκροτήματος για να αντικατασταθούν με την μέθοδο της αντιπαροχής από πολυκατοικίες.
Ενώπιον μας έχουμε το μακροϊστορικό παράδειγμα. Συμπλήρωσε ήδη πολλές δεκαετίες. Όταν για να μην επεκταθεί το πολεοδομικό συγκρότημα συντεταγμένα επιλέχθηκε η καταστροφή του υφιστάμενου κτισμένου χώρου με ανυπολόγιστο κόστος στην εθνική οικονομία και τεράστια οικολογική επιβάρυνση στο περιβάλλον.
Η πολεοδομική καταβόθρα κατάπιε εκατοντάδες χιλιάδες μονώροφες και διώροφες νεόδμητες σχετικώς κατοικίες σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα, δημιουργώντας τόνους από μπάζα με ένα κοινωνικώς αόρατο αλλά ισχυρό αρνητικό οικολογικό αποτύπωμα.
Η αδυναμία δημιουργίας υποδομών ή η προτίμηση της εύκολης λύσης οδήγησε σε τούτο το καταστροφικό φαινόμενο. Είναι η ίδια η λογική η οποία διέπει τις πράξεις και τις σκέψεις της διοίκησης της Δ.Ε.Θ. και των πολιτικών πατρώνων της, όταν προσπαθούν να ακυρώσουν την προοπτική μεταφοράς των δραστηριοτήτων της στην Σίνδο: “Δεν υπάρχουν οι απαραίτητες υποστηρικτικές υποδομές.”
Και αντί να προχωρήσουμε στην κατασκευή υποδομών επιλέγουμε να στριμώξουμε νέους όγκους σε ένα σημείο της πόλης το οποίο “ανασαίνει ασθμαίνοντας”.
Στην ίδια παγίδα οδηγούμαστε και τώρα σαν τα ποντίκια στην φάκα: το “τυρί” οι μακέτες. Ένθεν κακείθεν… και παραδίπλα στο δημαρχείο!
Διότι ενώ ο κόσμος καίγεται ο δήμαρχος άρπαξε ένα μπιτόνι βενζίνη και τρέχει να σβήσει την φωτιά!
Ανήγγειλε ότι θα ενοποιήσει “διασπασμένους” χώρους στην περίμετρο του δημαρχείου σε ενιαίο μητροπολιτικό πάρκο υπογειοποιώντας δρόμο;
Μπετόν στο μπετόν και τελειωμό δεν έχει…
Η καταστροφή επελαύνει συνοδευόμενη από μεγαλοστομίες κάθε είδους. Κάποια στιγμή ωστόσο θα πρέπει όλοι και όλες να συμφιλιωθούμε με την πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Αν θέλουμε κάτι να περισώσουμε. Ένα moratorium στις κατεδαφίσεις και στην Ελλάδα;
Τα υπόλοιπα είναι μάλλον… για τα μπάζα!
